λάπτοπ ανοιχτό που γράφει στην οθόνη "mental health"

Η ψυχική ασθένεια τις τελευταίες δεκαετίες έχει μονοπωλήσει το ενδιαφέρον του γενικού πληθυσμού. Πολλά εκλαϊκευμένα κείμενα γράφονται για διάφορες θεματικές σε σχέση με την ψυχική υγεία, και όλο και περισσότερος κόσμος προβληματίζεται σε σχέση με την δική του λειτουργικότητα. Παρ’ όλαυτα, τροφοδοτείται μια σημαντική στρέβλωση σε σχέση με την ψυχική ασθένεια, τόσο από κυρίαρχες βιολογικές προσεγγίσεις όσο και από συντηρητικούς και ατομικίστικους συλλογισμούς.

Με άλλα λόγια, δεν ακούγονται όσο θα έπρεπε εκείνες οι τοποθετήσεις που αναδεικνύουν την κοινωνική προέλευση της ψυχικής ασθένειας.

Δεν επαρκεί να αντιμετωπίζουμε θέματα ψυχικής υγείας ούτε με όρους βιολογισμού , ούτε αποκόπτοντας το άτομο από το περιβάλλον του.

Όσο και αν οι κυρίαρχες αφηγήσεις του δυτικού πολιτισμού προσπαθούν να μας πείσουν για την ανεξαρτησία ως βασική αξία για την ανθρώπινη ευημερία, αυτή η ρητορική διαψεύδεται καθημερινά.

Η κοινωνική εξάρτηση είναι φυσιολογική πτυχή της ανθρώπινης προσωπικότητας, δείκτης ικανότητας του ατόμου να συνδέεται και αναπόσπαστο κομμάτι της οργάνωσης των σύγχρονων κοινωνιών.

Λαμβάνοντας αυτό ως δεδομένο , είναι αναγκαίο να καταλήξουμε ότι οι κοινωνικές περιστάσεις στη ζωή ενός ατόμου μπορούν να ευνοήσουν τόσο την ψυχική υγεία όσο και την ψυχική ασθένεια.

Η ψυχική ασθένεια δεν είναι ατομική υπόθεση.

Αντιθέτως, είναι το αποτέλεσμα της κοινωνικής συνύπαρξης,

όταν αυτοί δεν συντελείται με υγιείς όρους.

Σε αυτό το άρθρο, θα αναφέρουμε κάποιους βασικούς άξονες που αποδεικνύουν ότι η ψυχική ασθένεια είναι κοινωνικοπολιτικό ζήτημα, καθώς και με ποιον τρόπο τα νοσηρά στοιχεία της σύγχρονης κοινωνίας υποθάλπτουν την υγιή ανάπτυξη των ατόμων.

Ορίζοντας την ψυχική υγεία

Για να μελετήσουμε τους κοινωνικούς παράγοντες που γεννούν την ψυχική ασθένεια, πρέπει πρώτα να συμφωνήσουμε ότι αυτό που ορίζουμε ως ψυχική υγεία, είναι ένα κοινωνικοπολιτισμικό κατασκεύασμα.

Με άλλα λόγια, αυτό που ορίζεται από την εκάστοτε επιστημονική κοινότητα ως υγιές ή νοσηρό, διαφοροποιείται ανά ιστορικές περιόδους. Οι κυρίαρχες πολιτικές πεποιθήσεις, τα κυρίαρχα συμφέροντα καθώς και οι συνθήκες ζωής είναι καθοριστικοί παράγοντες στο τί ορίζουμε ως «υγιές» (Ε. Φρομ, «Η υγιής κοινωνία»).

Εδώ ας τονίσουμε ότι ο στόχος δεν είναι να εκμηδενίσουμε την επιστημονική αλήθεια, αλλά αντιθέτως, να φτάσουμε πιο κοντά σε αυτήν, με το να καταρρίψουμε τους παράγοντες εκείνους που γίνονται ανασταλτικοί στην διαμόρφωση σωστών επιστημονικών διαπιστώσεων.

Επομένως, ένα από τα κριτήρια που χρησιμοποιούμε για να ορίσουμε την ψυχική υγεία υγεία , είναι η προσαρμογή του ατόμου στο περιβάλλον. Οι περισσότερες δυτικές προσεγγίσεις για την ψυχική υγεία, υποστηρίζουν ότι το να προσαρμοζόμαστε στο εκάστοτε πλαίσιο που χρειάζεται να ζήσουμε είναι δείκτης υγείας, ενώ η δυσκολία στην προσαρμογή είναι δείκτης δυσλειτουργίας.

Αν σταθούμε λίγο σε αυτήν την παραδοχή, μπορούμε να αναρωτηθούμε το εξής :

ένα άτομο που δεν προσαρμόζεται σε ένα νοσηρό κοινωνικό περιβάλλον, είναι δυσλειτουργικό;

Και αντίστοιχα, ένα άτομο που προσαρμόζεται σε ένα παθογενές περιβάλλον , είναι υγιές;

Όπως υποστηρίζει και ο Βίλχεμ Ράιχ στο σύγγραμμα «Το δόγμα του Φροϊδισμού και ο διαλεκτικός υλισμός» , το να προσδιορίσουμε τον βαθμό της ψυχικής υγείας ενός ατόμου από την ικανότητα να προσαρμοστεί σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, μπορεί να είναι επικίνδυνο ,εάν πρώτα δεν έχουμε αξιολογήσει το πλαίσιο.

