ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Οι απαντήσεις των πανελληνίων εξετάσεων με την εγκυρότητα του Νέου Φροντιστηρίου http://neo.edu.gr

Θέματα:

Δείτε τα θέματα εδώ: Θέματα: Αρχαία Ελληνικά Κατεύθυνσης

Απαντήσεις:

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Α1. Α.
1. Λάθος 2. Σωστό 3. Σωστό 4. Λάθος 5. Σωστό
Α1.β. 1. ὁ Ἐπιμηθεὺς ἔλαθεν αὑτὸν καταναλώσας τὰς δυνάμεις εἰς τὰ ἄλογα 2. ἔρχεται Προμηθεὺς ἐπισκεψόμενος τὴν νομήν 3. Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεὺς ἥντινα σωτηρίαν τῷ ἀνθρώπῳ εὕροι 4. Τῷ δὲ Προμηθεῖ εἰς μὲν τὴν ἀκρόπολιν τὴν τοῡ Διὸς οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν 5. καὶ ἐκ τούτου εὐπορία μὲν ἀνθρώπῳ τοῦ βίου γίγνεται,

Β1.
Οι θεοί αναλαμβάνουν να πλάσουν σε ένα πρώτο στάδιο τα ζώα στο εσωτερικό της γης και στη συνέχεια, αναθέτουν τον εφοδιασμό τους με τις απαραίτητες ιδιότητες στους δύο Τιτάνες, τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα. Αποφασιστική για την εξέλιξη του μύθου στάθηκε η επιθυμία του Επιμηθέα να αντιστρέψουν τους ρόλους με τον αδερφό του και να αναλάβει ο ίδιος το έργο της κατανομής ιδιοτήτων.

Ο Επιμηθέας είναι αυτός που, όπως δηλώνει και το όνομά του (σύνθετο από τις λέξεις ἐπὶ + μῆδος), σκέφτεται μετά την εκτέλεση μιας ενέργειας και βρίσκεται αντιμέτωπος με τις συνέπειές της. Είναι «ἁμαρτίνοος» ή «ὀψίνοος». Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να τον χαρακτηρίσουμε αστόχαστο, απερίσκεπτο, επιπόλαιο, παρορμητικό. Στον μύθο του Πρωταγόρα παρουσιάζεται λόγω της απρονοησίας του να αφήνει τον άνθρωπο εντελώς αβοήθητο και ανυπεράσπιστο, γυμνό, ξυπόλητο, χωρίς στρωσίδια και χωρίς όπλα («γυμνόν τε καὶ ἀνυπόδητον καὶ ἄστρωτον καὶ ἄοπλον»), ον χωρίς δυνατότητα αυτό-υπεράσπισης, τη στιγμή μάλιστα που πλησίαζε η καθορισμένη μέρα της εξόδου του προς το φως. Διαπιστώνει δηλαδή ότι ενώ είχε δώσει με φροντίδα και σοφία όλα τα απαραίτητα εφόδια στα ζώα, στο τέλος της μοιρασιάς βρισκόταν σε αδιέξοδο («ἠπόρει ὅ,τι χρήσαιτο»). Η κατάσταση δηλαδή, στην οποία βρέθηκε ο άνθρωπος λόγω της απρονοησίας και της αμέλειας του Επιμηθέα, ήταν αποτέλεσμα της πνευματικής του κατωτερότητας («οὐ πάνυ τι σοφὸς ὢν ὁ Ἐπιμηθεὺς»). Συνεπώς, αξιοσημείωτη είναι η τριπλή επανάληψη της απορίας στο κείμενο: ἠπόρει, ἀποροῦντι, ἀπορίᾳ.
Από την άποψη αυτή ο Πρωταγόρας προβάλλει από την αρχή τη φυσική ένδεια του ανθρώπου, γιατί, από τη στιγμή που ο άνθρωπος δεν διαθέτει φυσικά εφόδια αυτοσυντήρησης του είδους του, η ύπαρξή του εξαρτάται από τον ίδιο και όχι από τη φύση.

Η επιμηθεϊκή φάση, που αντιστοιχεί στον φυσικό χρόνο του βιολογικού σχηματισμού των ζωικών ειδών, κλείνει με το ανθρώπινο είδος το οποίο εμφανίζεται τελευταίο στη σειρά των ζωικών οργανισμών. Ως τελευταίο μένει «ἀκόσμητον», που σημαίνει ότι έχει τα λιγότερα φυσικά εφόδια για να επιβιώσει ως είδος στη φύση. Συνεπώς, η φυσική κατάσταση του ανθρώπου κατά το στάδιο σχηματισμού των ειδών μπορεί να αποδοθεί με την έννοια της «ἀπορίας», δηλαδή της φυσικής αδυναμίας και συγχρόνως της ανάγκης για εξεύρεση τρόπων και μέσων αντιμετώπισής της (ἠπόρει ὅ,τι χρήσαιτο). Ο άνθρωπος αναγκάζεται να αναζητήσει τον πόρο, τη λύση του προβλήματος και την υπέρβαση της δυσκολίας. Όμως, η έξοδος του ανθρώπου από το εσωτερικό της γης, «ἐκ γῆς», στο φως του ήλιου δεν οφείλεται στις έτοιμες δυνάμεις ύπαρξης που του χάρισε η φύση, δηλαδή ο Επιμηθέας, όπως έγινε για τα άλλα ζωικά είδη. Για τα ζωικά είδη η ανοδική πορεία από το εσωτερικό της γης στο φως ήταν απλώς μια πορεία προς τη βιολογική ύπαρξη.

Β2. Η κλοπή των δώρων του Προμηθέα προς τον άνθρωπο συμβολίζει γενικότερα το πέρασμα από το στάδιο της βιολογικής συγκρότησης σε εκείνο του τεχνικού πολιτισμού. Η κλοπή της θεϊκής γνώσης (αφού αυτά τα δώρα ανήκουν στους θεούς) παρουσιάζεται ως ευρηματική και αλτρουιστική πράξη του Προμηθέα, εκπορευόμενη από την ίδια την αρχή της αναπλήρωσης στη φύση, που καθόρισε και τη διανομή των βιολογικών ικανοτήτων από τον Επιμηθέα. Τα «δώρα» του Προμηθέα αναπληρώνουν τις βιολογικές αδυναμίες του ανθρώπου, καθιστώντας την κλοπή-παράβαση αποτέλεσμα αναγκαιότητας. Η παρέμβαση του Προμηθέα είναι αναγκαία προκειμένου να μην αφανιστεί το ανθρώπινο γένος και, άρα, τη δημιουργία των θνητών γενών να είναι πράγματι δίκαιη και ισορροπημένη, όπως αρμόζει σε έργο θεϊκό.

«ἔντεχνος σοφία»: Το ουσιαστικό «σοφία» δηλώνει τη γνώση και το επίθετο «ἔντεχνος» αυτόν που είναι μέσα στα όρια της τέχνης (ἐν+ τέχνη), τον επιδέξιο και έμπειρο σε μια τέχνη. Πρέπει να διευκρινιστεί, βέβαια, ότι η λέξη «τέχνη» σημαίνει την άσκηση της πρακτικής ενασχόλησης, ενός επαγγέλματος που απαιτεί τεχνικές γνώσεις και δεξιότητες (μεταλλουργία, ξυλουργική, ναυπηγική, αγγειοπλαστική, γλυπτική, αρχιτεκτονική, μουσική αλλά και ιατρική, ρητορική κλπ.). Έτσι, «ἔντεχνος σοφία» είναι η γνώση που εμπεριέχει την τέχνη, η σοφία που συμπορεύεται με την τέχνη, η δεξιότητα και η εμπειρία σε κάποια από τις τέχνες που προαναφέρθηκαν, οι τεχνικές γνώσεις, η τεχνογνωσία. Με τον προσδιορισμό «ἔντεχνος» ο Πρωταγόρας διευκρινίζει πως αυτού του είδους τη σοφία εννοεί και όχι αυτή που συνδέεται με τη γνώση των επιστημών και τη φιλοσοφία, δηλαδή τις θεωρητικές γνώσεις. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η ἔντεχνος σοφία σχετίζεται βέβαια με τις λεγόμενες καλές τέχνες (αρχιτεκτονική, γλυπτική, μουσική κλπ) όχι όμως με τη θεωρητική σύλληψη της ιδέας του καλλιτεχνικού έργου, αλλά με την κατασκευή του, τη χρήση δηλαδή των τεχνικών γνώσεων και εργαλείων που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία του. Ο όρος ἔντεχνος σοφία είναι, λοιπόν, οι τεχνικές γνώσεις, η τεχνογνωσία, που επιτρέπει στον άνθρωπο να αναπτύξει τεχνικές δεξιότητες και κατασκευαστικές ικανότητες, να οργανώσει τη διαδικασία της εργασίας, να επινοήσει και να υλοποιήσει εφαρμογές σωτήριες για τη ζωή του, αποδεσμευόμενος από τη βιολογική του ένδεια. Έτσι, ο άνθρωπος επινοεί, κατασκευάζει και χρησιμοποιεί διάφορα μέσα για την αντιμετώπιση των ποικίλων καθημερινών του αναγκών, υλικών και πνευματικών: κατασκευάζει κατοικίες, όπλα και εργαλεία, επινοεί συμβολικά συστήματα επικοινωνίας (γλώσσα, γραφή, αρίθμηση), την καλλιέργεια της γης για παραγωγή τροφής, αλλά και την καλλιέργεια των γραμμάτων, των τεχνών και των καλών τεχνών για την ικανοποίηση των ανώτερων, -πνευματικών και ηθικών αναγκών του. Αξίζει να επισημανθεί ότι στον πρωταγόρειο μύθο οι τεχνικές γνώσεις χορηγούνται στον άνθρωπο ως ολοκληρωμένο σύνολο γνώσεων, διαμορφωμένο εκ των προτέρων από τους θεούς. Αυτό δεν ανταποκρίνεται, βέβαια, στην ιστορική πραγματικότητα: οι τεχνικές γνώσεις, η τεχνογνωσία είναι αποτέλεσμα μια μακρόχρονης εξελικτικής διαδικασίας, από την κατασκευή των απλών λίθινων και οστέινων εργαλείων (παλαιολιθική εποχή) έως την επεξεργασία των μετάλλων (εποχή του χαλκού, εποχή του σιδήρου) και την κατασκευή προηγμένων τεχνικών έργων. Οι τεχνικές γνώσεις είναι δηλαδή «θησαύρισμα σταδιακής πείρας μέσα στους αιώνες», που απέκτησε ο άνθρωπος εξελικτικά.

Βέβαια, δεν αρκεί μόνο η θεωρητική κατάρτιση αλλά απαιτείται και η πρακτική εφαρμογή αυτών των τεχνικών γνώσεων. Το πέρασμα λοιπόν από τη θεωρία στην πράξη υποδηλώνεται από το «πυρ» που λαμβάνεται από τον Ήφαιστο, το θεό0 της μεταλλουργίας. Γι’ αυτό άλλωστε φαίνεται στο απόσπασμα να εργάζονται από κοινού στο ίδιο εργαστήρι εφόσον τα στοιχεία που «παράγουν» απαιτούνται συνδυαστικά ώστε να διαμορφωθεί αυτό που ονομάζεται τεχνικός πολιτισμός.

Βέβαια, ο Προμηθέας, παρότι το επιθυμούσε διακαώς δεν κατόρθωσε να λάβει από την οικία του Δία την πολιτική τέχνη. Ο λόγος, στα πλαίσια του μύθου, είναι ότι η πολιτική τέχνη φρουρείται στη δυσπρόσιτη ακρόπολη του Δία από «φοβερούς φρουρούς» : πρόκειται για τη Βία και το Κράτος, που αναφέρονται τόσο στη Θεογονία του Ησιόδου όσο και στον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου και είναι τα όργανα εξουσίας του Δία. Στο αλληγορικό περιβάλλον του πρωταγόρειου μύθου οι «Διός φυλακαί φοβεραί» συμβολίζουν, ακριβώς, ότι η πολιτική τέχνη είναι ανώτερη κατάκτηση και το ανθρώπινο γένος χρειάζεται να καταβάλει δύσκολες και επίπονες προσπάθειες για να την αποκτήσει. Προβάλλει, έτσι, την αξία και τη σημασία της πολιτικής τέχνης, που δεν είναι άλλη από τη ευβουλία, την οποία και ο ίδιος υπόσχεται ότι διδάσκει στους νέους της Αθήνας. Την ανωτερότητα της πολιτικής τέχνης σε σχέση με την τεχνογνωσία τονίζει ο Πρωταγόρας με δύο επισημάνσεις στο χωρίο αυτό: η πρώτη είναι ότι ο Προμηθέας δεν είχε χρονικά περιθώρια (οὐκέτι ἐνεχώρει) να μπει στην οικία του Δία, υποδηλώνοντας έτσι ότι ο άνθρωπος δεν είχε ακόμα εξελιχθεί αρκετά. Δεν είχε φθάσει ακόμα γι΄ αυτόν «το πλήρωμα του χρόνου», η κατάλληλη στιγμή της εξέλιξής του ώστε να μεταβεί στο ανώτερο στάδιο της συγκρότησης των πόλεων. Όπως συνάγεται από τον πρωταγόρειο μύθο, στην προϊστορία του ανθρώπινου γένους προηγήθηκε η κατάκτηση της τεχνογνωσίας και ακολούθησε η κατάκτηση της πολιτικής τέχνης. Η κατάκτηση της τεχνογνωσίας, που παρουσιάζεται ως τιτανική πράξη κλοπής, συνέβη σε μια πρώιμη φάση, προκοινωνική, και δείχνει τις τότε δυνατότητες του ανθρώπινου πνεύματος. Αντίθετα, η πολιτική τέχνη ήταν ακόμη απρόσιτη σχεδόν στο ανθρώπινο πνεύμα και κατακτήθηκε σε υστερότερη περίοδο της ιστορίας του ανθρώπου και αφού είχαν διαμορφωθεί οι κατάλληλες συνθήκες.

Β3.
Α. Σωστό
Β. Σωστό
Γ. Λάθος
Δ. Σωστό
Ε. Λάθος

Β4.
εἱμαρμένη-μερίδιο
ἐξιέναι- εισιτήριο
ἔσχεν- σχήμα
κλέπτει-κλεψύδρα
λαθών-λήθη

Β5. Ο Αισχύλος παρουσιάζει τον Προμηθέα πάνω απ’ όλα ως φιλάνθρωπο. Οι παροχές του αποτελούν την απόδειξη της τεράστιας αγάπης του Τιτάνα για το βιολογικά ασθενές ανθρώπινο είδος, αυτό που κατά τη διανομή των ικανοτήτων από τον αδερφό του, αφέθηκε εντελώς στη μοίρα του. Ο Προμηθέας στην κρίσιμη στιγμή παρεμβαίνει με αποφασιστικό τρόπο και δωρίζει στον άνθρωπο τις σημαντικότατες αυτές θεϊκές κατακτήσεις και του δίνει τη δυνατότητα όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να διαμορφώσει μια ανώτερη ποιότητα ζωής.
Στο δοθέν απόσπασμα του Αισχύλου ο Προμηθέας εμφανίζεται να μεριμνά για την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών των ανθρώπων «όσοι πέφτουνε άρρωστοι.. για όλες τις αρρώστιες». Προνοεί ακόμα και για την ερμηνεία των ονείρων τους. Αψηφώντας την απόφαση του Δία , ο Προμηθέας του προσφέρει όλα όσα θα τον βοηθήσουν να δημιουργήσει τον πολιτισμό που θα τον απαλλάξει από την μειονεξία της φύσης του και θα του εμφυσήσουν αυτοπεποίθηση.

Χαρακτηριστικά στο απόσπασμα του Αισχύλου ο Προμηθέας δηλώνει την παροχή των τεχνών προς το ανθρώπινο γένος και τη δυνατότητα που τους δίνει να εξορύξουν από τη γη και να επεξεργαστούν τα μέταλλα όπως το σίδερο, το ασήμι, το χρυσάφι. Σαφώς συμβολίζεται η ανακάλυψη των τεχνών από τον άνθρωπο, των «πρακτικών» τεχνών που και αυτή αποτελεί μια οικειοθελή δωρεά του φιλάνθρωπου Προμηθέα. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι ο Προμηθέας με τις ενέργειές του αυτές τοποθετεί τον άνθρωπο εκεί που δικαιωματικά ανήκει παρέχοντάς του ταυτόχρονα την πρωτοκαθεδρία μεταξύ των υπολοίπων έμβιων όντων.

Ίδια είναι και η θέση του Πρωταγόρα σχετικά με το πώς φιλοτεχνεί την προσωπικότητα του Προμηθέα. Βέβαια, ο Πρωταγόρας δεν υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που να φορούν ασθένειες ή συγκεκριμένα υλικά που ανακτά ο άνθρωπος με τηυ βοήθεια του Τιτάνα και αυτή είναι ίσως η μοναδική διαφορά. Ως προς τα υπόλοιπα όμως οι απόψεις τους ταυτίζονται. Και ο Πρωταγόρας τον εμφανίζει με γνήσιο αλτρουιστικό ύφος να ρισκάρει ακόμα και τη ζωή του προσφέροντας τα θεϊκά δώρα στον άνθρωπο. Εμφανίζεται ιδιαίτερα τολμηρός, αφού επιχειρεί να αποσπάσει ακόμα και από τον Δία την πολιτική τέχνη, χωρίς βέβαια επιτυχία. Κάθε του βήμα είναι προϊόν σκέψης, μελέτης και ώριμων ενεργειών «ἀπορια σχόμενος, ἐπισκεψόμενος την κόμην» κάτι που ασφαλώς δικαιολογεί απόλυτα τη σημειολογία του ονόματός του.

Συγκρίνοντας, επομένως, τα δύο αποσπάσματα καταλήγουμε στο ότι ο χαρακτήρας του Προμηθέα σφυρηλατείται από τον Αισχύλο και τον Πρωταγόρα με τρόπο κοινό. Ο Προμηθέας εμφανίζεται φιλάνθρωπος και οι πράξεις του δεν είναι τυχαίες αλλά το σπουδαιότερο δώρο που μπορούσε να προσφέρει στο ανθρώπινο γένος. Βέβαια, ο Αισχύλος μπαίνει σε λεπτομέρειες όσον αφορά τις παροχές του Τιτάνα ενώ ο Πρωταγόρας αρκείται στο γενικό περίγραμμα της δωρεάς εφόσον ο στόχος του είναι άλλος, μα αποδείξει το διδακτό της πολιτικής αρετής και όχι αυτή καθ’ αυτή η προσφορά του Προμηθέα.

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Γ1. Μετάφραση

Εγώ, βέβαια, δεν είμαι ειδικός, γνωρίζω όμως ότι το καλύτερο είναι να διδάσκεται κανείς την αρετή από την ίδια του τη φύση, και κατά δεύτερο λόγο καλύτερα να τη διδάσκεται από όσους πραγματικά γνωρίζουν κάτι για την αρετή, κι όχι από αυτούς που κατέχουν την τέχνη της απάτης. ‘Ισως δεν ομιλώ με λόγια που είναι επιτηδευμένα (με λόγια που δεν μοιάζουν με των σοφιστών) , γιατί ούτε καν επιδιώκω κάτι τέτοιο·

Γ2. Ο Ξενοφών επικρίνει τους σοφιστές για την επίδρασή τους στους νέους. Ενώ υπόσχονται ότι θα διδάξουν στους νέους την αρετή, τους οδηγούν στον ακριβώς αντίθετο από τον ενάρετο βίο (φασὶ μὲν ἐπ’ ἀρετὴν ἄγειν οἱ πολλοὶ τοὺς νέους, ἄγουσι δ’ ἐπὶ τοὐναντίον˙). Κανείς από τους μαθητές τους δεν έχει γίνει ενάρετος με τα συγγράμματα τους αλλά αντιθέτως ασχολούνται στα έργα τους με ανούσια θέματα που οδηγούν τους νέους σε φαύλες απολαύσεις και όχι στον ηθικό τρόπο ζωής (οὔτε γὰρ ἄνδρα που ἑωράκαμεν…ἀρετὴ δ’ οὐκ ἔνι). Οι μαθητές τους επί της ουσίας χάνουν το χρόνο τους κοντά στους σοφιστές, δεν έχουν ηθικοπλαστική παιδεία αλλά αρνητική εκπαίδευση (ἐξ αὐτῶν μαθήσεσθαι καὶ ἑτέρων κωλύει χρησίμων καὶ διδάσκει κακά). Στη συνέχεια τους κατηγορεί ευθέως ότι διαπράττουν αδίκημα με την παιδεία που παρέχουν στους νέους, αφού δεν τους διατυπώνουν κάποιο αξιόλογο απόφθεγμα που θα τους έκανε ενάρετους αλλά στην ουσία βασίζονται στην τέχνη της εξαπάτησης (ὅτι κράτιστον μέν ἐστι…ἢ ὑπὸ τῶν ἐξαπατᾶν τέχνην ἐχόντων). Ο Ξενοφών τέλος, διαφοροποιείται για άλλη μια φορά από τους σοφιστές και τονίζει ότι ο ίδιος επιθυμεί να μιλήσει για πράγματα ορθά που θα οδηγήσουν τους νέους στην αρετή με αξιόλογα αποφθέγματα και όχι με περίτεχνες λέξεις (ὧν δὲ δέονται εἰς ἀρετὴν… γνῶμαι δέ, εἰ καλῶς ἔχοιεν).

Γ3. α. ἄνδρα – ἄνδρας
ὅντιν’- οὕστινας
γράμματα – γράμμα
ὧν – οὗ

β. ἑωράκαμεν – ἴδωμεν
ἐποίησαν – ποιήσωσι
παρέχονται – παράσχωσι

Γ4. α. Υπόθεση: εἰ καλῶς ἔχοιεν
Απόδοση: ὀνόματα μὲν γὰρ οὐκ ἂν παιδεύσειε, γνῶμαι δε
Ο υποθετικός λόγος δηλώνει την απλή σκέψη του λέγοντος.
ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ
Υπόθεση: ἐάν καλῶς ἔχωσι
Απόδοση: ὀνόματα μὲν γὰρ οὐκ παιδεύσει, γνῶμαι δε

β. Η σύνταξη της πρότασης είναι παθητική.
Το πολλά είναι υποκείμενο (αττική σύνταξη) και το αὐτοῖς δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου στο γέγραπται.
Ενεργητική σύνταξη: Αὐτοί (οἱ σοφισταί) γεγράφασι πολλά.

Επιμέλεια απαντήσεων: Υπαπαντή Βατζάκα, Δημήτρης Μποζιονέλος, Χρήστος Τσιούρης, Ρένα Καφούρου, Θανάσης Κωνσταντίνου

Κατεβάστε τις απαντήσεις εδώ: Απαντήσεις Αρχαία Κατεύθυνσης

 

Σχετικά με τον συντάκτη

Νέο Φροντιστήριο
Το Νέο Φροντιστήριο αποτελεί τον παλαιότερο και μεγαλύτερο Όμιλο Φροντιστηρίων Μέσης Εκπαίδευσης της χώρας

Αφήστε σχόλιο