| Μαρτυρίες στην ΑΥΓΗ της Κυριακής για την κακοποιητική φύση των ιδρυμάτων, την αποϊδρυματοποίηση και τη σημασία της αναδοχής
| Πώς η κυβέρνηση Ν.Δ. πάγωσε κάθε αλλαγή, συντηρώντας το νοσηρό περιβάλλον κάθε Κιβωτού, σε αντίθεση με τις ίδιες τις ευρωπαϊκές πρακτικές
| Ειδικοί μιλάνε στην ΑΥΓΗ
Τα παιδιά των ιδρυμάτων μιλάνε σε πρώτο πρόσωπο
Όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας αναφορικά με την Κιβωτό του Κόσμου άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου σε πολλά επίπεδα: από τον ρόλο των συγκεκριμένων δομών και του κράτους μέχρι τον έλεγχο που γίνεται και τη χρηματοδότηση, και βέβαια τους ανθρώπους που στελεχώνουν τα ιδρύματα και μεγαλώνουν τα παιδιά. Τις τελευταίες ημέρες έχουν τοποθετηθεί πολλοί και με διαφορετική ιδιότητα. Πολλές φορές γίνονται και θύματα εκμετάλλευσης από μέσα ενημέρωσης που τρέφονται με τον πόνο, φτάνοντας στον βαθύ «κιτρινισμό». Αυτοί που λείπουν από τη δημόσια συζήτηση είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι που μεγάλωσαν σε τέτοιες δομές. Όχι σε μία κατευθυνόμενη συζήτηση που θα οδηγείται προς μια «δακρύβρεχτη εξομολόγηση».
Η ΑΥΓΗ της Κυριακής έδωσε λευκό χαρτί σε τρεις ανθρώπους που μεγάλωσαν σε δομή. Ζήτησε την αλήθεια τους, να μεταφέρουν αυτό που οι ίδιοι βίωσαν, χωρίς κατεύθυνση. Τα καλά και τα κακά. Ενάντια σε κάθε γενίκευση που λέει ότι όλες οι δομές είναι… διαβολικές και στελεχώνονται από κακοποιητές, αλλά και ενάντια σε κάθε διάθεση αγιοποίησης, η οποία προηγήθηκε των καταγγελιών.
Αντώνης Ραυτόπουλος
0 ρατσισμός της κοινωνίας είναι κακοποιητικός
Με δυσκόλεψε η αντιμετώπιση της κοινωνίας, που δεν είναι ανεκτική στη διαφορετικότητα. Βίωσα αρκετά έντονα τον ρατσισμό, σε σημείο να δέχομαι αρκετά αντι-ανθρώπινα σχόλια, τύπου όλα τα παιδιά της Παιδούπολης είναι παραβατικά.
Της Ευαγγελίας Λώρα
Η Ευαγγελία Λώρα είναι κοινωνική λειτουργός
Η εισαγωγή μου στην τότε Παιδόπολη Καβάλας, πλέον Παράρτημα Προστασίας Παιδιού Καβάλας του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας ΑΜΘ, έγινε σε σχετικά μεγάλη ηλικία, κοντά στην εφηβεία (λεπτομέρειες δεν θα αναφέρω για ευνόητους λόγους). Προσωπικά, δεν έχω άσχημα βιώματα από την εν λόγω δομή ούτε υπήρχαν κατά την περίοδο διαμονής μου περιστατικά άσχημων συμπεριφορών από εργαζόμενους προς τα παιδιά. Απεναντίας, υπήρχε ένα καλό κλίμα και οι εργαζόμενοι κατέβαλλαν τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια, παρά τις δυσκολίες που ενδεχομένως αντιμετώπιζαν. Να τονίσω πως εγώ είχα τη στήριξη και βοήθεια της δομής όσον αφορά τα φροντιστήρια κατά την περίοδο προετοιμασίας μου για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, όπου ήθελα να ακολουθήσω σπουδές, και την οικονομική στήριξη και στις σπουδές μου. Επίσης, υπήρχε η δυνατότητα για όποιο παιδί ήθελε να κάνει οποιαδήποτε δραστηριότητα. Εγώ είχα, βέβαια, και οικογένεια ανάδοχη που πήγαινα, οπότε δεν διέμεινα για μεγάλο χρονικό διάστημα στη δομή, καθώς το 2013 πέρασα και στο πανεπιστήμιο, οπότε εγκαταστάθηκα στην πόλη σπουδών μου. Εχω τελειώσει κοινωνική λειτουργός στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και, όπως ήδη ανέφερα, με τη στήριξη του κράτους οικονομικά μέσω της δομής που έχω γνωστοποιήσει παραπάνω.
Τραυματική αποκοπή
Παρακάτω θα σταθώ αρχικά στο πώς εγώ ως τρόφιμος βίωσα την εμπειρία μου. Προφανώς η απομάκρυνση ενός παιδιού από το οικογενειακό του περιβάλλον γίνεται για λόγους σοβαρούς, έως αρκετά σοβαρούς. Οπότε η εισαγωγή μου στην εν λόγω δομή δεν μου φάνηκε δύσκολη, απεναντίας. Όμως σίγουρα αυτή η απομάκρυνση βιώνεται ως απόρριψη, ότι ενδεχομένως να φταίει το ίδιο το παιδί που έφυγε από την οικογένειά του (αν είναι και αρκετά μικρό ηλικιακά). Η αποκοπή από την οικογένεια είναι αρκετά τραυματική για ένα παιδί. Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες. Αυτό που εμένα ως άτομο με δυσκόλεψε ήταν η αντιμετώπιση της κοινωνίας που υπήρχε προς εμάς θυμάμαι, η κοινωνία δεν είναι ανεκτική στη διαφορετικότητα ακόμη και τώρα μετά από τόσα χρόνια, άρα ιδίως τότε, και γενικεύει καταστάσεις, οπότε βίωσα αρκετά έντονα εγώ τον ρατσισμό, σε σημείο να δέχομαι αρκετά αντι-ανθρώπινα σχόλια, τύπου όλα τα παιδιά της Παιδούπολης είναι παραβατικά, με ό,τι αυτό αφήνει να εννοηθεί, ακόμη και όταν είχα τελειώσει τις σπουδές μου και ήμουν πλέον ενήλικη. Αυτή η αντιμετώπιση θα έπρεπε να μην υφίσταται γιατί στιγματίζονται άνθρωποι αρχικά και δεν βοηθάει στην ομαλή ένταξη στην κοινωνία κατά την ενηλικίωσή τους, αλλά και ως παιδιά, όταν υπάρχουν μια κακή προκατάληψη και στερεότυπα. Δεύτερον, όταν οι άνθρωποι έχουν σχηματίσει ήδη μια κακή εικόνα, αυτή του παραβατικού παιδιού, αυτή του όλα τα παιδιά αυτά έχουν προβληματική συμπεριφορά, δεν θα προβούν εύκολα στην αναδοχή ή στην υιοθεσία ώστε το εκάστοτε παιδί να βρεθεί σε μια κατάλληλη οικογένεια αντί του ιδρύματος. Όσο καλό και να είναι ένα ίδρυμα, που, όπως σας ανέφερα, εγώ από τη δομή στην οποία υπήρξα τρόφιμος έχω καλές αναμνήσεις και πήρα αγάπη και στήριξη, δεν παύει να είναι ίδρυμα, και όταν τα παιδιά μένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αυτό γράφει στον ψυχισμό τους. Όπως ανέφερα πιο πάνω, ακόμη και το γεγονός του ρατσισμού, του «τσουβαλιάσματος», και μόνο που βίωσα εγώ είναι κακοποιητικό. Οπότε ακόμη και αυτό θα πρέπει να εξαλειφθεί.
Να προωθηθούν αναδοχή-υιοθεσία
Προτάσεις μου ως πρώην λοιπόν τρόφιμος ιδρύματος παιδικής προστασίας αλλά και ως πλέον κοινωνική λειτουργός, παρά το γεγονός ότι δεν έχω ασχοληθεί με την παιδική προστασία, όμως μπορεί ενδεχομένως στο μέλλον να ασχοληθώ, είναι οι εξής παρακάτω όσον αφορά την αποϊδρυματοποίηση. Αρχικά, χρειάζεται να προωθηθούν ολοένα και περισσότερο η αναδοχή και η υιοθεσία. Να δοθούν κίνητρα στους ανάδοχους ή θετούς γονείς και να έχουν υποστήριξη από το κράτος, είτε οικονομική για να μπορούν να καλύπτουν ανάγκες του παιδιού είτε ψυχοκοινωνική στη διαχείριση της σχέσης μεταξύ παιδιού και ιδίων. Να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία γενικώς και να μην στιγματίζουν τα παιδιά των ιδρυμάτων, γιατί ενδεχομένως αυτό αποθαρρύνει υποψήφιους από το να προβούν σε αναδοχή-υιοθεσία, όπως έχω ήδη τονίσει.
Συνεχείς έλεγχοι από ειδικούς Ψυχικής Υγείας
Επιπλέον, να ενισχυθούν οι κοινωνικές υπηρεσίες με κοινωνικούς λειτουργούς εκπαιδευμένους στην παιδική προστασία ώστε να μπορούν να παρακολουθούν «εξονυχιστικά» τους υποψήφιους ανάδοχους και θετούς γονείς για να διαπιστώνουν με σιγουριά αν ο υποψήφιος είναι κατάλληλος ή όχι κι έτσι να αποφευχθεί ο κίνδυνος να πέσει το παιδί σε ακόμη ένα ακατάλληλο, κακοποιητικό περιβάλλον. Όσον αφορά τις δομές, η γνώμη μου, βάσει των βιωμάτων μου και βάσει της ειδικότητάς μου, είναι για όσο διάστημα παραμένουν τα παιδιά στις δομές παιδικής προστασίας να υπάρχει συνεχής έλεγχος από ειδικούς κρατικούς λειτουργούς και σε απρόοπτες στιγμές σε κάθε δομή παιδικής προστασίας. Οι δομές να ενισχυθούν με κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό επιστημονικό. Γιατί, κατά τη γνώμη μου, όταν υπάρχει έλλειψη προσωπικού ελλοχεύει ο κίνδυνος να ξεφύγει μια κατάσταση λόγω φόρτου και άλλων παραγόντων. Θα έπρεπε, κατά την άποψή μου, να γίνονται συνεχώς επιμορφώσεις στο προσωπικό που απασχολείται στις δομές παιδικής προστασίας για το πώς να διαχειρίζεται μια κατάσταση πιθανής κρίσης ενός παιδιού που έχει φύγει από ένα κακοποιητικό περιβάλλον ώστε να μην τραυματίζεται εκ νέου το παιδί. Τέλος, θεωρώ ότι είναι απαραίτητο το προσωπικό να περνάει από συνεχείς ελέγχους από ειδικούς Ψυχικής Υγείας.
Ενίσχυση της οικογένειας
Μέλημα όλης της Πολιτείας πρέπει να είναι η διαφύλαξη της άρτιας μετάβασης ενός παιδιού που έχει βιώσει την κακοποίηση σε κάθε μορφή, παραμέληση και ενδεχομένως και άλλα σοβαρά πράγματα, από ένα ακατάλληλο περιβάλλον σε ένα ασφαλές περιβάλλον ώστε να μην τραυματίζεται επιπλέον. Αν το παιδί έχει φύγει από μια οικογένεια που δεν δύναται απλά να του παρέχει όσα χρειάζεται λόγω οικονομικής δυσχέρειας, να υπάρχει βοήθεια από το κράτος για ενδυνάμωση της οικογένειας, ώστε το παιδί να επιστρέφει στην οικογένεια του ή να μην απομακρύνεται καν στην καλύτερη των περιπτώσεων. Κλείνοντας, να αναφέρω επιπλέον, αν και δεν είναι επί του θέματος, ότι έχω την ευκαιρία τα δύο τελευταία χρόνια να εργάζομαι σε παράρτημα του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας, σε δομή χρόνιων παθήσεων, και το θεωρώ πράγματι ευκαιρία καθώς οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες πρέπει να προστατεύονται, να τους παρέχεται το καλύτερο από όλους μας ως Πολιτεία και το κέντρο κάνει το καλύτερο δυνατό γι’ αυτό, οπότε χαίρομαι που συμβάλλω και εγώ με τη σειρά μου πλέον. Θέλοντας να τονίσω ότι πρέπει όλοι μας σαν σύνολο, σαν Πολιτεία, σαν μεμονωμένα άτομα να στηρίξουμε τους ευάλωτους συνανθρώπους μας, στην προκειμένη τα παιδιά, για να βρουν τη χαμένη τους ελπίδα, το χαμόγελό τους και τον δρόμο τους, όπως εγώ βρήκα κάποτε με την κατάλληλη στήριξη, και να βοηθήσουμε στην αποϊδρυματοποίηση. Να κάνουμε βήματα προς το βέλτιστο που μπορούμε όσον αφορά την παιδική προστασία.
Το ίδρυμα δεν θεραπεύει το τραύμα
Οι προσπάθειες για να γίνει το τραύμα λιγότερο επώδυνο μέσα στο ίδρυμα στρέφονται, ανάλογα με τον χαρακτήρα του παιδιού, στις σχέσεις που συνάπτει με τα άλλα παιδιά, τα «αδέλφια» του, στις σχολικές υποχρεώσεις, σε αθλητικές ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Η θεραπεία μπορεί να προκόψει, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, αργότερα μετά από πολλή εσωτερική δουλειά.
του Χάρη Κ.
Φιλόλογος, συντονιστής Εκπαιδευτικού Έργου
Έζησα εννέα χρόνια σε παιδούπολη, τα περισσότερα από αυτά στην εποχή της δικτατορίας. Το γεγονός ότι διευθυντής για αρκετά χρόνια ήταν στρατιωτικός επέβαλε και τους όρους λειτουργίας της παιδούπολης. Σε πολλά παιδιά που έζησαν σε παιδουπόλεις, σε ιδρύματα γενικότερα, δόθηκαν δυνατότητες και ευκαιρίες για θετική εξέλιξη στη ζωή τους και μάλιστα βγήκαν ενισχυμένα από τις δυνάμεις που επιστράτευσαν στον αγώνα για την επιβίωσή τους. Δεν μπόρεσαν, ωστόσο, να αντικαταστήσουν την οικογένειά τους. Ένα παιδί που μπαίνει σε ίδρυμα συνοδεύεται από ένα τραύμα: το τραύμα του αποχωρισμού από το οικογενειακό περιβάλλον του, τους δικούς του ανθρώπους. Πρέπει, λοιπόν, να δει τι θα κάνει με αυτό, πώς θα το καταστήσει λιγότερο επώδυνο, ώστε να μπορέσει να επιβιώσει. Η θεραπεία δεν συζητιέται στη φάση αυτή, όσο, δηλαδή, το παιδί ζει στο ίδρυμα. Μπορεί να προκόψει, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, αργότερα, μετά από πολλή εσωτερική δουλειά. Οι προσπάθειες, λοιπόν, για να γίνει το τραύμα λιγότερο επώδυνο μέσα στο ίδρυμα στρέφονται, ανάλογα με τον χαρακτήρα του παιδιού, στις σχέσεις που συνάπτει με τα άλλα παιδιά, τα «αδέλφια» του, στις σχολικές υποχρεώσεις, σε αθλητικές ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Δεν είναι τυχαίο ότι μέσα από τις παιδουπόλεις, όσο λειτουργούσαν, έχουν βγει καταξιωμένοι επιστήμονες, καλλιτέχνες και σημαντικοί αθλητές με πανελλήνιες διακρίσεις, και ειδικότερα ποδοσφαιριστές σε τοπικές ομάδες ή ακόμα και σε μεγάλες ομάδες του κέντρου.
Υπήρχαν, ευτυχώς ελάχιστοι, με κακοποιητική συμπεριφορά
Σύμμαχοι δυνάμει των παιδιών αυτών είναι οι άνθρωποι που έχουν αναλάβει τη φροντίδα τους. Άνθρωποι που, τα χρόνια που έζησα εγώ τουλάχιστον, δεν είχαν τα απαραίτητα εφόδια (σπουδές, γνώσεις) για το έργο που έπρεπε να επιτελέσουν. Έτσι, αυτά που τους καθοδηγούσαν ήταν πιθανόν το ένστικτό τους και το μητρικό ή πατρικό φίλτρο που καθένας από αυτούς διέθετε. Πολλοί από αυτούς, κινούμενοι από την αγάπη τους για τα παιδιά και το ένστικτό τους, συμπεριφέρονταν με τρόπο που βοηθούσε τα παιδιά σε μια ισορροπημένη ζωή μέσα στο ίδρυμα και σε μια καλή εξέλιξη στη συνέχεια, υποκαθιστώντας τη μητρική ή πατρική φιγούρα. Κρατούμε μια γλυκιά ανάμνηση από αυτούς με αισθήματα ευγνωμοσύνης. Υπήρχαν, ωστόσο, και κάποιοι (ευτυχώς ελάχιστοι) με κακοποιητική συμπεριφορά, επιδεινώνοντας το τραύμα στις ψυχές των παιδιών ή των εφήβων και επηρεάζοντας αρνητικά την εξέλιξη κάποιων από αυτούς. Το ξύλο, άλλωστε, και γενικότερα η σωματική ή ψυχολογική βία, την εποχή εκείνη, ήταν ανάμεσα στις αναμορφωτικές μεθόδους όχι μόνο στα ιδρύματα αλλά και στα σχολεία. Μπορούσε αυτή η αρνητική πλευρά των ιδρυμάτων να εκλείπει εκείνη την εποχή; Ίσως όχι. Σήμερα όμως;
Μαρτυρίες
Ένα χαστούκι και αδέλφια εφτά μανάδων
Πέρασαν δεκάδες χρόνια και το έχω ακόμα, νομίζω, στο μάγουλο, στη θύμηση και στην ψυχή. Όχι γιατί δεν άντεξα ένα χαστούκι, αλλά γιατί ήταν ένα χαστούκι από κάποιον που έπρεπε να είναι πατέρας μου εκεί που δεν είχα τον δικό μου. Αυτό νομίζω με πόνεσε και με κάνει να το θυμάμαι.
Του Γιάννη Λιονάκη
0 Γιάννης Λιονάκης ζει στο Ηράκλειο και έχει ζήσει στην Παιδούπολη της Αγίας Σοφίας στον Βόλο. Η ιστορία του Γιάννη Λιονάκη δημοσιεύτηκε στο facebook και με την άδειά του αναδημοσιεύεται στην ΑΥΓΗ της Κυριακής.
Πρέπει να είμαι μαθητής στη δεύτερα τάξη του Γυμνασίου. Έχουμε διάλειμμα στο οικοτροφείο και οι μεγάλοι παίζουν βόλεϊ. Εγώ με κάποιους άλλους, μικρότερους, καθόμαστε και παρακολουθούμε. Κάποια στιγμή ένας απ’ αυτούς, πραγματικά δεν θυμάμαι ποιος, για να τον καλωσορίσω από δω και εύχομαι να είναι γερός, μου δίνει κάποια από τα προφανώς ελάχιστα έως μηδαμινά χρήματα που είχαμε και με στέλνει στο περίπτερο που είναι στη γωνία έξω από το οικοτροφείο να του αγοράσω ένα σάμαλι. Καλά, δεν μπορείτε να φανταστείτε τη νοστιμιά του παρεμπιπτόντως… Δεν ξέρω πώς, αλλά μια που δεν υπήρχε ο φύλακας στην είσοδο, ήμουνα και καλόβολος, προθυμοποιήθηκα να πάω να το αγοράσω. Επιστρέφω και, μπαίνοντας, βλέπω να παρακολουθεί τον αγώνα ο διευθυντής μας. Είναι καινούργιος σχετικά στο οικοτροφείο, πρέπει να έχει λίγους μήνες, είναι μόλις 26-27 χρονών, είναι περίοδος της Χούντας στα πρώτα χρόνια και τον έχουν διορίσει διευθυντή, όντας… έφεδρος ανθυπολοχαγός. Θυμάμαι τον φόβο και την τρομάρα μου βλέποντάς τον για τις συνέπειες του να βγω έξω για το σάμαλι. Τρομαγμένο παιδί, βλέπω σαν σωτηρία τον ανοιχτό οχετό απορροής όμβριων, που υπάρχει και στις δυο πλευρές του διαδρόμου της εισόδου, μήκους περίπου 50 μ. από την είσοδο μέχρι τον χώρο του βόλεϊ. Μην φανταστείτε, 30-40 πόντους είναι το βάθος του. Το παιδικό μυαλουδάκι και ο φόβος μου με οδηγούν στο να κάνω έρποντας όλη αυτή τη διαδρομή. Άλλωστε, όντας μποϊλής, φαντάστηκα ότι ήμουν καλά κρυμμένος. Φυσικά με περίμενε, μια που με είχε δει. Βλέπετε, ένας άντρας σαν κι εμένα δεν θα μπορούσε να κρυφτεί εύκολα… Θυμάμαι το σάμαλι ήταν τυλιγμένο σε μια λαδόκολλα. Το παίρνει μες στη μεγάλη του παλάμη, το τσαλακώνει και το πετάει με δύναμη κάτω. Και με το ίδιο χέρι μου δίνει ένα πολύ δυνατό χαστούκι. Θυμάμαι το βράδυ που πήγα να κοιμηθώ πονούσα ακόμη έντονα. Αλλά δεν θα ξεχάσω την επόμενη μέρα που, πηγαίνοντας να πλυθώ το πρωί, αμυδρά μεν, τα δάχτυλά του υπήρχαν ακόμη στο μάγουλό μου. Καλό του ταξίδι, ωστόσο, γιατί, δυστυχώς, «έφυγε» νωρίς…
Πρέπει να πω, όμως, πως δεν είχαμε καθόλου κακοποιητικές συμπεριφορές. Ίσα-ίσα. Ο Στέλιος, ο Μανώλης, ο Νίκος, ο Μιχάλης, οι επιμελητές μας, αλλά και όλο το άλλο προσωπικό -μαγειρεία, τραπεζοκόμοι, πλυντήρια, νυχτοφύλακας μας έδειχνε άριστη συμπεριφορά. Όσες φορές έκτοτε βρεθώ με τα αδέρφια μου αυτά, μου το θυμίζουν και συζητάμε γι’ αυτό το χαστούκι. Πέρασαν δεκάδες χρόνια και το έχω ακόμα νομίζω στο μάγουλο, στη θύμηση και στην ψυχή. Όχι γιατί δεν άντεξα ένα χαστούκι, αλλά γιατί ήταν ένα χαστούκι από κάποιον που έπρεπε να είναι πατέρας μου εκεί που δεν είχα τον δικό μου. Αυτό νομίζω με πόνεσε και με κάνει να το θυμάμαι. Του πατέρα μου το χαστούκι θα το είχα ξεχάσει. Μακάρι να μην συμβαίνει τίποτα σ’ αυτή τη δομή για την οποία τώρα γίνονται όλος αυτός ο έλεγχος και ο ντόρος. Παντού αναφέρθηκα στα όσα καταλόγισε στα παιδιά ο συγκεκριμένος ιερέας-πατέρας. Αυτά που είπε δεν μπορούν να αφορούν κανέναν πατέρα ούτε με τη γονεϊκή ούτε με τη σχηματική του ιδιότητα, κι αυτό ήταν που με έθλιψε, με εξόργισε. Τα παιδιά και τα μάτια σας. Εσείς, αδέρφια, που θα με διαβάσετε εδώ, τα δυο-τρία στην Κρήτη και τα πιο πολλά στη Φλώρινα, στην ‘Εδεσσα και στην Καστοριά, ξέρω ότι με καταλαβαίνετε απόλυτα. Κι εσείς, φιλαράκια, τα παιδιά και τα μάτια σας! Δεν θα αναφερόμουν σε προσωπικό μου ζήτημα, απλά ήθελα να βοηθήσω την κριτική σκέψη κάποιων που δεν μπορούν ίσως να κρίνουν με το ίδιο βλέμμα στα πράγματα.
Σκοτεινή πραγματικότητα
Κακοποιητικός ο ιδρυματισμός
Πολλαπλά απομονωμένα τα παιδιά της Κιβωτού στην Πωγωνιανή, όπου επαναλειτούργησαν το σχολείο, στερώντας τους τη δυνατότητα να πάνε στο Δελβινάκι, όπου συναναστρέφονταν με τα παιδιά της περιοχής
Του Τάσου Γιαννόπουλου
Η Πωγωνιανή είναι ένα ακριτικό ορεινό χωριό της Ηπείρου, με περίπου 60 μόνιμους κατοίκους, κοντά στα σύνορα με την Αλβανία. Αυτές τις ημέρες, το χωριό «έπαιξε» στα δελτία ειδήσεων μετά την καταγγελία φιλοξενούμενου στη δομή της Κιβωτού του Κόσμου για ξυλοδαρμούς παιδιών. Το πρώτο ερώτημα που γεννάται, αν δει κανείς το χωριό στον χάρτη, είναι γιατί να εδρεύει δομή φιλοξενίας παιδιών στην άκρη, κυριολεκτικά, της χώρας, σε ένα απομακρυσμένο χωριό, πίσω από μίζερους τοίχους και σε πλήρη απομόνωση από την υπόλοιπη κοινωνία. Η ιδρυματοποίηση, διπλή. Τριπλή, για την ακρίβεια: Υπό την πίεση τοπικών παραγόντων αλλά και της Κιβωτού του Κόσμου» επαναλειτούργησε φέτος τον Σεπτέμβριο το σχολείο της Πωγωνιανής. Ο λόγος; Το ίδρυμα ήθελε τα παιδιά περίκλειστα και μακριά από το σχολείο που πήγαιναν μέχρι πέρυσι, στο κοντινό Δελβινάκι, όπου συναναστρέφονταν με τα υπόλοιπα παιδιά της περιοχής.
Σημειωτέον ότι το σχολείο στην Πωγωνιανή είχε κλείσει επί των ημερών της προηγούμενης κυβέρνησης, ακριβώς για να αποφευχθεί η περαιτέρω γκετοποίηση των παιδιών της Κιβωτού. Σήμερα, στο εν λόγω Δημοτικό φοιτούν παιδιά από το συγκεκριμένο ίδρυμα καθώς και από ένα ακόμα (δημόσιο) ίδρυμα. Ιδρυματισμός στον κύβο.Ίσως για να μην υπάρχουν πολλά ευήκοα ώτα στις περιγραφές και τις καταγγελίες των παιδιών της Κιβωτού.
Πρόκειται για μια, φαινομενικά, δευτερεύουσα πτυχή της υπόθεσης που ξεδιπλώνεται τις τελευταίες ημέρες στα media, τα ίδια που αγιοποιούσαν τον ιδρυτή της Κιβωτού του Κόσμου και τώρα τον αποκαθηλώνουν επιλέγοντας την κατάλληλη μουσική υπόκρουση, φωτογραφίες και πηχυαίους τίτλους για να τραβήξουν την προσοχή του εξαγριωμένου με τις καταγγελίες κοινού. Κοιτάζοντας, βέβαια, δήθεν σοκαρισμένοι μέσα από την κλειδαρότρυπα της Κιβωτού, χάνουμε από μπροστά μας τη γενεσιουργό αιτία των φαινομένων κακοποίησης: το ίδιο το απαρχαιωμένο σύστημα των ιδρυμάτων, από τη φύση του κακοποιητικό για τα παιδιά και την ομαλή τους ανάπτυξη.
Ανειδίκευτο προσωπικό
«Η ιδρυματική περίθαλψη είναι ξεπερασμένη σε όλη την Ευρώπη, όπου έχει αναπτυχθεί ο θεσμός της ανάδοχης οικογένειας για τα παιδιά που δεν έχουν λειτουργικό περιβάλλον. Οι απρόσωποι χώροι όπου μαζεύονται πολλά παιδιά δεν επιτρέπουν την κατάλληλη φροντίδα και δεν θυμίζουν σε τίποτα οικογένεια, ενώ συχνά οι φροντιστές των παιδιών είναι ανειδίκευτοι» τονίζει στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο παιδοψυχίατρος Παναγιώτης Βουτυράκος, διευθυντής της δομής Πειραιά του Ελληνικού Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών (ΕΚΕΨΥΕ).
Ακατάλληλο περιβάλλον
Ακόμα και να παραβλέψουμε τις διεθνείς στατιστικές -ένα παιδί έχει πιθανότητα 85% να κακοποιηθεί σωματικά και 25% να κακοποιηθεί σεξουαλικά από τα άλλα παιδιά με τα οποία διαβιεί- τα ιδρύματα, όπως η Κιβωτός του Κόσμου, δομικά προάγουν κακοποιητικές συμπεριφορές. Τα παιδιά θυματοποιούνται εξαιτίας του συστήματος και μόνο, χωρίς να ασκηθεί καν σωματική βία, χώρια οι πιθανότητες να κακοποιηθούν από υπαλλήλους ή ακόμα και από τους παράγοντες που διοικούν ένα ίδρυμα.
Όπως εξηγεί ο Γιώργος Νικολαΐδης, ψυχίατρος, διευθυντής της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού: «Το παιδί καλείται να ζήσει σε περιβάλλον με ωρολόγιο πρόγραμμα, το οποίο τηρείται λες και είμαστε στον στρατό. Ωστόσο, ένα παιδί αναπτύσσεται στις μικρές ηλικίες από την ένα προς ένα επαφή με έναν άνθρωπο, με ένα πρόσωπο αναφοράς με το οποίο δημιουργείται συναισθηματική πρόσδεση. Ιδιαίτερα τα νεογνά και τα βρέφη που μεγαλώνουν σε ιδρυματικά περιβάλλοντα, όπου περνάει το τρόλεϊ με τα μπιμπερό 12 παρά 15 και τα ταΐζει όλα στη σειρά, όπου τα φώτα ανάβουν και κλείνουν με βάση το πρόγραμμα, όπου δεν υπάρχει μία φιγούρα ανθρώπου που φροντίζει κάθε παιδί και ανταποκρίνεται όταν κλαίει (αλλά προσωπικό με βάρδιες που εναλλάσσεται), αναπτύσσουν μη αναστρέψιμες βλάβες στον εγκέφαλο, ο οποίος δεν μπορεί να αναπτυχθεί σωστά με αυτά τα τόσο ελλιπή ερεθίσματα».
Κι όμως, στην Ελλάδα του 2022, η αρμόδια υφυπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου επαίρεται που (συμπτωματικά;) πριν σκάσει το τσουνάμι καταγγελιών, «πήρε την πολιτική πρωτοβουλία, τον περασμένο Απρίλιο και μπορεί να αλλάξει το Δ.Σ. ιδρυμάτων» -το έκανε ήδη αυτήν την εβδομάδα στην Κιβωτό του Κόσμου-, «αλλιώς θα κρατούσε χρόνια η ιστορία αυτή» (ΣΚΑΪ, 22 Νοεμβρίου).
Θα λέμε μακάρι να γίνουμε Ουγγαρία ή Πολωνία
Με φετινή ΚΥΑ θεωρούνται αποδεκτές δομές με 20 παιδιά.
Στην Ε.Ε η αμέσως επόμενη χώρα είναι η Πολωνία ( 14 παιδιά) και η Ουγγαρία ( 12).
Αντί για χρονοδιάγραμμα κλεισίματος των ιδρυμάτων, στην Ελλάδα θεσμοθετήθηκαν το 2022 οι προδιαγραφές τους: Σε πρόσφατη ΚΥΑ θεωρούνται αποδεκτές δομές με 20 παιδιά. Τα δε κρατικά ιδρύματα μπορούν να φιλοξενούν ακόμη περισσότερα, ενώ για τα ασυνόδευτα παιδιά πρόσφυγες τα όρια είναι μεγαλύτερα. Την ώρα που, όπως επισημαίνει ο Γ. Νικολαΐδης, η αμέσως επόμενη χώρα της Ε.Ε. είναι η Πολωνία που επιτρέπει ιδρύματα δυναμικότητας έως 14 παιδιών, ενώ έπεται η Ουγγαρία με ιδρύματα το πολύ 12 παιδιών! Στην Κύπρο, μια χώρα που έχει παρόμοια κουλτούρα με την Ελλάδα δεν υπάρχουν ιδρύματα διότι επικράτησαν οι σύγχρονες αντιλήψεις για την παιδική προστασία και όχι απαρχαιωμένα μοντέλα. Ιδρύματα για «παιδιά τυπικής ανάπτυξης» δεν υπάρχουν παρά σε ελάχιστες χώρες. Όπου εντοπίζουμε ιδρυματικού τύπου δομές στην Ευρώπη αφορούν κυρίως εφήβους ή παιδιά με «παραβατικές» συμπεριφορές. Τα οποία φιλοξενούνται σε ολιγομελείς Στέγες με εξειδικευμένο προσωπικό, σε πολυκατοικίες που ζουν και άλλες οικογένειες και όχι σε απομόνωση, σαν τα παιδιά της Πωγωνιανής Ιωαννίνων. Άλλη κατηγορία παιδιών που μένουν σε κάποιου είδους ιδρυματική δομή στην Ευρώπη είναι τα παιδιά με αναπηρία.
Σημασία έχει το παιδί
Τα παιδιά χρειάζονται μια πραγματική αγκαλιά, όχι εγκλεισμό «Δεν ήθελα πλέον να βλέπω παιδιά να καταλήγουν σε ιδρύματα» σημειώνει η Πάττυ Σωτηροπούλου, ειδική παιδαγωγός, για τρίτη φορά ανάδοχη. «Δεν το κάνεις για σένα, αλλά για να βγάλεις ένα παιδί από το ίδρυμα» τονίζει η Χαρά Γαλανού, τρεις φορές ανάδοχη μέχρι στιγμής .
Του Τάσου Γιαννόπουλου
Όταν ήρθα σε επαφή με τα ιδρύματα ως εθελόντρια, απέκτησα αμέσως κίνητρο για να γίνω ανάδοχη μητέρα: δεν ήθελα πλέον να βλέπω παιδιά να καταλήγουν σε ιδρύματα! » Η Πάττυ Σωτηροπούλου, ειδική παιδαγωγός, είναι σήμερα για τρίτη φορά ανάδοχη. Προσπαθεί να φιλοξενεί κυρίως παιδιά με αναπηρία, τα οποία βρίσκουν δυσκολότερα σπίτι. «Σκεφτείτε ότι για ανθρώπους με σύνδρομο Down και προσδόκιμο ζωής τα 35 χρόνια αυτό εκτοξεύεται κατά περίπου 30 χρόνια αν βρεθούν σε περιβάλλον οικογένειας» λέει στην ΑΥΓΗ της Κυριακής. Τονίζει ότι η ζωή για ένα παιδί στο ίδρυμα δεν συγκρίνεται με αυτήν στην κοινότητα. «Από τη μία, έλλειψη προσώπου αναφοράς, συνθήκες στρατώνα, στείρο περιβάλλον. Από την άλλη, ένταξη σε μια κοινότητα, ασφάλεια, πρέπουσα φροντίδα, δεσμοί, όλα όσα επιτρέπουν στα παιδιά να αναπτύξουν το δυναμικό τους» Στόχος είναι η επιστροφή του παιδιού στη φυσική οικογένεια, η οποία σήμερα δεν μπορεί να εξασφαλίσει το κατάλληλο περιβάλλον. Δεδομένης αυτής της προσωρινότητας της αναδοχής, η Π. Σωτηροπούλου τονίζει ότι ο ανάδοχος πρέπει να πορεύεται με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. «Προφανώς ήταν άδεια η κούνια όταν έφυγε από το σπίτι μου το πρώτο παιδί, αλλά έτσι είναι, το βλέπεις στη βάση της αλληλεγγύης, σαν να βοηθάς την οικογένεια ενός γείτονα να βρει τον δρόμο της και να επανενωθεί. Το κίνητρο δεν είναι να “αποκτήσω” εγώ ένα παιδί».
«Δεν το κάνεις για σένα, αλλά για να βγάλεις ένα παιδί από το ίδρυμα» επαυξάνει η Χαρά Γαλανού, νομικός, τρεις φορές ανάδοχη μέχρι στιγμής. Το πρώτο παιδάκι που ανέλαβε είχε μια τραυματική εμπειρία. «Είχε προβλήματα παραμέλησης και ήταν πίσω σε ανάπτυξη. Έκανε μεγάλη πρόοδο στο οικογενειακό πλαίσιο, καθώς απέκτησε σταθερό σημείο αναφοράς. Η αναδοχή διήρκεσε τρία χρόνια και το παιδί έκανε άλματα και προχώρησε σε όλα τα στάδια, βρεφονηπιακό σταθμό, νηπιαγωγείο κ.λπ.».
Και οι δύο τονίζουν ότι η διαδικασία είναι απλή και οι ανάγκες τεράστιες. «Με το να γίνεις ανάδοχος, δίνεις ορατότητα, ειδικά αν το παιδί έχει κάποια διαφορετικότητα. Προωθείται ο θεσμός μέσα από παραδείγματα, εμπνέεις τον κόσμο, συμβάλλεις στην αποστιγματοποίηση» συνοψίζει η X. Γαλανού.
Η Κιβωτός απέρριπτε συνεχώς τα αιτήματα αναδοχής
Οι παραπάνω περιπτώσεις, δυστυχώς, δεν είναι ο κανόνας. Τα παιδιά θύματα, όταν υπαίτιος είναι το οικογενειακό περιβάλλον, συνήθως «φιλοξενούνται» (εντός πολλών εισαγωγικών) σε νοσοκομεία και ιδρύματα.Όλοι οι ειδικοί στους οποίους απευθύνθηκε η ΑΥΓΗ της Κυριακής τονίζουν ότι, πέρα από την ενίσχυση της πρόληψης με την ενδυνάμωση των οικογενειών, ώστε να απομακρύνονται λιγότερα παιδιά από το περιβάλλον τους, πρέπει να ενισχυθεί αποφασιστικά ο θεσμός της αναδοχής. «Εκπαιδευμένοι ανάδοχοι γονείς, με συνεχή επίβλεψη και υποστήριξη από διεπιστημονική ομάδα, θα έδιναν όχι μόνο ασφάλεια και θεραπευτική φροντίδα αλλά και την εμπιστοσύνη που χρειάζεται το παιδί για τον κόσμο των ενηλίκων μετά τον αρχικό τραυματισμό του» σημειώνει η Σοφία Κωνσταντέλια, πρώην πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικής Προστασίας Νομού Αττικής.
Ο νόμος αναδοχής-υιοθεσίας του 2018 προέβλεπε δημιουργία δεξαμενής οικογενειών σε κάθε Περιφέρεια για επείγουσες αναδοχές παιδιών σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τη δομή μεταβατικής φροντίδας «Πρώτη αγκαλιά». Η κυβέρνηση της Ν.Δ. ακύρωσε στην πράξη τις δύο αυτές μορφές επείγουσας φροντίδας.
«Τα παιδιά θα πρέπει να πηγαίνουν σε ανάδοχες οικογένειες και να γίνει αποϊδρυματοποίηση» αναφέρει, με φόντο τις αποκαλύψεις για την Κιβωτό του Κόσμου, η Δόμνα Μιχαηλίδου (18.11 .22). Ωστόσο, επί των ημερών της παρατηρείται «κατακερματισμός και ανάθεση σε τρίτους των βασικών υποχρεώσεων του κράτους, μαζί με την εκμετάλλευση του νόμου για επικοινωνιακούς σκοπούς» υποστηρίζει η Σ. Κωνσταντέλια, προκρίνοντας μια συστηματική εθνική καμπάνια για την προώθηση της αναδοχής. Στη χώρα μας έχει μείνει στα χαρτιά και η επαγγελματική αναδοχή, όπου άνθρωποι με επιστημονική γνώση και εμπειρία αναλαμβάνουν τη φροντίδα (και αμείβονται) για περιπτώσεις παιδιών με βαριές και σύνθετες αναπηρίες.
Η κυβέρνηση είχε αρχικά υποσχεθεί την αναλυτική δημοσιοποίηση των στοιχείων της πλατφόρμας (anynet.gr). Παρ’ όλα αυτά, έως σήμερα δεν διατίθενται ούτε σε ενδιαφερομένους έπειτα από γραπτό αίτημα. Η αναλυτική παρουσίαση θα απαντούσε στο ερώτημα για τον βαθμό ανταπόκρισης των φορέων στην εφαρμογή του νόμου.
Οικογένειες καταγγέλλουν, για παράδειγμα, πως η Κιβωτός του Κόσμου απορρίπτει συνεχώς τις αιτήσεις αναδοχής που υποβάλλονται, με προφανή στόχο τη διατήρηση των, «φιλανθρωπικού» χαρακτήρα, «εσόδων» της. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2021 οι κρατικές δομές αποκατέστησαν μέσω τεκνοθεσίας τριπλάσιο αριθμό παιδιών συγκριτικά με τις ιδιωτικού τύπου, μολονότι οι δεύτερες είναι κατά πολύ περισσότερες (αλλά, όπως προείπαμε, εξαιρετικά απρόθυμες). Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 1 .300 παιδιά στα 59 ιδιωτικά και 28 δημόσια ιδρύματα.
Αρνητικό ρεκόρ δεκαετίας
Από την περιήγησή μας σε ΕΛΣΤΑΤ, ΟΠΕΚΑ και anynet.gr προκύπτει ότι για το 2021 οι τεκνοθεσίες που πραγματοποιήθηκαν (συμπεριλαμβανομένων και των διακρατικών) ήταν 184, έναντι 21 7 του 2020, το χαμηλότερο δηλαδή ρεκόρ της δεκαετίας. Από αυτές, 30 αφορούσαν τεκνοθεσίες ατόμων άνω των 19 χρόνων και οι 32 υιοθεσία παιδιού από τον/τη σύντροφο του βιολογικού γονέα. Θεωρητικά λοιπόν μόνο οι 1 22 υιοθεσίες πραγματοποιήθηκαν με τις προϋποθέσεις του Ν. 4538/2018.
Τον Ιούλιο του 2019 τα παιδιά σε αναδοχή από τους τρεις φορείς που είχαν την αρμοδιότητα ήταν 289. Σε αυτά προστέθηκαν 345 στα τρεισήμισι χρόνια που μεσολάβησαν. Σήμερα έχουμε 634 παιδιά σε 468 οικογένειες, κάποια εκ των οποίων έχουν προοπτική την υιοθεσία. Ως προς τη συμπερίληψη παιδιών με αναπηρία; Δυστυχώς, διαπιστώνουμε ότι στα 289 παιδιά του Ιουλίου του 2019, τα παιδιά με αναπηρία ήταν 91 και σήμερα είναι 107, άρα προστέθηκαν μόνο 16 παιδιά.
Η Ν.Δ. έθαψε το σχέδιο για τις Μονάδες Μέριμνας Νέων που είχε σε διαβούλευση ο ΣΥΡΙΖΑ
Επιχειρώντας να νεκραναστήσει τις Εταιρείες Προστασίας Ανηλίκων, έδωσε ακόμα μία απευθείας ανάθεση 100.000 ευρώ προκειμένου να μελετηθεί το ζήτημα, σημειώνει ο Φυτράκης
Η ενδεχόμενη προοπτική να μείνει το παιδί στο περιβάλλον του (εφόσον υπάρχει υγιής ιστός) και να απομακρυνθεί ο θύτης προϋποθέτει τη συστηματική, τακτική και χρόνια θεραπευτική παρέμβαση και παρακολούθηση. Τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας, τα Κέντρα Συμβουλευτικής της Οικογένειας, οι Κοινωνικές Υπηρεσίες των δήμων πρέπει να είναι επαρκώς στελεχωμένες και προσβάσιμες» τονίζει η Σ. Κωνσταντέλια, καταδεικνύοντας τα τεράστια κενά που έχει η χώρα μας.
Σε πολλές περιπτώσεις, η απομάκρυνση ενός παιδιού από το περιβάλλον του οφείλεται σε λόγους παραμέλησης και όχι κακοποίησης ή κακομεταχείρισης. Η παραμέληση σχετίζεται με τη δυσκολία των γονιών ή/και της ευρύτερης οικογένειας να καλύψει τις ανάγκες των παιδιών λόγω κοινωνικών (φτώχεια) και πολιτισμικών παραγόντων ή λόγω ζητημάτων ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων.
Για το διάστημα που η οικογένεια ελέγχεται ως προς τη συμμόρφωση στις υποδείξεις των αρμόδιων υπηρεσιών, «η Πολιτεία οφείλει να αναπτύξει δομές με κοινοτικό προσανατολισμό (κινητές μονάδες και κέντρα ημέρας για την υποστήριξη παιδιών, εφήβων και των οικογενειών τους), να εστιάσει στην αποτελεσματική υποστήριξη των οικογενειών που ελέγχονται από τις κοινωνικές υπηρεσίες, προλαμβάνοντας την απομάκρυνση, όπως έχει δείξει η εμπειρία κινητών κλιμακίων επαγγελματιών που συνεργάζονται με τις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων και των αρμόδιων δικαστικών Αρχών» υπογραμμίζει ο Μιχάλης Παπαντωνόπουλος, ψυχολόγος και επιστημονικά υπεύθυνος δομής (από τις λίγες στην Ελλάδα) που δεν παράγει ιδρυματικές πρακτικές.
Το Κέντρο Ημέρας Πλόες δημιουργήθηκε το 2019 για να υποδεχτεί εφήβους (έχει υποστηρίξει μέχρι σήμερα πάνω από 1 50) που παρέμεναν εγκλωβισμένοι σε νοσοκομεία. «Η εμπειρία έχει δείξει ότι η πρακτική που λειτουργεί υποστηρικτικά στην αποφυγή της ιδρυματοποίησης είναι η υπαγωγή των στεγαστικών δομών σε δίκτυα κοινοτικών υπηρεσιών και η επί της ουσίας λειτουργική διασύνδεσή τους με Κέντρα Ημέρας».
Πολλά παιδιά αναπόφευκτα εναλλάσσονται στους ρόλους θύματος και θύτη στην παραβατικότητα – το είδαμε στην πρόσφατη περίπτωση όπου κακοποιημένος 1 άχρονος κατηγορείται για σεξουαλική παρενόχληση άλλων παιδιών μέσα στο Νοσοκομείο «Παίδων».
Επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, το υπουργείο Δικαιοσύνης ετοίμασε και έθεσε σε διαβούλευση (το 2019) σχέδιο νόμου για τις Μονάδες Μέριμνας Νέων με σκοπό τον εκσυγχρονισμό των δομών για ανήλικους παραβάτες.
Σύμφωνα με τον Ευτύχη Φυτράκη, πρώην γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής, το καινοτόμο σχέδιο πρότασσε τη διαπαιδαγώγηση έναντι της τιμωρίας, μέσω της δημιουργίας ενός πλέγματος Μονάδων, ανοιχτής, ημιελεύθερης και κλειστής διαβίωσης. «Στόχο είχε την κάλυψη ενός πολυετούς κενού στο σύστημα φροντίδας και υποστήριξης, συμβάλλοντας στην πρόληψη της υποτροπής και εστιάζοντας στους — γενεσιουργούς παράγοντες της παραβατικότητας, όπως η έλλειψη οικογενειακού περιβάλλοντος, τα ψυχικά προβλήματα, η -» χρήση ουσιών. Βασική αρχή του σχεδίου, η εξυπηρέτηση του βέλτιστου συμφέροντος του ανηλίκου με επιστημονικές μεθόδους και εξειδικευμένο προσωπικό», σε σύνδεση με τον θεσμό της αναδοχής.
Τι έμεινε απ’ όλα αυτά; «Τίποτα! Η κυβέρνηση της Ν.Δ. πρώτα έθαψε το σχέδιο για τις Μονάδες Μέριμνας Νέων, ενώ στη συνέχεια, επιχειρώντας να νεκραναστήσει τις Εταιρείες Προστασίας Ανηλίκων, έδωσε μια (ακόμα) απευθείας ανάθεση 100.000 ευρώ προκειμένου να μελετηθεί το ζήτημα! Άλλωστε, τα τελευταία τριάμισι χρόνια το μόνο που έδειξε ότι ξέρει το υπουργείο Δικαιοσύνης είναι να αναμασά την καραμέλα της ποινικής αυστηρότητας, “διά πάσαν νόσον”».
Πάγωσαν τα Σπίτια του Παιδιού όπου έπρεπε να καταθέτει το θύμα του παιδοβιασμού
Τα Σπίτια του Παιδιού, διαδεδομένη πρακτική σε πολλές χώρες (η Τουρκία έχει δεκάδες τέτοια), θεσπίστηκαν το 2017, επί των ημερών της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, με πρόβλεψη για 5 Σπίτια σε όλη τη χώρα. Η διαδικασία της κατάθεσης ενός κακοποιημένου παιδιού στις Αρχές είναι έτσι περισσότερο προστατευτική προς αυτό, σε ένα δωμάτιο ειδικά διαμορφωμένο όπου καταθέτει στον ειδικά εκπαιδευμένο ψυχολόγο-ψυχίατρο. Ακριβώς δίπλα υπάρχει ένα άλλο δωμάτιο, στο οποίο βρίσκονται ο εισαγγελέας, ο ανακριτής, ο πραγματογνώμων και ο προανακριτικός υπάλληλος. Τα δύο δωμάτια συνδέονται με σύστημα τηλεπικοινωνιακής σύνδεσης και η κατάθεση βιντεοσκοπείται, ώστε να είναι μόνιμα στη διάθεση των αρμόδιων. Η σημερινή κυβέρνηση, ωστόσο, κωλυσιέργησε δραματικά, με αποτέλεσμα ακόμα και τα πρώτα δύο Σπίτια που εγκαινίασε το 2021 στην Αθήνα να υπολειτουργούν.
Το 12χρονο παιδί από τον Κολωνό, για παράδειγμα, δεν έδωσε μία και μοναδική κατάθεση σε αυτό το Σπίτι αλλά, όλο αυτό το διάστημα υποχρεώνεται να δίνει καταθέσεις στη ΓΑΔΑ (τέσσερις μέχρι στιγμής) και να βλέπει φωτογραφίες ανδρών προκειμένου να εντοπίσει εκείνους που τη βίαζαν. Παρόμοιες ιστορίες για παιδιά τα οποία επαναθυματοποιούνται δευτερογενώς περιγράφουν στην ΑΥΓΗ της Κυριακής πηγές από τον χώρο της Δικαιοσύνης. Πέρα από την ελλιπή λειτουργία των Σπιτιών του Παιδιού ή την έλλειψη προσωπικού, οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι ανακριτές και εισαγγελείς πολλές φορές δεν θέλουν να «ξεβολευτούν» από τη (γειτονική με τα δικαστήρια) ΓΑΔΑ και να μεταβούν στο Παλαιό Φάληρο όπου στεγάζονται τα πρώτα Σπίτια του Παιδιού.
Σύμφωνα με τον Γ. Νικολαΐδη, ο νόμος του 2017 θα έπρεπε να υποχρεώνει τις Αρχές να μεταφέρουν τη διαδικασία αποκλειστικά στο Σπίτι του Παιδιού και να ρυθμίζει επακριβώς τις απαιτούμενες ενέργειες. Η αξιωματική αντιπολίτευση προτείνει (χωρίς ανταπόκριση μέχρι στιγμής) την αύξηση των Εισαγγελιών Ανηλίκων και στις άλλες 10 Περιφέρειες και τη στενή συνεργασία όλων των δομών με τους εισαγγελείς και τα Σπίτια του Παιδιού. Παράλληλα, άλυτο παραμένει το ζήτημα της καταγραφής των στοιχείων για την παιδική κακοποίηση (ποιος έκανε την καταγγελία, πόσες δικανικές εξετάσεις είχε το παιδί, εάν έλαβε την αναγκαία υποστήριξη).
Τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για την Ελλάδα είναι αυτά του 2011, από το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, με βάση τα οποία το ποσοστό των παιδιών που πέφτουν θύματα κάποιας μορφής σεξουαλικής κακοποίησης ή εκμετάλλευσης ανέρχεται στο 16%, ενώ στο 7,6% των παιδιών αυτές οι τραυματικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία αφορούν σεξουαλική βία με σωματική επαφή και στο 3% εξ αυτών βιασμό ή απόπειρα βιασμού. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα μας δεν διαθέτει παρά ελάχιστες δομές Ψυχικής Υγείας εξειδικευμένες για παιδιά και εφήβους. Ακόμα και έφηβοι που χρήζουν νοσηλείας καταλήγουν να νοσηλεύονται σε ψυχιατρικές δομές για ενήλικες.
Πηγή: Εφημερίδα “Η Αυγή της Κυριακής”
