Υδρόγειος Σφαίρα και φιγούρες παιδιών από διάφορες εθνικότητες
Πηγή Εικόνας: Pixabay/Alexas_Fotos

❝Όλα τα παιδιά είναι ίσα και πρέπει να προστατεύονται από διακρίσεις λόγω φυλής,

χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, καταγωγής, πεποιθήσεων,

νομικής κατάστασης των ίδιων ή μελών της οικογένειάς τους.❞

Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Εισαγωγή

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.) είναι ένας παγκόσμιος διεθνής οργανισμός, που συστάθηκε το 1945 από 51 κράτη. Ανάμεσα σ’ αυτά είναι και η Ελλάδα. Σκοποί του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών είναι η «ανάπτυξη και η ενθάρρυνση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χωρίς διάκριση φυλής, φύλου, γλώσσας, καταγωγής ή θρησκείας». Βασισμένη στους σκοπούς αυτούς, η Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε. υιοθέτησε στις 20 Νοεμβρίου 1989 και έθεσε σε ισχύ ένα χρόνο αργότερα, στις 20 Νοεμβρίου 1990, τη Διεθνή Σύμβαση για τα Παιδιά και τα Δικαιώματα τους. Με τη Σύμβαση αυτή κατοχυρώνεται νομικά μια σειρά θεμελιωδών δικαιωμάτων του παιδιού. Ως Διεθνής Σύμβαση δεσμεύει όλα τα κράτη-μέλη που την έχουν υπογράψει και επικυρώσει για την εφαρμογή της. Μέχρι σήμερα έχει κυρωθεί από 193 χώρες. Η Ελλάδα επικύρωσε τη Σύμβαση αυτή το Φλεβάρη του 1992 με τον Ν. 2101/1992. Η 20η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί και γιορτάζεται ως παγκόσμια ημέρα του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Η Σύμβαση αυτή συνιστά ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, καθώς αφορά στα παιδιά και μάλιστα στα παιδιά όλου του κόσμου.

Όπως προκύπτει από το παραπάνω εισαγωγικό κείμενο η Σύμβαση αυτή αφορά στα παιδιά όλου του κόσμου και τονίζεται ότι όλα τα παιδιά είναι ίσα, και πρέπει να προστατεύονται χωρίς διακρίσεις, ανεξάρτητα από τη φυλή, το χρώμα, το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την καταγωγή, τις πεποιθήσεις, τη νομική κατάσταση των ίδιων ή των μελών της οικογένειάς τους.

Γιατί η Σύμβαση αυτή είναι σημαντική

Ζούμε σε μια εποχή, η οποία χαρακτηρίζεται από έντονη αντιφατικότητα. Η ταχεία ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας βοήθησε, ώστε να αυξηθεί ο παγκόσμιος πλούτος και να βελτιωθούν οι συνθήκες ζωής του ανθρώπου. Θα περίμενε, λοιπόν κανείς, μετά από τις εξελίξεις αυτές, ο άνθρωπος να γίνει περισσότερο άνθρωπος. Όμως, αντί γι’ αυτό, γίνεται περισσότερο εγωκεντρικός και ανταγωνιστικός, με συνέπεια να αυξάνεται η βία, να διαταράσσονται οι σχέσεις των ανθρώπων και των λαών, να απειλείται η ψυχική του υγεία και να δυσχεραίνεται η ενδοπροσωπική και διαπροσωπική του προσαρμογή στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Σε ένα περιβάλλον όπου ο παγκόσμιος πλούτος αυξάνεται, αλλά παράλληλα μεγαλώνει και η φτώχεια σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες του πλανήτη. Δεν είναι αντιφατικό το φαινόμενο αυτό; Γιατί;

α. Γιατί καταλύσαμε τις ηθικές και κοινωνικές αξίες –αλληλεγγύη, σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου κ.ά.– που καθόριζαν τον τρόπο ζωής και τις διαπροσωπικές μας σχέσεις σε παλιότερες εποχές.

β. Γιατί δεν κάνουμε σωστή χρήση των δυνατοτήτων που μας παρέχει η ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας.

Μήπως είναι καιρός να κοιτάξουμε το μέλλον αναθεωρώντας το παρόν;

Βασική αρχή για να διασφαλίσουμε ένα καλύτερο μέλλον για τον άνθρωπο είναι να φροντίσουμε τα σημερινά παιδιά που θα είναι οι αυριανοί πολίτες. Αν τα σημερινά παιδιά μεγαλώσουν με σεβασμό στα δικαιώματά τους, όπως αυτά καθορίζονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, χωρίς βία, καταπίεση, ανασφάλειες και κόμπλεξ, με ικανοποίηση των βασικών βιολογικών, πνευματικών, κοινωνικών και ψυχολογικών τους αναγκών, και έχουν τις αναγκαίες χρήσιμες γνώσεις και δεξιότητες, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες ο αυριανός κόσμος να είναι καλύτερος από τον σημερινό. Στην αρχή αυτή έχει τη βάση της η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού

Όλοι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από ηλικία, φύλο, καταγωγή κ.λπ. έχουν δικαιώματα. Δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην εργασία με συνθήκες ασφάλειας και ασφαλιστική κάλυψη, δικαίωμα στην έκφραση γνώμης κ.ά. Το κράτος έχει υποχρέωση να τους παρέχει ό,τι χρειάζονται για την υγεία τους, για καλές συνθήκες διαβίωσης και εργασίας κ.ά. Ειδικότερα τα δικαιώματα των παιδιών μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο κύριες κατηγορίες:

1. Προστασία. Το παιδί έχει δικαίωμα: Να προστατεύεται από κάθε μορφής κακομεταχείριση (π.χ. σωματική, λεκτική, ψυχολογική σεξουαλική. Εκμετάλλευση στην εργασία, όταν αυτή επιτρέπεται. Διάκριση λόγω φυλής, χρώματος, γλώσσας, θρησκείας, καταγωγής κ.ά. Οικονομική εκμετάλλευση –επαιτεία, εκπόρνευση, πορνογραφία, δουλεμπόριο κ.ά.).

2. Παροχές. Η πολιτεία και η οικογένεια οφείλουν να φροντίζουν, ώστε το παιδί: Nα μεγαλώνει σε περιβάλλον που τού παρέχει ό,τι χρειάζεται για την ομαλή σωματική, νοητική, συναισθηματική και κοινωνική του ανάπτυξη, όπως: στέγη, ρούχα, τροφή κ.ά. Να έχει ιατρική φροντίδα και εκπαίδευση σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητές και τις ανάγκες του καθενός, όπως: εμβόλια, ιατρική παρακολούθηση, γενική και ειδική αγωγή και εκπαίδευση κ.ά.

Όλα αυτά περιλαμβάνονται στη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού και καθορίζονται αναλυτικά με 54 άρθρα. Περισσότερες λεπτομέρειες και ανάλυση των δικαιωμάτων του παιδιού μπορεί κανείς να δει στο Ν. 2101/2.2.1992 (ΦΕΚ 192, τ. Α΄.), με τον οποίο η Ελλάδα επικύρωσε τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού.

Η σημερινή κατάσταση – Προτάσεις

Γίνονται σεβαστά σήμερα τα δικαιώματα του παιδιού;

Απλή παρατήρηση για τον τρόπο που οι μεγάλοι διαχειρίζονται τα παιδιά σε παγκόσμιο επίπεδο δεν μπορεί να καταλήξει σε θετική απάντηση στο ερώτημα αυτό. Σε όλο τον κόσμο θα βρούμε παιδιά να εργάζονται αν και απαγορεύεται η εργασία στα ανήλικα άτομα. Να είναι υποσιτισμένα και να πεθαίνουν από την πείνα. Να κακοποιούνται σεξουαλικά και πορνογραφικά. Να επαιτούν στα φανάρια αντί να είναι στα σχολεία. Να πεθαίνουν από αρρώστιες αβοήθητα, χωρίς γιατρούς και φάρμακα. Να κακοποιούνται μέσα και έξω από την οικογένεια σωματικά και ψυχολογικά, ανίκανα να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Να θανατώνονται και να γίνονται εμπόρευμα τα ζωτικά τους όργανα για μεταμοσχεύσεις, και πολλά άλλα.

Ο πρόλογος της Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων –σ’ αυτά περιλαμβάνονται και τα δικαιώματα του παιδιού– ορίζει ότι ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πρωταρχικές ελευθερίες θα εδραιωθεί μέσω της εκπαίδευσης. Τα Ηνωμένα Έθνη ανακήρυξαν τη δεκαετία 1995-2004 ως τη δεκαετία της εκπαίδευσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στη δεκαετία αυτή έπρεπε να καταβληθεί προσπάθεια διαπαιδαγώγησης και πληροφόρησης, με στόχο την οικοδόμηση μιας παγκόσμιας κουλτούρας για τα ανθρώπινα δικαιώματα με τη μετάδοση γνώσεων, δεξιοτήτων και τη διαμόρφωση στάσεων (Φραντζή, 2006).

Ωστόσο, σύμφωνα με εκτίμηση των Ηνωμένων Εθνών, τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας δεν ήταν ικανοποιητικά. Η πλειονότητα των κρατών-μελών από αυτά που είχαν επικυρώσει τις συνθήκες και είχαν διακηρύξει την υποστήριξή τους μέσω της εκπαίδευσης, δεν είχαν αναπτύξει και εφαρμόσει κατάλληλα εθνικά προγράμματα για τους ακόλουθους λόγους (Ηνωμένα Έθνη, 2000):

α. Έλλειψη οικονομικών πόρων και κατανόησης των θεμάτων που αφορούν στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η προσπάθεια αυτή περιορίστηκε σε θεωρητικές συζητήσεις και δεν προχώρησε σε πρακτική εφαρμογή.

β. Εφαρμογή των προγραμμάτων ενημέρωσης μόνο στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό είναι λάθος. Δεν πρέπει να περιμένουμε να φτάσει το παιδί στην εφηβεία, για να του διδάξουμε αρχές και στάσεις ζωής, όπως είναι η αλληλεγγύη, η ελευθερία, η διάκριση του σωστού από το λάθος κ.ά. Όλα αυτά πρέπει να διδάσκονται και να μαθαίνονται από την προσχολική ηλικία.

γ. Σε χώρες υποανάπτυκτες ή αναπτυσσόμενες, με πολλά προβλήματα σε ζωτικούς τομείς, όπως είναι η οικονομία, η υγεία, η ασφάλεια, κ.ά., σε πρώτη προτεραιότητα είναι η επιβίωση, η διατροφή, η υγεία, κ.λπ. και όχι τα δικαιώματα του ανθρώπου ανεξάρτητα από την ηλικία.

Τι πρέπει να γίνει: συζήτηση – προτάσεις

Χωρίς αμφιβολία, η ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων που απαιτούνται για την καλλιέργεια του σεβασμού των δικαιωμάτων του παιδιού και την εφαρμογή τους στην καθημερινή ζωή, περνά μέσα από την εκπαίδευση. Βασική προϋπόθεση γι’ αυτό είναι το δημοκρατικό σχολείο. Το σχολείο που οργανώνεται και λειτουργεί έτσι, ώστε να καλλιεργούνται δύο βασικά αξιώματα: η δημοκρατία και η ελευθερία.

Για το σκοπό αυτό η οργάνωση και η λειτουργία του σχολείου, από το νηπιαγωγείο μέχρι και το λύκειο, πρέπει να αλλάξει.

Δεν νοείται σήμερα σύγχρονο – δημοκρατικό σχολείο, το σχολείο του οποίου η οργάνωση και η λειτουργία επιβάλλεται άνωθεν, χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή εκπαιδευτικών, γονέων και μαθητών. Διαφορετικά διολισθαίνει στο λεγόμενο γνωσιοκεντρικό σχολείο, ενώ παραμελούνται βασικοί τομείς της εκπαίδευσης, όπως είναι η ανάπτυξη ης κριτικής και δημιουργικής σκέψης, η κοινωνικοποίηση των μαθητών και η ανάπτυξη δεξιοτήτων που ευνοούν την ενδοπροσωπική και διαπροσωπική τους προσαρμογή στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Και, δυστυχώς, αυτό συμβαίνει σήμερα στον τόπο μας.

Είναι ανάγκη, λοιπόν, τα δικαιώματα του παιδιού να περάσουν στο σχολείο και να διδάσκονται συστηματικά από το νηπιαγωγείο μέχρι και το λύκειο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τρεις τρόπους.

α. Στα αναλυτικά προγράμματα και στα σχολικά βιβλία πρέπει να περιληφθούν ενότητες και δραστηριότητες μέσα από τις οποίες καλλιεργείται η κατανόηση και η ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων, παιδιών και ενηλίκων. Σχετική μελέτη των Στεφανοπούλου-Τσατήρη-Κουμζή, με στόχο να διερευνηθεί εάν και σε ποιο βαθμό προβάλλονται τα δικαιώματα του παιδιού από το βιβλίο της γλώσσας Δ΄. δημοτικού, δείχνει ότι η προβολή είναι ανεπαρκής. Από τα 54 άρθρα που περιλαμβάνει η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού τα 24 δεν προβάλλονται καθόλου και μόνο 6 εμφανίζονται με ικανοποιητική συχνότητα. Στο βιβλίο του δασκάλου αναδεικνύονται μόνο τα 12 από τα 54 άρθρα.

β. Διαμόρφωση γενικότερης ατμόσφαιρας σε όλη τη σχολική ζωή, μέσα από τον αλληλοσεβασμό, την αλληλεγγύη κ.λπ. των μαθητών. Για να σέβονται οι αυριανοί πολίτες τα δικαιώματα των παιδιών πρέπει πρώτα να αναπτύξουν αυτοσεβασμό, και αυτό είναι κάτι που αποκτάται και εδραιώνεται από τα πρώτα σχολικά χρόνια, σε ένα δημοκρατικό σχολείο και μια δημοκρατική τάξη, όπου τα δικαιώματα των μαθητών εκτιμούνται ισότιμα, χωρίς διακρίσεις. Η σχολική ζωή είναι κατ’ εξοχήν ο τομέας του σχολικού προγράμματος που ευνοεί την ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων και στάσεων.

γ. Εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων για την καλλιέργεια του σεβασμού των δικαιωμάτων του παιδιού σε τακτές διδακτικές ώρες. Ο τομέας της σχολικής ζωής είναι η κατ’ εξοχήν περιοχή του σχολικού προγράμματος, στα πλαίσια του οποίου μπορούν να εφαρμόζονται τέτοιου είδους προγράμματα. Για το σκοπό αυτό απαιτείται εκπαίδευση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με προσαρμογές στα προγράμματα σπουδών των παραγωγικών σχολών και των παιδαγωγικών τμημάτων των πανεπιστημίων και επιμορφωτικά προγράμματα.

Σχετικά με τον συντάκτη

Ειδικός Πάρεδρος ε.τ. του Π.Ι.

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή