🚺 Ηθική στον εργασιακό χώρο
Το Mobbing δεν αφήνει σημάδια στο σώμα, δεν καταγράφεται από κάμερες, όμως καθιστά την εργασιακή καθημερινότητα πολλών γυναικών δυσάρεστη και ψυχοφθόρα.
Της Ντέπυς Κουρέλλου
«Βρε κούκλα μου, τώρα έγινες μανούλα, πήγαινε να φτιάξεις κάνα φαγητό»
«Εντάξει, εσύ είσαι γυναίκα, δεν είσαι καλή στα μαθηματικά»
Όταν μιλάμε για κακοποιητικές συμπεριφορές στον χώρο εργασίας, το μυαλό πηγαίνει αυτόματα στη σεξουαλική παρενόχληση. Ωστόσο, υπάρχει μια άλλη, πιο αθόρυβη, αλλά εξίσου επώδυνη μορφή βίας που πλήττει τις γυναίκες στο επαγγελματικό περιβάλλον: η ηθική παρενόχληση, το λεγόμενο mobbing.
Πρόκειται για τη συστηματική και επαναλαμβανόμενη ψυχολογική πίεση που ασκείται σε έναν εργαζόμενο από ανώτερους, συναδέλφους ή ακόμα και υφισταμένους του. Εκδηλώνεται μέσω υποτίμησης, αποκλεισμού, ειρωνείας, απομόνωσης ή υπερβολικού ελέγχου. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί το άτομο σε ψυχολογική φθορά.
10-12 Περιστατικά Κάθε Μήνα
Το σωματείο «No Mobbing at Work» είναι η πρώτη ελληνική οργάνωση που εστιάζει αποκλειστικά στην καταπολέμηση της ηθικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας. Ιδρύθηκε το 2019 στη Θεσσαλονίκη και από τον Μάιο του 2024 έχει μεταφέρει την έδρα του στην Αθήνα. 📌 Στόχος της οργάνωσης είναι η προώθηση της εργασιακής ειρήνης και της ψυχολογικής ασφάλειας, με απώτερο σκοπό την εξάλειψη της ηθικής παρενόχλησης και βίας στους χώρους εργασίας.
«Τα περιστατικά που φτάνουν στον σύλλογο μέσω καταγγελιών αφορούν άνιση και κακή μεταχείριση και είναι περίπου 10-12 τον μήνα. Μπορεί να κυμαίνονται από επαναλαμβανόμενα μειωτικά σχόλια έως μια κακή αξιολόγηση χωρίς τεκμηρίωση. Στις μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις γίνεται σοβαρή προσπάθεια εξάλειψης τέτοιων συμπεριφορών. Όχι όμως στον δημόσιο τομέα. Τα περισσότερα περιστατικά που φτάνουν στο σωματείο μας αφορούν δημόσιες υπηρεσίες», λέει η αντιπρόεδρος του «Νο Mobbing at Work», Κατερίνα Μυγιάκη.
Οι περισσότερες γυναίκες έχουμε βιώσει ηθική παρενόχληση – πολλές χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε. «Βρε κούκλα μου, τώρα έγινες μανούλα, πήγαινε να φτιάξεις κάνα φαγητό». Αυτή ήταν η φράση που άκουγε μια εργαζόμενη, στέλεχος εταιρείας, όταν επέστρεψε από την άδεια μητρότητας. Μια ξεκάθαρη υποτίμηση της επαγγελματικής της αξίας- μια γυναίκα που τελικά εξωθήθηκε σε παραίτηση», περιγράφει η κ. Μυγιάκη ένα από τα περιστατικά που έχει καταγγελθεί στο σωματείο. «Και ενώ στις μεγάλες εταιρείες γίνονται σοβαρές προσπάθειες για την εξάλειψη τέτοιων σχολίων, πολλές εργαζόμενες συνεχίζουν να ακούν εκφράσεις όπως : “Εντάξει, εσύ είσαι γυναίκα, δεν είσαι καλή στα μαθηματικά” ή “To Excel δεν είναι για γυναίκες”. Και φυσικά, τα κλασικά: “Οι γυναίκες γκρινιάζετε πολύ και δεν μπορείτε να διοικήσετε” ή “Είσαι πολύ συναισθηματική και ευσυγκίνητη”. Αυτά λέγονται ακόμη σε εργασιακούς χώρους».
«Μήπως το παρεξήγησες;»
Η σιωπή είναι ο καλύτερος σύμμαχος του θύτη. Η έλλειψη θεσμικής προστασίας, η απουσία εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς καταγγελίας, αλλά και μια κουλτούρα που ενθαρρύνει τις γυναίκες να «αντέχουν», τις οδηγούν τελικά να σωπαίνουν. Για τις γυναίκες, η ηθική παρενόχληση συχνά «ντύνεται» με έμφυλα χαρακτηριστικά : αμφισβήτηση των ικανοτήτων τους, υπαινιγμοί για τη μητρότητα ή την οικογενειακή τους κατάσταση, αόρατα εμπόδια στην εξέλιξη. Και το χειρότερο; Αυτές οι συμπεριφορές εντάσσονται σε μια κουλτούρα που τους λέει να μην προκαλούν «δράμα» ή να είναι «πιο δυνατές», με αποτέλεσμα πολλές εργαζόμενες να πείθονται ότι πράγματι δημιουργούν «θέμα» από το τίποτα.
«Οι γυναίκες συχνά αμφισβητούν τον εαυτό τους. Αναρωτιούνται αν υπερβάλλουν. Όμως, το κριτήριο για να καταλάβει μια εργαζόμενη αν δέχεται ηθική παρενόχληση είναι ένα και είναι αλάνθαστο: αν το σχόλιο την κάνει να αισθάνεται άβολα, τότε πρόκειται για παρενόχληση. Κάτι δεν πάει καλά», λέει η κ. Μυγιάκη. Ακόμη και όταν αποφασίζουν να μιλήσουν, έρχονται αντιμέτωπες με ερωτήσεις του τύπου: «Μήπως το παρεξήγησες;», «Μήπως δεν αντέχεις την πίεση;», «Μήπως είναι προσωπικό το θέμα;». Όμως δεν είναι προσωπικό. Είναι βαθιά κοινωνικό.
«Δεν υπάρχει κάποιο νομικό πλαίσιο που να προστατεύει αποτελεσματικά αυτές τις γυναίκες. Συχνά δεν αντιλαμβάνονται καν ότι πρόκειται για παρενόχληση. Ένα σχόλιο για το τι φοράνε, ένα άγγιγμα, μια παρατήρηση για το τι ώρα τελειώνει το σχολείο, όλα αυτά περνούν απαρατήρητα», συνεχίζει η κ.Μυγιάκη. «Όταν τέτοια σχόλια ακούγονται σε ιδιωτικές ή δημόσιες υπηρεσίες, φανταστείτε τι συμβαίνει σε μια σερβιτόρα, μια καθαρίστρια, μια πωλήτρια. Πρόκειται για εργασιακά περιβάλλοντα προβληματικά και αχαρτογράφητα. Δεν υπάρχει κανένας έλεγχος εκεί».
«Ένιωθα ότι με τιμωρούσαν επειδή έγινα μητέρα».
Το πρόσωπο του φόβου
Η Μαρία εργαζόταν επί πέντε χρόνια σε μεγάλη εταιρεία. Ήταν συνεπής, αποδοτική και αγαπητή από τους πελάτες. Μέχρι που έμεινε έγκυος. «Ξαφνικά, σταμάτησαν να με καλούν σε μίτινγκ, άρχισαν να αναθέτουν τις αρμοδιότητές μου σε άλλους και κάποιος μού είπε ευθέως: “Συγγνώμη, αλλά πρέπει να σκεφτούμε ποιος είναι πιο διαθέσιμος’’». Όταν επέστρεψε από την άδεια μητρότητας, τη μετέφεραν σε θέση «βιτρίνας», χωρίς ουσιαστικό αντικείμενο. «Ένιωθα ότι με τιμωρούσαν επειδή έγινα μητέρα». Δεν είναι η μόνη. «Μια εργαζόμενη στο Δημόσιο, με ποσοστό αναπηρίας, δεχόταν έντονη παρενόχληση. Ήρθε στο σωματείο για βοήθεια και μας αποκάλυψε ότι είχε αποπειραθεί να αυτοκτονήσει», αναφέρει η κ. Μυγιάκη.
📈 Σύμφωνα με ευρωπαϊκές έρευνες, το 70% των θυμάτων ηθικής παρενόχλησης είναι γυναίκες. Στην Ελλάδα, το άρθρο 12 του Ν. 4808/2021 προβλέπει μέτρα για την αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας. Οι εργοδότες οφείλουν να λάβουν μέτρα προστασίας, ακόμη και να προχωρήσουν σε απόλυση του θύτη. «Για να κινηθεί, ωστόσο, οποιαδήποτε διαδικασία είναι πρακτικά πολύ δύσκολο», διευκρινίζει η κ.Μυγιάκη. «Η εργαζόμενη πρέπει να απευθυνθεί στην Επιθεώρηση Εργασίας, κάτι που τη στοχοποιεί. Παρ’ όλα αυτά, αν φτάσει εκεί, εννέα στις δέκα φορές θα δικαιωθεί. Συνήθως πρόκειται για καταχρηστικές απολύσεις. Εμείς, ως σωματείο, δεν μπορούμε να παρέμβουμε άμεσα στον χώρο εργασίας- δεν το επιτρέπει ο νόμος. Παρέχουμε όμως ψυχολογική υποστήριξη και νομικές συμβουλές».
Η γενιά Ζ βάζει όρια
Η ηθική παρενόχληση δεν καταστρέφει μόνο την επαγγελματική πορεία μιας γυναίκας. Διαβρώνει την αυτοεκτίμησή της,προκαλεί άγχος, κατάθλιψη, ακόμη και σωματικά συμπτώματα. Πολλές φορές οδηγεί στην παραίτηση – όχι μόνο από τη δουλειά, αλλά και από τα όνειρα. Τα θύματα συχνά αμφισβητούν την ίδια τους την πραγματικότητα. Νιώθουν ότι υπερβάλλουν ή ότι ευθύνονται οι ίδιες. Πρόκειται για μια ψυχολογική παγίδα που στηρίζεται στον φόβο και στην ντροπή.
«Ωστόσο η Gen Z –δηλαδή τα άτομα που γεννήθηκαν από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010- είναι πολύ πιο συνειδητοποιημένα. Είναι μια γενιά που βάζει όρια. Παιδιά 25 ετών, αν ακούσουν ένα τέτοιο σχόλιο, θα θέσουν αμέσως τα όριά τους και, αν χρειαστεί, θα προχωρήσουν παραπέρα. Ξέρουν από νωρίς τι σημαίνει ηθική στον εργασιακό χώρο. Έχουν μεγαλύτερη ενημέρωση, γονείς που τους μεταδίδουν εμπειρίες και τους ενδυναμώνουν. Είναι μια γενιά που μας γεμίζει αισιοδοξία», σημειώνει η κ. Μυγιάκη.
Παράλληλα, πολλές γυναίκες -κυρίως μέσω των σόσιαλ μίντια- αρχίζουν να μιλούν δημόσια. Όχι για να εκδικηθούν, αλλά για να ενθαρρύνουν και άλλες. Η ηθική παρενόχληση δεν είναι απλώς «κακή συμπεριφορά». Είναι ψυχολογική βία που ακυρώνει την προσωπικότητα και τα δικαιώματα του ατόμου. Και για πολλές γυναίκες, είναι μια βουβή καθημερινότητα.
🔴 Πέντε σημάδια ότι βιώνεις ηθική παρενόχληση:
1⃣ Σε απομονώνουν από τις πληροφορίες ή την ομάδα.
2⃣ Σου αναθέτουν καθήκοντα υποτιμητικά ή άσχετα με τον ρόλο σου.
3⃣ Σε επικρίνουν συνεχώς χωρίς εποικοδομητικό σκοπό.
4⃣ Υπονομεύουν δημόσια την επαγγελματική σου εικόνα.
5⃣ Σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τις ικανότητές σου.
🔴 Μορφές ηθικής παρενόχλησης
Η ηθική παρενόχληση μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους
▪️Κατιούσα παρενόχληση: Ασκείται από προϊστάμενο προς υφιστάμενο, με κατάχρηση εξουσίας και κακοποιητική συμπεριφορά.
▪️Οριζόντια παρενόχληση: Εμφανίζεται μεταξύ συναδέλφων, συχνά λόγω προσωπικών αντιπαθειών ή ανταγωνισμού.
▪️ Ανιούσα παρενόχληση: Σπανιότερη μορφή, όπου υφιστάμενοι ή ομάδες υφισταμένων παρενοχλούν προϊστάμενο. Επιπλέον, η παρενόχληση μπορεί να προέρχεται και από πελάτες, ιδιαίτερα όταν οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες τους.
🔴 Τρόποι αντιμετώπισης και υποστήριξης των θυμάτων
Η αντιμετώπιση της ηθικής παρενόχλησης απαιτεί συντονισμένες ενέργειες τόσο από τους εργαζομένους όσο και από τους εργοδότες:
▪️ Καταγραφή περιστατικών: Τα θύματα πρέπει να καταγράφουν λεπτομερώς τα περιστατικά παρενόχλησης, διατηρώντας αποδείξεις, όπως μηνύματα ή emails.
▪️ Αναζήτηση υποστήριξης: Η ψυχολογική και νομική υποστήριξη είναι κρίσιμη.
▪️ Ενημέρωση και εκπαίδευση: Οι εργοδότες πρέπει να εκπαιδεύουν το προσωπικό τους για την αναγνώριση και την αντιμετώπιση της παρενόχλησης.
▪️ Εσωτερικές διαδικασίες: Οι επιχειρήσεις πρέπει να θεσπίσουν διαδικασίες για την αντιμετώπιση περιστατικών παρενόχλησης, διασφαλίζοντας την προστασία των θυμάτων.
ℹ️ No mobbing at work
Πηγή: Ένθετο “Κ Γυναίκες”