Πολλές φορές, η άρνηση προσαρμογής σε ένα περιβάλλον, μπορεί να είναι η άρνηση του ατόμου να συνηγορήσει στα ανήθικα ή καταπιεστικά στοιχεία ενός περιβάλλοντος. Όπως μαθαίνουμε και από τις συστημικές θεωρίες, πολύ συχνά, ένα κοινωνικό υποκείμενο που εκδηλώνει ένα σύμπτωμα ή μια δυσλειτουργία, ουσιαστικά ενσαρκώνει τα προβληματικά στοιχεία του περιβαλλοντός του.

Η ψυχική ασθένεια ως το σύμπτωμα της αντίστασης

Εάν λάβουμε υπ’ όψιν τον παραπάνω συλλογισμό, θα μπορούσαμε να παραφράσουμε και να πούμε ότι πολλές φορές η ψυχική ασθένεια είναι το «υγιές» κομμάτι των ανθρώπων. Δηλαδή, το «σύμπτωμα» έρχεται να διαμαρτυρηθεί ενάντια σε καταπιεστικές και νοσηρές καταστάσεις με τις οποίες συνυπάρχουμε. Όπως μπορούμε να διαβάσουμε και στο «Οι ψυχασθενείς ενάντια στο κεφάλαιο», η ασθένεια έρχεται ως επαναστατική αντίδραση απέναντι σε καταπιεστικές κοινωνικές δομές, οι οποίες μας αλλοτριώνουν.

Παρότι η συλλογιστική αυτή μοιάζει κάπως αντιφατική , πρόκειται για ένα αληθινό παράδοξο : το «σύμπτωμα» έρχεται ως το αντανακλαστικό υγιές κομμάτι του ατόμου, που εξεγείρεται απέναντι στις ανελεύθερες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Οι συνθήκες του σήμερα

Εάν λοιπόν είναι οι υλικές συνθήκες που γεννούν την ψυχική ασθένεια, ποιές είναι οι σημερινές περιστάσεις που υποθάλπτουν την ψυχική μας υγεία;  Μπορούμε να δώσουμε τρία τυπικά παραδείγματα :

1. Η καταπίεση της απόλαυσης

Βασική αρχή της ψυχαναλυτικής θεωρίας είναι ότι η καταπίεση των αναγκών μας για ευχαρίστηση μπορεί να μας οδηγήσει στο να εκδηλώσουμε συμπτώματα. Η καταπίεση των σεξουαλικών μας αναγκών, και γενικότερα η απώθηση των επιθυμιών μας φαίνεται πως είναι βασική αιτία της γέννησης συμπτωμάτων. Όπως αναφέρει και ο Μαρκούζε , ο δυτικός πολιτισμός είναι βασισμένος ως σύστημα στην απώθηση των επιθυμιών. Είναι επομένως ένα δομικό χαρακτηριστικό των κοινωνικοπολιτικών μας συστημάτων που μας κάνουν να νοσούμε.

2. Μη υγιή σχεσιακά μοτίβα

Φαίνεται ότι οι σχέσεις είναι ένας βασικός παράγοντας τόσο της ψυχικής υγείας όσο και της ψυχικής ασθένειας. Συγκεκριμένα, μοτίβα σχέσεων με νοσηρά χαραλτηριστικά , όπως η καταπίεση , μπορούν να οδηγήσουν το άτομο στην ανάπτυξη συμπτωμάτων ως αντίδραση απέναντι στην παραβίαση. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που παρατηρείται τόσο στις οικογενειακές σχέσεις όσο και στις ερωτικές.

3. Κοινωνικές πιέσεις και προβληματικά πρότυπα

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο σύγχρονος πολιτισμός μας περνάει διπλά μηνύματα : αφ’ ενός μας επιβάλλονται προσδοκίες που δεν μπορούμε να φτάσουμε – υψηλό οικονομικό στάτους, ακριβό lifestyle, άνευ όρων επαγγελματική επιτυχία- και αφ’ ετέρου αν δεν μπορούμε να ενσαρκώσουμε αυτά τα πρότυπα , είμαστε κοινωνικά αποτυχημένοι. Το κυρίαρχο αξιακό σύστημα ευθύνεται σε σημαντικό βαθμό για τα υπαρξιακά κενά της σύγχρονης κοινωνίας. Μια κοινωνία που ζει στην στέρηση, και στην ίδια στιγμή πείθεται από τους κυρίαρχους μηχανισμούς για τα στεγανά τα οποία πρέπει να αναπαράξει, καταλήγει σε ένα φαυλοκυκλικό αδιέξοδο.

Αν υπάρχει μια χρησιμότητα στο να αναδείξουμε την πολιτική προέλευση της ψυχικής ασθένειας, η βασικότερη έγκειται στο να εκπαιδευτούμε να ακούμε τί θέλει να μας πει το σύμπτωμα. Είναι σημαντικό να απενεχοποιήσουμε τα κομμάτια μας εκείνα που «προτιμούν» να δυσλειτουργήσουν αντί να αφομοιώσουν καταπιεστικές και ανελεύθερες συνθήκες. Ακόμα και αν τις περισσότερες φορές δεν είναι φανερά, ας τοποθετήσουμε τα αίτια του συμπτώματος στο πλαίσιο στο οποίο ζούμε, ας αναδείξουμε το επαναστατικό κομμάτι της δυσλειτουργίας μας, και ας το αξιοποιήσουμε ως εργαλείο αναγνώρισης όλων των περιβαλλοντικών στοιχείων που μας καταβροχθίζουν .

Βιβλιογραφική επισκόπηση

Μαρκούζε , «Έρως και Πολιτισμός».

Β. Ράιχ, « Το δόγμα του φροϋδισμού και ο διαλεκτικός υλισμός»

SPK , “ Oι ψυχασθενείς ενάντια στο κεφάλαιο»

Σχετικά με τον συντάκτη

Ευαγγελία Τσιμπινού
Φοιτήτρια Κοινωνικής Εργασίας

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο