παιδί πάνω από βιβλία που κρατάει το κεφάλι του

Τι είναι η σχολική αποτυχία;

Η σχολική αποτυχία είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που ορίζεται ως η αδυναμία του παιδιού να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του σχολείου και που εκφράζεται είτε με προβλήματα συμπεριφοράς είτε με δυσκολίες στα μαθήματα που μπορούν να οδηγήσουν μέχρι και στο να αποφασίσει το παιδί να εγκαταλείψει το σχολείο μετά το τέλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.

Τα αίτια της σχολικής αποτυχίας είναι πολύπλευρα.

Στην πλειοψηφία τους έχουν να κάνουν με το ίδιο το παιδί, το οικογενειακό αλλά και το σχολικό του περιβάλλον. Κατά μία έννοια η σχολική αποτυχία είναι και προϊόν των απαιτήσεων της σύγχρονης ζωής και της έλλειψης ουσιαστικού χρόνου. Τώρα, όσον αφορά στην «αδυναμία» του παιδιού να προσαρμοστεί και να αποδώσει στις σχολικές απαιτήσεις, αυτή μπορεί να οφείλεται σε κάποιες μαθησιακές δυσκολίες μικρού ή μεγαλύτερου βαθμού, όπως για παράδειγμα η δυσλεξία ή κάποια άλλη παρεμφερή διαταραχή ή ακόμα σε προβλήματα συμπεριφοράς που δεν είχαν γίνει έγκαιρα αντιληπτά ούτε από το σχολικό ούτε από το οικογενειακό περιβάλλον. Το παιδί αισθάνεται μειονεκτικά στην τάξη έναντι των άλλων συμμαθητών του, χάνει την αυτοπεποίθηση του, παύει να προσπαθεί, κλείνεται ολοένα και περισσότερο στον εαυτό του και δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει. Κατά την εφηβεία που είναι η περίοδος των ραγδαίων σωματικών και ψυχολογικών αλλαγών, μπορεί ο έφηβος να απουσιάζει συστηματικά και προκλητικά από το σχολείο του είτε γιατί αισθάνεται άβολα και κρύβεται πίσω από την επιθετικότητα που αναπτύσσει, είτε γιατί βλέπει τις απουσίες από το σχολείο σαν ένα όπλο αντίδρασης προς τους καθηγητές του και το περιβάλλον του που τον καταπιέζει, θεωρώντας πως αυτός είναι ο τρόπος να προσελκύσει την προσοχή και το ενδιαφέρον τους. Απουσιάζοντας όμως συστηματικά ενεδρεύει ο κίνδυνος να πάρει σχετικά εύκολα την απόφαση να εγκαταλείψει το σχολείο.

Σχετικά με το οικογενειακό περιβάλλον, ένας κύριος λόγος μπορεί να είναι αφενός μεν η υπερβολική πίεση που δέχονται τα παιδιά για να αποδώσουν και να πάρουν καλούς βαθμούς στο σχολείο, συνδέοντας λανθασμένα την απόδοση τους με την αγάπη και την αποδοχή των γονιών, αφετέρου δε η έλλειψη διαθέσιμου χρόνου και ουσιαστικής επικοινωνίας των γονιών με το παιδί μπορεί να συμβάλλει δραματικά στην επιδείνωση του προβλήματος. Ένας ακόμα πρόσθετος λόγος μπορεί να θεωρηθεί η οικονομική δυσκολία πολλών οικογενειών, ειδικά στις μέρες μας, που δεν έχουν ούτε τα απαραίτητα προς το ζειν και δυστυχώς τα παιδιά αναγκάζονται να αναζητήσουν κάποια βοηθητική μορφή εργασίας για να συνδράμουν και αυτά στο οικογενειακό εισόδημα με αποτέλεσμα να εγκαταλείπουν το σχολείο. Να σημειωθεί εδώ πως το μορφωτικό επίπεδο των γονέων παίζει κύριο ρόλο και επηρεάζει καίρια τις αποφάσεις των παιδιών.

Το εκπαιδευτικό σύστημα

Οι δάσκαλοι και γενικότερα το εκπαιδευτικό σύστημα διαδραματίζουν και αυτοί με τη σειρά τους σημαντικό ρόλο στο πρόβλημα της σχολικής αποτυχίας. Συγκεκριμένα, το εκπαιδευτικό σύστημα βάζει τα παιδιά σε μία διαδικασία «κυνηγού μαγισσών», δηλαδή έχοντας συνδέσει την καλή βαθμολογία με την πρόοδο και την επαγγελματική αποκατάσταση, χωρίς να δίνει έμφαση στην ουσιαστική γνώση και την κριτική σκέψη που είναι ίσως και τα μόνα όπλα που πρέπει να διαθέτει κανείς για μια πετυχημένη επαγγελματική αποκατάσταση και προσωπική ευτυχία.

Το εκπαιδευτικό σύστημα δε δίνει τα περιθώρια στους παιδαγωγούς, οι οποίοι πιέζονται για την ολοκλήρωση συγκεκριμένης ύλης στα πλαίσια της σχολικής χρονιάς, να δουν ξεχωριστά τις ανάγκες, τις ατέλειες, αλλά και τις δυνατότητες του κάθε μαθητή και να τον ανταμείψουν για τις προσπάθειες του και παράλληλα να τον ενθαρρύνουν και να τον στηρίξουν θετικά για καλύτερα αποτελέσματα. Αυτός ο τρόπος αξιολόγησης οδηγεί και στον εύκολο διαχωρισμό των μαθητών σε «καλούς» και σε «κακούς» κι έτσι οι καλοί μαθητές, όπως είναι αναμενόμενο έχουν περισσότερες ευκαιρίες, ενώ οι κακοί μένουν στο περιθώριο και γίνονται και αντικείμενο κοροϊδίας από τους συμμαθητές τους.

Από τα παραπάνω εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς πως για τη σχολική αποτυχία πρέπει να υπάρχει πρόληψη και παράλληλα αντιμετώπιση. Το βασικότερο όλων είναι ένα υποστηρικτικό περιβάλλον όπου το παιδί αισθάνεται αποδεκτό ανεξάρτητα από τις επιδόσεις του στα μαθήματα, αισθάνεται ασφάλεια, δεν φοβάται να εκφράσει τους όποιους προβληματισμούς του και να ζητήσει καθοδήγηση. Επίσης θα ήταν πραγματικά πολύ βοηθητικό αν οι γονείς από μικρή ηλικία παρείχαν στο παιδί τέτοιου είδους ερεθίσματα που θα το έκαναν να αγαπήσει τη γνώση με την ουσιαστική της έννοια, να θέλει και να προσπαθεί να μαθαίνει νέα πράγματα που θα του ανοίγουν νέα παράθυρα, πάλι και πάλι, έτσι σαν παιχνίδι.

Επιπροσθέτως, είναι βασικό οι γονείς να είναι σε θέση να εντοπίσουν εγκαίρως τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά, στο ντύσιμο, στις επιλογές, γενικά στα ενδιαφέροντα του παιδιού, να συζητάνε μαζί του ανοιχτά και με ειλικρίνεια και να μη διστάσουν αν χρειαστεί να ζητήσουν τη συμβολή κάποιου ειδικού ψυχικής υγείας σε περιπτώσεις που αισθάνονται αδύναμοι να κατανοήσουν το είδος της βοήθειας που τους ζητάει το παιδί με τον τρόπο του.

Ακόμα, στο σχολικό περιβάλλον, το ιδανικό θα ήταν, να αλλάξει ριζικά ο τρόπος διδασκαλίας και αξιολόγησης ή τουλάχιστον να βελτιωθεί με την έννοια να μη δίνεται έμφαση απλώς και μόνο στο να καλυφθεί η σχολική ύλη, αλλά να εμπλουτίζεται το αναλυτικό πρόγραμμα και με επιπλέον ερεθίσματα για να είναι πιο ενδιαφέρον, να δίνεται έμφαση στην προσπάθεια του μαθητή και όχι μόνο στην απόδοση και γενικότερα να υπάρχει ένα κλίμα στην τάξη όπου όλα τα παιδιά θα αισθάνονται ότι γίνονται αποδεκτά από τους δασκάλους και από τους συμμαθητές τους ανεξάρτητα από τη βαθμολογία τους. Θα βοηθούσε επίσης η ενισχυτική διδασκαλία σε κάποια μαθήματα αποδεδειγμένης δυσκολίας, αλλά και το να ενθαρρύνονται οι μαθητές να δουλεύουν μέσα στην τάξη σε ομάδες έτσι ώστε να μπορούν να βοηθούν ο ένας τον άλλον.

Τέλος, θα έπρεπε να υπάρχουν σε όλα τα σχολεία ειδικοί ψυχικής υγείας με τους οποίους θα μπορεί ο μαθητής να συζητά τα προβλήματα και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, να βρίσκει τρόπους για να διαχειρίζεται τις αρνητικές σκέψεις, το άγχος και τα αρνητικά συναισθήματα, αλλά και να μάθει να οργανώνει με πιο αποτελεσματικό τρόπο το χρόνο και τη μελέτη του.

Συμπερασματικά,

η σχολική αποτυχία δεν είναι απλά το γεγονός ότι ένα παιδί δεν «παίρνει τα γράμματα» , αλλά είναι ένα σημαντικό γεγονός που θα το συνοδεύει και στην ενήλικη ζωή του οδηγώντας το στη χαμηλή αυτοεκτίμηση και στο περιθώριο, ακόμα και στον κοινωνικό αποκλεισμό. Ένα παιδί που έχει αφήσει το σχολείο επειδή δεν μπορούσε να ανταπεξέλθει σε αυτό, λόγω των απαιτήσεων της σημερινής κοινωνίας, αλλά και λόγω της επικρατούσας αντίληψης πως η μόρφωση συνδέεται απόλυτα με τις σπουδές (όχι απαραίτητα βέβαια και η παιδεία), θα είναι αργότερα ένα παιδί που δεν τα κατάφερε στο σχολείο και αυτό το “στίγμα” θα το συνοδεύει και ως ενήλικα. Έτσι το άτομο υποσυνείδητα θα έχει χαμηλότερες προσδοκίες αυτοαποτελεσματικότητας και θα αισθάνεται μειονεκτικά γιατί θα υπάρχει διαρκώς η σύγκριση με τους άλλους που έχουν ένα «χαρτί» στα χέρια τους, αλλά και οι άλλοι θα το θεωρούν κατώτερο και δεν θα του δίνουν ίσες ευκαιρίες.

Όλα όσα προαναφέρθηκαν, καθιστούν κάτι περισσότερο από αναγκαίο το να υπάρξει από την πολιτεία η κατάλληλη μέριμνα ούτως ώστε το φαινόμενο της σχολικής αποτυχίας να μη διαιωνίζεται εις αεί , αλλά να αντιμετωπίζεται όσο γίνεται πιο άμεσα, πιο αποτελεσματικά, πιο ουσιαστικά και πιο δραστήρια.

 

Σχετικά με τον συντάκτη

Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο