Οι απαντήσεις των πανελληνίων εξετάσεων με την εγκυρότητα του Νέου Φροντιστηρίου neo.edu.gr
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2018 – ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΕΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
[Παιδεία και εκπαίδευση]
Παιδεία και εκπαίδευση είναι δύο όροι που συχνά πυκνά εναλλάσσονται, σάμπως να πρόκειται για συνώνυμα, με ταυτόσημο νόημα και στόχο∙ θεωρητικό και πρακτικό. Ως ρίζα και κορμός ενός πολύκλαδου δένδρου, η λέξη παιδεία (δυσμετάφραστη ή και αμετάφραστη στις ξένες γλώσσες) εμφανίζει εξελισσόμενο, σημασιολογικό και λειτουργικό εύρος και βάθος. Οι αρχές της ανιχνεύονται στον Αισχύλο και στον Σοφοκλή, δηλώνοντας κατ΄ αρχήν την τροφή και την ανατροφή ενός παιδιού, αλλά και την καλλιέργεια ενός δένδρου. Στον Πλάτωνα η λέξη σαφώς πλέον αναβαθμίζεται και αναδεικνύεται σε μέτρο γνώσης και αρετής, καλύπτοντας τελικώς τόσο την πλατωνική οντολογία όσο και την πλατωνική επιστήμη [1]. Η ίδια λέξη θεωρείται στην ελληνική αρχαιότητα ενίοτε [2] συνώνυμη της νεαρής ηλικίας, ενώ σκοπίμως συνάπτεται κάποτε τόσο με την παιδία όσο και με την παιδιά∙ σημαίνοντας την παιδαριώδη φλυαρία και ανοησία αφενός, το παίγνιο (ως διασκέδαση ή ως φιλόσοφη μέθοδο) αφετέρου.
Πλησιέστερη ετυμολογικά και λειτουργικά προς την παιδεία αναγνωρίζεται η μεταγενέστερη εκπαίδευσις, παράγωγη του ρήματος εκπαιδεύω, το οποίο, όσο βλέπω στα λεξικά, εμφανίζεται πρώτη φορά στον πλατωνικό Κρίτωνα, με τη σημασία του διδάσκω κάποιον κάτι ή εντυπώνω σε κάποιον κάτι με τη διδασκαλία∙ αυτού του είδους η εκπαίδευση αφορά ενίοτε και την προσαρμοστική άσκηση ενός ζώου.
Ωστόσο, οι όροι παιδεία και εκπαίδευση δεν είναι ούτε ετυμολογικά και σημασιολογικά συνώνυμοι ούτε λειτουργικά ισοδύναμοι. Πράγμα που σημαίνει ότι η ευκαιριακή (μπορεί και σκόπιμη) εναλλαγή τους στη θεωρία και στην πράξη δημιουργεί σύγχυση εις βάρος και των δύο συντελεστών της κρίσιμης αυτής συζυγίας. Ζητούμενο επομένως παραμένει ο νηφαλιότερος έλεγχος, προκειμένου να διαφανούν τόσο τα κοινά όσο και τα διαφορετικά τους σημεία, που επιτρέπουν συγχρόνως τη σύγκριση και τη διάκρισή τους. Που πάει να πει ότι: παιδεία και εκπαίδευση βρίσκονται εξ ορισμού σε συμμαχική και συνάμα σε αντίπαλη σχέση. Κοινός τους παρονομαστής παραμένει η διαβαθμισμένη γνώση ως μάθηση, ασκημένη κυρίως εντός θεσμοθετημένων θυλάκων [3] της πολιτείας, χωρίς να αποκλείεται και η ιδιωτική τους κηδεμονία, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις παίρνει τη μορφή ταξικής και οικονομικής υπεροχής. Από εκεί και πέρα αρχίζουν προφανείς και λανθάνουσες διαφορές, οι οποίες, ανάλογα με τον χώρο και τον χρόνο, αυξομειώνονται, χωρίς όμως να καταργούνται. Οι διαφορές προκύπτουν από τη διαφορετική τους φύση και τον αποκλίνοντα προορισμό τους.
Δηλαδή: Η παιδεία είναι περισσότερο μέθοδος∙ η εκπαίδευση κυρίως πράξη. Η παιδεία είναι (πρέπει να είναι, για να μην παραβαίνει τον εαυτό της) λειτουργία λίγο πολύ ελεύθερη. […] Αντίθετα, η εκπαίδευση ελέγχεται εκ προθέσεως εντεταλμένη [4]. Η παιδεία είναι (οφείλει να είναι) προαιρετική∙ η εκπαίδευση θεωρείται, και σωστά, υποχρεωτική.
Δ. Ν. Μαρωνίτης, εφημερίδα «Το Βήμα της Κυριακής», 1/3/2009 και 8/3/2009 (το κείμενο προσαρμόστηκε για τον σκοπό της αξιολόγησης).
[1]. Η θεωρία του Πλάτωνα για το ον και την επιστήμη.
[2]. Ενίοτε: μερικές φορές.
[3]. Θεσμοθετημένοι θύλακες: εδώ, εννοούνται οι εκπαιδευτικοί θεσμοί
[4]. Δηλαδή, η εκπαίδευση διαπιστώνεται ότι έχει καθορισμένη αποστολή
ΘΕΜΑΤΑ
A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (90-110 λέξεις). Μονάδες 25
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Περίληψη
Στο άρθρο ο Δ.Ν. Μαρωνίτης εξετάζει και συγκρίνει τους όρους παιδεία και εκπαίδευση. Αρχικά αναλύει την παιδεία και την εξελικτική της σημασία από τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή ως τον Πλάτωνα. Παράλληλα σημειώνει ότι εμφανίζεται και ο όρος εκπαίδευση με τη σημασία του «διδάσκω κάποιον» στον πλατωνικό Κρίτωνα. Υπογραμμίζει ότι αν και οι δύο παραπάνω όροι συχνά συνυπάρχουν, έχουν διαφορές. Διαφορές που αφορούν τη φύση τους και τον διαφορετικό προορισμό τους. Συγκεκριμένα η παιδεία αποτελεί μέθοδο ενώ η εκπαίδευση πράξη με περισσότερο καθορισμένο χαρακτήρα.
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το κείμενο, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος:
α. Το περιεχόμενο του όρου «παιδεία» παραμένει αμετάβλητο στο πέρασμα του χρόνου.
β. Η παιδεία στον Αισχύλο και τον Σοφοκλή αφορά αποκλειστικά στον άνθρωπο.
γ. Η λέξη παιδεία για τους αρχαίους Έλληνες σήμαινε την παιδαριώδη φλυαρία και ανοησία.
δ. Η «παιδεία» και η «εκπαίδευση» είναι έννοιες εντελώς άσχετες μεταξύ τους.
ε. Η εκπαίδευση λειτουργεί ως θεσμοθετημένη διαδικασία. Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
α. Λ
β. Λ
γ. Σ
δ. Λ
ε. Σ
Β2. α) Να βρείτε έναν τρόπο ανάπτυξης της τελευταίας παραγράφου του κειμένου «Από εκεί … υποχρεωτική.» (μονάδες 2) και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο (μονάδες 3).
μονάδες 5
ΑΠΑΝΤΗΣΗ :
α) Ένας τρόπος ανάπτυξης που εντοπίζεται στην τελευταία παράγραφο είναι αυτός της σύγκρισης –αντίθεσης. Συγκρίνεται η «παιδεία» με την «εκπαίδευση». Οι διαφορές εντοπίζονται στο χωρίο: «Η παιδεία … υποχρεωτική» και χρησιμοποιούνται οι λέξεις «διαφορές» και «αντίθετα».
β) Να γράψετε ποια νοηματική σχέση εκφράζουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις (με έντονη γραφή στο κείμενο) στην τρίτη παράγραφο:
Ωστόσο
επομένως
προκειμένου
Που πάει να πει ότι
κυρίως
Μονάδες 5
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
β) ωστόσο → αντίθεση, εναντίωση
επομένως → συμπέρασμα
προκειμένου → σκοπός
που πάει να πει ότι → επεξήγηση, διασάφηση
κυρίως → έμφαση
Β3. α) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις/περιόδους λόγου του κειμένου, αντικαθιστώντας καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις με μία συνώνυμή της, χωρίς να αλλάζει το νόημα:
• Οι αρχές της ανιχνεύονται στον Αισχύλο και στον Σοφοκλή.
• Η ίδια λέξη […] σκοπίμως συνάπτεται κάποτε τόσο με την παιδία όσο και με την παιδιά.
• […] το οποίο, όσο βλέπω στα λεξικά, εμφανίζεται πρώτη φορά στον πλατωνικό Κρίτωνα.
• […] δημιουργεί σύγχυση εις βάρος και των δύο συντελεστών της κρίσιμης αυτής συζυγίας.
• Από εκεί και πέρα αρχίζουν προφανείς και λανθάνουσες διαφορές […].
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
α) • Οι αρχές της εντοπίζονται στον Αισχύλο και στον Σοφοκλή.
• Η ίδια λέξη […] σκοπίμως συνδέεται κάποτε τόσο με την παιδία όσο και με την παιδιά.
• […] το οποίο, όσο βλέπω στα λεξικά, παρουσιάζεται, αναφέρεται πρώτη φορά στον πλατωνικό Κρίτωνα.
• […] δημιουργεί σύγχυση εις βάρος και των δύο παραγόντων, παραμέτρων της κρίσιμης αυτής συζυγίας.
• Από εκεί και πέρα αρχίζουν πρόδηλες, εμφανείς και λανθάνουσες διαφορές […].
Μονάδες 5
β) Να αντικαταστήσετε καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις (υπογραμμισμένες στο κείμενο) με μία αντώνυμή της:
• αναβαθμίζεται (1η παράγραφος)
• μεταγενέστερη (2η παράγραφος)
• επιτρέπουν (3η παράγραφος)
• ιδιωτική (3η παράγραφος)
• διαφορές (4η παράγραφος) Μονάδες 5
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
β) • Αναβαθμίζεται: υποβαθμίζεται
• Μεταγενέστερη: προγενέστερη
• Επιτρέπουν: εμποδίζουν, απαγορεύουν
• Ιδιωτική: δημόσια, συλλογική
• Διαφορές: ομοιότητες
Β4. Στην πρώτη παράγραφο του κειμένου «Παιδεία … αφετέρου» κυριαρχεί η παθητική φωνή.
α) Να εντοπίσετε δύο ρήματα παθητικής φωνής σε αυτή την παράγραφο (μονάδες 2).
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
α) εναλλάσσονται, ανιχνεύονται, αναβαθμίζεται, αναδεικνύεται, θεωρείται, συνάπτεται.
β) Να εξηγήσετε πώς λειτουργεί η παθητική φωνή στη διαμόρφωση του ύφους του κειμένου στη συγκεκριμένη παράγραφο (μονάδες 3). Μονάδες 5
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
β) Με την Παθητική φωνή δίνεται έμφαση στην πράξη και το ύφος του κειμένου είναι σοβαρό, επίσημο, αντικειμενικό.
Γ1. Με αφορμή διάλογο που έχει ανοίξει στη σχολική κοινότητα σχετικά με τον μορφωτικό ρόλο του σχολείου στον 21Ο αιώνα, γράφετε ένα άρθρο (500-600 λέξεις) στη μαθητική εφημερίδα στο οποίο:
α) υποστηρίζετε την άποψη ότι το σχολείο οφείλει, παράλληλα με την εκπαιδευτική, να ασκεί και παιδευτική λειτουργία, και
β) προτείνετε, αιτιολογημένα, τρόπους με τους οποίους εκπαιδευτικοί και μαθητές/μαθήτριες μπορούν να συμβάλλουν στην ενίσχυση του παιδευτικού ρόλου του σχολείου.
Προσοχή: στο άρθρο να μην αναγράψετε το ονοματεπώνυμό σας. Μονάδες 40
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Κεντρικές έννοιες: Παιδεία και Εκπαίδευση
Επικοινωνιακό πλαίσιο και ύφος: Πρόκειται για άρθρο, άρα επίσημο ύφος, αντικειμενικό, με επικαιρικό χαρακτήρα.
Ρηματικό πρόσωπο: Γ’ πρόσωπο.
Τίτλος: «Παιδεία κατ’ ουσίαν και όχι κατ’ όνομα», «Το σχολείο ως φάρος στα χρόνια της κρίσης»
Πρόλογος: Σύντομη αναφορά στην αντίθεση ανάμεσα στον τεχνοκρατικό και όχι ανθρωπιστικό προσανατολισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Ή αναφορά στη σύγχυση που προκύπτει ανάμεσα στον όρο παιδεία και εκπαίδευση. Ή παρουσίαση του εκπαιδευτικού μας συστήματος ως καθρέπτη της πολιτιστικής μας και πνευματικής μας στάθμης. Ή αναφορά στο χάσμα ανάμεσα στην αύξηση των πτυχιούχων και στην απουσία ουσιαστικής πνευματικής καλλιέργειας. Ή παρουσίαση της διάψευσης των προσδοκιών που είχαμε για την σύγχρονη εκπαίδευση και αναφορά στην ανάγκη αναθεώρησης του προσανατολισμού και της στοχοθεσίας.
Α΄ Ερώτημα: Υποστηρίζετε την άποψη ότι το σχολείο οφείλει, παράλληλα με την εκπαιδευτική, να ασκεί και παιδευτική λειτουργία
• Το σχολείο προσανατολίζει τον νέο επαγγελματικά σύμφωνα με τις έμφυτες κλίσεις του και επιθυμίες του αλλά και σύμφωνα με τις κοινωνικές συνθήκες και ανάγκες ώστε να εξασφαλίσει την ένταξή του στις παραγωγικές δομές. Παράλληλα εφοδιάζει τον νέο με την απαραίτητη τεχνογνωσία και εμπειρία, προκειμένου να ανταπεξέλθει στον αυξημένο επιστημονικό και επαγγελματικό ανταγωνισμό της εποχής μας, ωστόσο οφείλει να γαλουχεί τους νέους και με αξίες (ιδέες που καθορίζουν τρόπο ζωής και σκέψης) και Ιδανικά (υψηλούς πνευματικούς ή ηθικούς σκοπούς για να αγωνιστεί κανείς).
• Να διαμορφώσει πολυσχιδείς προσωπικότητες, με κριτική αντίληψη, σφαιρική γνώση, ενεργούς πολίτες με βαθιά δημοκρατικά φρονήματα, σωστά κοινωνικοποιημένους, αλληλέγγυους και συνεργάσιμους, νομοταγείς, με γνώση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους, που βάζουν στόχους, ιεραρχούν σωστά τις προτεραιότητες και ανταπεξέρχονται στις προκλήσεις της εποχής. Άτομα που αξιοποιούν την τεχνολογία και αποφεύγουν τις παγίδες, αξιολογούν σωστά πρόσωπα και συμπεριφορές, διακρίνονται για εντιμότητα, ανθρωπιστική –ηρωική διάθεση, με σεβασμό, αξιοπρέπεια, αγάπη, θάρρος, τόλμη, αυτογνωσία, αισιοδοξία, εγκράτεια, αυτοπεποίθηση, φιλαλήθεια, γόνιμη αμφισβήτηση, αισθητική καλλιέργεια. Να συντελέσει στη διαμόρφωση νέων με γνώση της εθνικής και πολιτιστικής τους ταυτότητα. Με σεβασμό στη διαφορετικότητα, καινοτόμα σκέψη, μακριά από συντηρητισμούς και στερεότυπες αντιλήψεις.
• Η αδυναμία της οικογένειας να αντεπεξέλθει πλήρως στον ρόλο της (ως προς την διαπαιδαγώγηση του ατόμου), η απουσία πνευματικών ηγετών, η αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου, τα επικίνδυνα πρότυπα και ο βομβαρδισμός μηνυμάτων στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης, καθιστούν επιτακτική ανάγκη να λειτουργήσει το σχολείο ως πυξίδα για να μην «χαθεί» ο νέος στον σύγχρονο κόσμο μας.
Μεταβατική περίοδος: Οι όροι σχολείο και μάθηση δεν νοούνται χωρίς να λάβουμε υπόψη τον εμπλεκόμενο ρόλο του εκπαιδευτικού. Ένα ρόλο που δεν μπορεί να αποσαφηνιστεί αποσπασμένος απ’ το κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο πραγματώνεται .
Β΄ Ερώτημα: Έτσι απ’ τον εκπαιδευτικό σήμερα ζητούμε:
• Να αποτελεί σφαιρική προσωπικότητα, που θα διακρίνεται από παιδαγωγικές ικανότητες και θα αγαπά τους μαθητές του
• Να είναι κάτοχος της σοφίας και της γνώσης, «πρέπει» να προσφέρει στους μαθητές την ίδια τη γνώση και τις αιώνιες αξίες και ιδανικά
• Να διδάξουν στους νέους την αξιολόγηση, την επιλογή και την κατανόηση των πληροφοριών
• Να υιοθετήσουν νέες παιδαγωγικές μεθόδους, ώστε να ενθαρρύνουν την πρωτοβουλία και την συμμετοχή τους στο μαθησιακό περιβάλλον.
• Να δώσουν έμφαση στη βιωματική μάθηση και όχι στην απομνημόνευση γνώσεων
• Να ενισχύσουν τον διάλογο
Οι μαθητές αντίστοιχα:
• Να εκλάβουν το σχολείο ως πεδίο έκφρασης και δημιουργικότητας
• Να καλωσορίσουν και να υποστηρίξουν προσπάθειες γεφύρωσης του χάσματος που υπάρχει ανάμεσα στους ίδιους και τους εκπαιδευτικούς
• Να αναλάβουν πρωτοβουλίες ως μαθητική κοινότητα και να διεκδικήσουν βήμα έκφρασης
• Να λειτουργήσουν ομαδικά
• Να υιοθετήσουν πρακτικές υγιούς ανταγωνισμού.
Επίλογος: Οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες είναι πολλές, οι απαιτήσεις αυξάνονται συνεχώς και οι δυνατότητες, χάρη και στις νέες τεχνολογίες, ξεπερνούν κάθε προσδοκία. Ο εκπαιδευτικός στην Κοινωνία της Πληροφορίας αναλαμβάνει σε νέα πλαίσια καινούρια καθήκοντα και επωμίζεται νέους ρόλους. Το μεγάλο στοίχημα για την σημερινή Ελλάδα, είναι το σχολείο μας, να αποτελέσει ένα σημείο αναφοράς για την «αναγέννησή» μας. Να διαμορφώσει προσωπικότητες ικανές να διακριθούν τόσο στον επαγγελματικό στίβο, όσο και στη ζωή. Νέους και νέες που θα έρθουν πολλάκις αντιμέτωποι με δυσκολίες και προβλήματα, αλλά θα έχουν τα εφόδια να ανταποκριθούν επιτυχώς. Αυτή την παιδεία και αυτό το σχολείο αξίζει να προφέρει η Ελλάδα στα παιδιά της.
Επιμέλεια απαντήσεων: Αθηνά Γιαννακοπούλου, Χρήστος Τσιούρης, Φένια Σταμπολτζή, Παρασκευή Λάβδα, Λουκάς Κούνος
