άνθρωπος που περπατάει σε σκοτεινό μέρος και πέφτουν πάνω του σκιές φωτός (ασπρόμαυρη φωτογραφία)

“Η αλλαγή στον 21ο αιώνα δεν θα προέλθει από την τεχνολογία
αλλά από μια νέα αντίληψη για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος!”

John Naisbaitei

Ζούμε σε μια εποχή κοσμοϊστορικών αλλαγών. Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνολογίας και της πληροφορικής καθιστά εύκολη την πρόσβαση στη γνώση. Οι εξελίξεις των θετικών επιστημών και της κοσμολογίας δημιούργησαν μια νέα αντίληψη του κόσμου (Νανόπουλος, 2006). Η ανάπτυξη των φυσικών επιστημών οδήγησε στην κατάκτηση του διαστήματος και άνοιξε νέους ορίζοντες και νέα προοπτική στο σύγχρονο άνθρωπο. Από τα στενά όρια του πλανήτη γη πέρασε στο διάστημα και στα διαστημικά ταξίδια. Ο μύθος του σύμπαντος και της αντίληψης ότι η γη είναι το κέντρο του κόσμου έχει ξεπεραστεί. Τώρα μπορούμε να βλέπουμε κατάματα το σύμπαν, να το μελετούμε και να το ερμηνεύουμε ορθολογικά, με βάση τα πραγματικά δεδομένα και όχι με μύθους και μαγείες. Οι νευροεπιστήμες οδήγησαν στην αποκρυπτογράφηση των λειτουργιών του εγκεφάλου, και γνωρίζουμε πλέον, ότι ο εγκέφαλος είναι “η μηχανή του νου” και άρα μπορούμε να ελέγχουμε, ως ένα βαθμό τουλάχιστον, τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου.

Η σημερινή πραγματικότητα

Σύμφωνα με τα παραπάνω θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, ότι με τη σωστή αξιοποίηση όλων αυτών των εξελίξεων θα δημιουργούνταν οι προϋποθέσεις για τον σχεδιασμό κατάλληλων προγραμμάτων, στρατηγικών και μεθόδων, με τις οποίες θα λύνονταν εύκολα, γρήγορα και σωστά όλα τα προβλήματα του ανθρώπου σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, στην πραγματικότητα παρατηρείται αντιφατικότητα, ανάμεσα στις υποθέσεις και στα πραγματικά δεδομένα. Η ποιότητα της ζωής μικρών και μεγάλων αντί να βελτιώνεται χειροτερεύει. Στην καθημερινή ζωή τα τεχνικά χαρακτηριστικά υπερτερούν, αλλά τα ποιοτικά στοιχεία υπολείπονται. Η αντιφατικότητα αυτή δεν μπορεί παρά να επηρεάζει την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του ανθρώπου, την προσωπική του ζωή,  την  κοινωνική του συμπεριφορά και τις σχέσεις του με τους άλλους, τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η ύπαρξη, λοιπόν, των προβλημάτων στην προσωπική του ζωή και στις δια προσωπικές του σχέσεις, τα οποία υπήρχαν πάντα, αλλά τα τελευταία χρόνια, αυξάνονται και περιπλέκονται περισσότερο ποιοτικά και ποσοτικά, είναι μια πραγματικότητα, την οποία δεν μπορούμε και δεν πρέπει να αγνοούμε ή να παραγνωρίζουμε. Κι αυτό γιατί τα προβλήματα του σημερινού ανθρώπου επηρεάζουν την ποιότητα της ζωής του και τη λειτουργία της κοινωνίας.

Ειδικότερα, οι παρενέργειες που προκαλούν αναφέρονται κυρίως στους παρακάτω τομείς:

α.  Στα παιδιά και τους νέους.

Η ανασφάλεια για το παρόν και η αβεβαιότητα για το μέλλον προκαλούν σοβαρές κοινωνικές και συναισθηματικές αναταράξεις, οι οποίες δημιουργούν εμπόδια στην ενδοπροσωπική και τη διαπροσωπική τους προσαρμογήii. Σε πολλές περιπτώσεις επηρεάζουν αρνητικά την όλη ψυχοπνευματική και την κοινωνική τους ανάπτυξη και δημιουργούν δυσκολίες και προβλήματα στη μελλοντική τους σταδιοδρομία. Έρευνες που έχουν γίνει, με σκοπό να μελετηθεί η σχέση των προβλημάτων κατά την παιδική και εφηβική ηλικία και την ενήλικη ζωή, δείχνουν ότι το 17% των ποινικών κρατουμένων στις φυλακές της Σκωτίας ήταν παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς και μαθησιακές δυσκολίες. Αλλά τα σημερινά παιδιά είναι οι αυριανοί πολίτες!

β. Στην οικογένεια.

Τα προβλήματα των παιδιών με τη σειρά τους και τα προβλήματα που συνδέονται με τις διαπροσωπικές σχέσεις του ανθρώπου, διαταράσσουν το ενδοοικογενειακό κλίμα και επηρεάζουν σοβαρά τη συνοχή και την ποιότητα της ζωής της οικογένειας. Η οικογένεια λειτουργικά είναι ένα οικοσύστημα και είναι προφανές, ότι ό,τι συμβαίνει σε ένα από τα μέλη της επηρεάζει ολόκληρη τη δομή και τη λειτουργία της (Χρηστάκης, 2006: 50-67). Από την άλλη η ανασφάλεια και το αβέβαιο μέλλον των νέων κάνει εύθραυστη τη συνοχή της οικογένειας και μειώνει την αντοχή των μελών της στην αντιμετώπιση των καθημερινών δυσκολιών και προβλημάτων. Έτσι εξηγούνται τα πολλά διαζύγια, οι συχνές ενδοοικογενειακές αναταράξεις και η ενδοοικογενειακή βία, που τείνει τελευταία να αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα των ειδησεογραφικών δελτίων.

γ. Στην κοινωνία.

Η οικογένεια είναι το θεμέλιο της κοινωνίας. Αν η οικογένεια δεν είναι σωστά δομημένη και δεν διέπεται από υγιείς αρχές και κανόνες λειτουργίας, η κοινωνία αποδιοργανώνεται και παραπαίει. Έπειτα, είναι η παγκοσμιοποίηση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και οι δύο αυτοί παράγοντες ασκούν τεράστια πίεση στον άνθρωπο και, σε πολλές περιπτώσεις, τον αποπροσανατολίζουν από τη σωστή κατεύθυνση.

Πιθανές συνέπειες

Συνέπεια του φαινομένου αυτού είναι το άγχος, η ανασφάλεια, η ανησυχία, η αγωνία κ.λπ. Και όλα αυτά επιτείνει περισσότερο η κρίση των τελευταίων ετών, η οποία δεν είναι μόνο οικονομική ή πανδημική, αλλά είναι και ανθρωπιστική και κοινωνική και ηθική (Χρηστάκης, 2018)iii .

Με τα δεδομένα αυτά τα προβλήματα των ανθρώπων, που ασφαλώς υπήρχαν πάντα, τα τελευταία χρόνια διογκώνονται και περιπλέκονται περισσότερο. Και, δυστυχώς, εφόσον η στάση του ανθρώπου προς τον άνθρωπο και ο τρόπος ζωής του δεν αλλάζει, πρέπει να αναμένεται περαιτέρω διόγκωση και όχι μείωση των προβλημάτων (Χρηστάκης, 2018: 17). Με απλά λόγια είναι φανερό, ότι ο σημερινός άνθρωπος έχει χάσει τον προσανατολισμό του. Έχει χάσει το δρόμο του!

Έτσι εξηγούνται οι αναταράξεις και τα προβλήματα που παρατηρούνται σήμερα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στην παγκόσμια κοινότητα. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής:

➢ Σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας. Τα ειδησεογραφικά δελτία καθημερινά περιλαμβάνουν περιστατικά, που προκαλούν οργή, αγανάκτηση και ανησυχία: δολοφονίες με πληρωμένα συμβόλαια θανάτου για ξεκαθάρισμα λογαριασμών ή για άλλες ασήμαντες αφορμές, περιστατικά ακραίας ενδοοικογενειακής βίας – γυναικοκτονίες, πατροκτονίες κ.ά.–, περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ενηλίκων και ανηλίκων, ενώ οι περιπτώσεις διαφθοράς είναι τόσο πολλές και έντονες, ώστε ένα μεγάλο ποσοστό πολιτών να θεωρεί, ότι το κράτος έχει καταλυθεί ή ότι έχει περιπέσει σε ανυποληψία.

Τα μεγάλα κέντρα συμφερόντων και η παγκοσμιοποίηση έχουν προκαλέσει ένα απάνθρωπο ανταγωνισμό, με συνέπεια να έχουν περιθωριοποιηθεί οι ηθικές και κοινωνικές αξίες που παλιότερα συνέθεταν το αξιακό σύστημα  και τους κανόνες ζωής του ανθρώπου. Τέτοιες αξίες είναι, για παράδειγμα, η αλληλεγγύη, ο σεβασμός των δικαιωμάτων, της αξιοπρέπειας και της ζωής των άλλων, η συμμετοχή στα κοινά κ.λπ.

➢ Σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο νοσηρός ανταγωνισμός και τα άλλα προβλήματα που αναφέρονται παραπάνω δεν περιορίζονται μόνο στις τοπικές κοινωνίες. Αφορούν σε ολόκληρη την παγκόσμια κοινότητα. Έτσι εξηγούνται οι καταστροφές σε ανθρώπινο δυναμικό, υλικά αγαθά και παραγωγή, που έχουν προκαλέσει και εξακολουθούν να προκαλούν οι παρατεταμένες εχθροπραξίες στις χώρες της Μέσης Ανατολής, στη Λιβύη, στην περιοχή του Καυκάσου και στις χώρες του τρίτου κόσμου. Έτσι εξηγείται το γεγονός, ότι ο ηγέτης της γειτονικής μας χώρας, ο Ερτογάν, έχει καταλύσει τη δημοκρατία και οδήγησε το λαό του στη φτώχεια, προκειμένου να ικανοποιήσει τις δικές του φιλοδοξίες. Έτσι εξηγείται η ένταση που υπάρχει σήμερα ανάμεσα στη Ρωσία και στις Η.Π.Α. Ιδιαίτερα τον τελευταίο καιρό οι δύο χώρες βρίσκονται σε πολεμική ετοιμότητα. Γιατί; Γιατί ο Μπάιντεν επιθυμεί την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ για ευνόητους λόγους, ενώ ο Πούτιν απειλεί να επιτεθεί στην Ουκρανία, γιατί δεν θέλει να έχει στα πόδια του το ΝΑΤΟ, κολλημένο στο “μαλακό του υπογάστριο”, για να χρησιμοποιήσουμε μια λόγια έκφραση, και να βιώνει μόνιμη απειλή.

Τι πρέπει να γίνει – προτάσεις

Η παγκόσμια κοινότητα πρέπει άμεσα να επιδείξει ευαισθησία και να προχωρήσει σε σοβαρές διαρθρωτικές αλλαγές. Αλλαγές που ευνοούν την αναβίωση αξιακών συστημάτων, με κύριο περιεχόμενο τις ηθικές και κοινωνικές αξίες, οι οποίες σήμερα έχουν καταλυθεί.

Η αρχή πρέπει να γίνει από την εκπαίδευση.

Το εκπαιδευτικό σύστημα και το σχολείο πρέπει να υπερβούν τον παραδοσιακό ρόλο του παλιού σχολείου, το οποίο εστίαζε τη δραστηριότητά του στην διδακτική και μαθησιακή διαδικασία (Κολιάδης, 2010: 24)iv. Τα διάφορα ψυχοκοινωνικά προβλήματα των τελευταίων δεκαετιών επιβάλουν στο σχολείο πρόσθετες υποχρεώσεις, σχετικά με την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και ισορροπία του παιδιού και του εφήβου. Ο μεγάλος Έλληνας διανοητής, ο Καζαντζάκης, υπογραμμίζει την άποψη αυτή με απόλυτη καθαρότητα. Πήρε το παιδί από το χέρι, το πήγε στο σχολείο και είπε στο δάσκαλο: “Σου παραδίδω δάσκαλε το κοπέλι. Μάθε του γράμματα. Κάμε το άθρωπο, δάσκαλε …”!v Παρόλα αυτά και σήμερα ακόμη πολλοί εκπαιδευτικοί και γονείς εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα παιδιά κάνοντας χρήση αυτού που στην ψυχολογία ονομάζουμε “αναβίωση των προσωπικών βιωμάτων”. Παρατηρούν, ερμηνεύουν και αντιμετωπίζουν τα διάφορα προβλήματα με βάση τα δικά τους βιώματα, τις δικές τους εμπειρίες, oι οποίες λειτουργούν ως έτοιμες και δοκιμασμένες λύσεις.

Είναι κοινό μυστικό ότι το εκπαιδευτικό σύστημα και το σχολείο, λόγω της παγκοσμιοποίησης και του ανταγωνισμού, έχουν διολισθήσει στο λεγόμενο γνωσιοκεντρικό μοντέλο. Το εκπαιδευτικό σύστημα και το σχολείο πρέπει να επιστρέψουν στο ιδεώδες της κλασσικής αρχαιότητας και της Αναγέννησηςvi . Που σημαίνει, ότι πρέπει να μετεξελιχθούν από το γνωσιοκεντρικό στο ανθρωποκεντρικό μοντέλο.

Κεντρικός στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία ενός νέου τύπου ανθρώπου.

Του οικουμενικού ανθρώπου. Του ανθρώπου γνώστη, που θα μπορεί να κατακτά και να παράγει τις γνώσεις που απαιτούνται για να επιβιώνει στην ούτως ή άλλως ανταγωνιστική κοινωνία που ζούμε, αλλά και του ηθικού και κοινωνικού ανθρώπου ταυτόχρονα, που θα έχει τις κοινωνικές δεξιότητες που χρειάζονται – αλληλεγγύη, σεβασμός των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των άλλων κ.λπ. –, ώστε να επιτυγχάνει σωστή ενδοπροσωπική και διαπροσωπική προσαρμογή του στο περιβάλλον που ζει και να συμβιώνει ομαλά με τους άλλους.

Οι αλλαγές αυτές δεν αφορούν μια τοπική κοινωνία, μια χώρα, ένα λαό. Αφορούν ολόκληρη την παγκόσμια κοινότητα και προϋποθέτουν κοινή συνεννόηση και βούληση όλων των κυβερνήσεων του πλανήτη. Είναι γνωστό, ότι ένα σημαντικό γεγονός που αναφέρεται σήμερα ως είδηση σε μια τοπική κοινωνία, σε χρόνο μηδέν διεθνοποιείται και μεταδίδεται ως είδηση σε όλες τις χώρες του κόσμου.

Ένα κίνημα με στόχο την ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση των ισχυρών της γης, σε συνδυασμό με τη σωστή παιδεία που αναφέρεται παραπάνω ίσως κατορθώσει αυτό που σήμερα οι πολλοί θεωρούν ρομαντικό και ακατόρθωτο. Σε μια εποχή αναζήτησης της «ωφέλιμης» γνώσης, μέσα από ένα σχολείο «διαχείρισης» και ταυτόχρονα παραγκωνισμού της ανθρωπιστικής παιδείας, με παράλληλη επικράτηση των υλιστικών αξιών, του ανταγωνισμού, του ατομικού συμφέροντος, του φανατισμού και της έλλειψης ιδανικών, είναι αναγκαία η ανθρωπιστική καλλιέργεια του ανθρώπου (pappanna.wordpress.com).


i. Ο Naisbaite είναι σύγχρονος Αμερικανός μελλοντολόγος και συγγραφέας.

ii. Η ενδοπροσωπική προσαρμογή αναφέρεται στη σχέση του ατόμου με τον εαυτό του. Η διαπροσωπική προσαρμογή αναφέρεται στη σχέση του με τους άλλους.

iii. Σήμερα, λόγω των κρίσεων που διαδέχονται η μια την άλλη, όλο και περισσότερες οικογένειες ζητούν ψυχολογική υποστήριξη, ενώ τα προβλήματα συμπεριφοράς των παιδιών τους έχουν πολλαπλασιαστεί, με αποκορύφωμα τις συμμορίες ανηλίκων. Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε άρθρο μας με τίτλο “Η ανθρωπιστική κρίση στην Ελλάδα”, Εφημερίδα ΙΕΡΑΠΕΤΡΑ 21ος ΑΙΩΝ, (2018). Αρθ. Φύλλου 1039.

iv. Και σήμερα ακόμη, όταν συζητούμε τα θέματα αυτά με τους καθηγητές της δευτεροβάθμιας εκπαί-δευσης, καταλήγουμε σε σωστά συμπεράσματα, αλλά η ένσταση που προβάλλουν είναι η εξής: Καλά όλα αυτά, αλλά το Υπουργείο μάς πιέζει να καλύψουμε την ύλη!

v. Καζαντζάκης, Ν. Αναφορά στον Γκρέκο.

vi. Στην Αθηναϊκή πολιτεία το πρότυπο ήταν ο “καλός καγαθός” άνθρωπος. Στην περίοδο της Αναγέννησης επικρατούσε το ανθρωπιστικό ιδεώδες.

Διαβάστε επίσης:

Στοχεύοντας σε ένα Σύγχρονο και Δημιουργικό Σχολείο

Σχετικά με τον συντάκτη

Ειδικός Πάρεδρος ε.τ. του Π.Ι.

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή