Νεαρό άτομο που κάθεται σε πεζοδρόμιο και φαίνονται μόνο τα πόδια του φοράει τζχιν και κόκκινα παπούτσια
Πηγή Εικόνας: canva.com

Η εφηβεία είναι μια ηλικία που χαρακτηρίζεται από πολλές αναπτυξιακές προκλήσεις όπως είναι η ανεξαρτητοποίηση από τους γονείς, οι σχέσεις με το άλλο φύλλο, οι κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον, η τάση για αυτονομία. Μια ακόμη κυρίαρχη ανάγκη των εφήβων είναι και η ανάγκη για αποδοχή από τους συνομηλίκους, η ανάγκη δηλαδή να τους δέχονται και να τους υπολογίζουν οι φίλοι τους, να μετράει η γνώμη τους και να ανήκουν κάπου.

Τι συμβαίνει όμως όταν ο έφηβος αντί αυτή της αποδοχής βρίσκεται αντιμέτωπος με τον ρατσισμό και την αποδοκιμασία των άλλων;

Ρατσισμός είναι η διάκριση σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας και η άνιση μεταχείριση εις βάρος κάποιων ανθρώπων που είτε ανήκουν σε διαφορετική κοινωνική ομάδα είτε ανήκουν σε κάποια ευάλωτη κοινωνική ομάδα (άτομα με ειδικές ανάγκες, μετανάστες, πρόσφυγες).

Ο ρατσισμός εκδηλώνεται με διαφορετικές μορφές και μπορεί να είναι:

  • Φυλετικός
  • Εθνικός
  • Θρησκευτικός
  • Κοινωνικός.

Στον φυλετικό ρατσισμό εννοούμε τις διακρίσεις που είναι βασισμένες στη διαφορετικότητα του χρώματος ή της φυλής. Ο εθνικός ρατσισμός έχει να κάνει με την αίσθηση υπεροχής ενός έθνους έναντι των άλλων (εθνικισμός) και έχει να κάνει με τον τόπο καταγωγής. Ο θρησκευτικός ρατσισμός είναι η αντίληψη ότι μία θρησκεία είναι η μόνη αληθινή και πρέπει να επικρατήσει έναντι των υπολοίπων. Τέλος, ο κοινωνικός ρατσισμός αφορά στις διακρίσεις που βασίζονται σε πολιτικές, ιδεολογικές, πνευματικές, οικονομικές και πολιτιστικές διαφορές και διακρίσεων σε βάρος των γυναικών, των μειονοτήτων και ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Κύρια χαρακτηριστικά της ρατσιστικής συμπεριφοράς οποιασδήποτε μορφής είναι η επιθετικότητα, η κοροϊδία, η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής, η έλλειψη ευαισθησίας και ανεκτικότητας.

Θύμα ρατσιστικών επιθέσεων μπορεί να πέσει οποιοσδήποτε.

Πόσες φορές έχει τύχει σε όλους μας να ακούσουμε σχόλια ή να διαπιστώσουμε επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε ένα συνάδελφο ή ένα φίλο που είναι από άλλη χώρα, που έχει κάποια κιλά παραπάνω ή που δεν έχει καλούς βαθμούς;

Πόσες φορές κάποιο παιδί δεν απομονώθηκε από τα υπόλοιπα λόγω κάποιας ιδιαιτερότητας του;

Μία ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα στον ρατσισμό είναι οι έφηβοι και τα παιδιά μετανάστες.

Στην καθημερινή μας ζωή και σε ό,τι κάνουμε, βοηθάει το ότι υπάρχουν κάποια σταθερά σημεία αναφοράς όπως είναι το σπίτι μας, η οικογένεια, οι φίλοι, η ύπαρξη δηλαδή ενός ασφαλούς περιβάλλοντος, παρά τις όποιες δυσκολίες που μπορεί να υπάρχουν.

Ας σκεφτούμε τώρα, πως θα αισθανόμασταν αν ξαφνικά χάναμε αυτά τα σημεία αναφοράς και αναγκαζόμασταν με την οικογένεια μας να αναζητήσουμε μία νέα ζωή σε κάποια ξένη χώρα με διαφορετικούς ανθρώπους, διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο, διαφορετική γλώσσα. Για έναν έφηβο, επειδή οι έφηβοι έλκονται από την περιπέτεια και το άγνωστο, μπορεί στην αρχή αυτή η διαδικασία να ήταν μία πρόκληση για μία νέα αρχή και μια ευκαιρία να γνωρίσει έναν νέο κόσμο, μια καινούργια χώρα, να κάνει νέους φίλους και να δει διαφορετικά πράγματα. Όσο ενδιαφέρον όμως κι αν του φαίνεται αυτό, δε σημαίνει ότι δε θα του έλειπε η χώρα σου ή ότι δε θα αντιμετώπιζε δυσκολίες.

Η μετανάστευση, η μετακίνηση δηλαδή από μία χώρα σε άλλη θεωρείται ιδιαίτερα στρεσογόνος διαδικασία. Ο μετανάστης αφήνει πίσω τη χώρα του, τα αγαπημένα του πρόσωπα, το σπίτι του, τα ήθη και τις συνήθειες του…αφήνει πίσω τη μέχρι τότε ζωή του. Όλη αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι ψυχοφθόρα καθώς γεννά συναισθήματα ανασφάλειας, αβεβαιότητας και αγωνίας για μέλλον και την από εδώ και πέρα ζωή.

Αν λοιπόν η μετανάστευση είναι τόσο στρεσογόνος διαδικασία για έναν ενήλικα, μπορούμε να αναλογιστούμε πόσο δύσκολη μπορεί να είναι για έναν έφηβο ή μία έφηβη που καλείται να ακολουθήσει τους γονείς της και να βρεθεί ξαφνικά μετέωρη σε ένα άγνωστο περιβάλλον. Σε μια ηλικία που η αναζήτηση της ταυτότητας είναι τόσο έντονη, ο έφηβος μετανάστης και η έφηβη μετανάστρια καλούνται μέσα στο νέο περιβάλλον να επαναπροσδιορίσουν το εγώ τους και το που ανήκουν, να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα και να αντιμετωπίσουν μια άλλη πραγματικότητα. Όσο και αν πρόκειται ουσιαστικά για ένα βήμα προς μία καλύτερη ζωή τα συναισθήματα που υπάρχουν είναι ιδιαιτέρως μπερδεμένα.

Οι έφηβοι μετανάστες, φτάνοντας στη νέα χώρα θα χρειαστεί να περάσουν από ορισμένα στάδια ένταξης προκειμένου να προσαρμοστούν.

Το πρώτο στάδιο είναι το στάδιο της χαράς και της περιπέτειας. Η νέα πατρίδα εξιδανικεύεται και όλα φαίνονται όμορφα. Το στάδιο όμως αυτό δε διαρκεί και πολύ και ακολουθείται από το στάδιο της αποδιοργάνωσης όπου αρχίζουν σιγά σιγά τα προβλήματα, εμφανίζονται τα πρώτα κρούσματα ρατσισμού και συνειδητοποιούν ότι πολλά πράγματα στη νέα χώρα λειτουργούν διαφορετικά. Η καινούργια αυτή πραγματικότητα προκαλεί συναισθήματα άγχους και λύπης. Το επόμενο στάδιο είναι αυτό της αναδιοργάνωσης, το οποίο χαρακτηρίζεται κυρίως από θυμό. Οι έφηβοι νιώθουν ευάλωτοι στο νέο περιβάλλον και έτσι αποκτούν αμυντική στάση καθώς νιώθουν θυμό και απόρριψη. Σιγά σιγά όμως μέσα από αυτό το στάδιο θα αρχίσουν να υιοθετούν νέους τρόπους συμπεριφοράς. Ακολουθεί το στάδιο της αυτονομίας, όπου πλέον οι έφηβοι αρχίζουν να προσαρμόζονται, ενώ τελευταίο είναι το στάδιο της αλληλεξάρτησης όπου ουσιαστικά αποκτούν και πάλι την αυτοπεποίθηση τους και αισθάνονται μέρος ενός ευρύτερου συνόλου.

Θα πρέπει να επισημάνουμε πως η μετανάστευση όταν είναι προσωπική επιλογή για ένα καλύτερο μέλλον προδιαθέτει το άτομο να αγωνιστεί και να επιτύχει τους στόχους τους παρά τις όποιες δυσκολίες θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει.

Όταν όμως η μετανάστευση είναι αναγκαστική λόγω πολεμικών συγκρούσεων ή υπαρκτού κινδύνου τότε οι δυσκολίες προσαρμογής και επανένταξης είναι πολύ μεγαλύτερες και η ψυχολογική επιβάρυνση ακόμη μεγαλύτερη.

Ένα επιπλέον κομμάτι που επηρεάζεται από τον ρατσισμό είναι και αυτό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με τα ανθρώπινα δικαιώματα όλοι οι άνθρωποι ανεξαρτήτου φυλής, χρώματος, εθνικότητας κλπ είμαστε ίσοι. Για παράδειγμα, όλα τα παιδιά έχουν δικαίωμα στην εκπαίδευση. Δεν είναι λίγες όμως οι φορές όπου οι έφηβοι μετανάστες βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό στην εκπαίδευση, στιγματίζονται και αποδοκιμάζονται στην αυλή του σχολείου, ενώ δεν είναι λίγα τα παιδιά που είτε λόγω δυσκολιών στη γλώσσα είτε λόγω του ότι πρέπει να εργαστούν για να βοηθήσουν τις οικογένειες τους αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σχολεία και έτσι στερούνται του δικαιώματος της εκπαίδευσης.

Ο ρατσισμός είναι συχνό φαινόμενο στις σχολικές αίθουσες ή στην αυλή του σχολείου και αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες βίας και παραβατικής συμπεριφοράς με αποτέλεσμα γονείς και εκπαιδευτικοί να βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλά και διαφορετικά προβλήματα. Δεν περιορίζεται όμως μόνο στο σχολείο, αλλά εξαπλώνεται σε όλους τους χώρους και επηρεάζει πολλούς τομείς της καθημερινής ζωής.

Στην εφηβική ηλικία ο κάθε έφηβος μπορεί να συμβάλλει θετικά στην καταπολέμηση του ρατσισμού με το να σέβεται τη διαφορετικότητα του άλλου και ταυτόχρονα μπορεί να επηρεάσει τους φίλους του δίνοντας το σωστό παράδειγμα, επιδεικνύοντας ανοχή, κατανόηση και ευαισθησία και υπερασπιζόμενος το άτομο που γίνεται θύμα ρατσιστικής συμπεριφοράς. Γι’ αυτό όμως, όπως και για την ενσυναίσθηση, την αποδοχή και το διάλογο, οι βάσεις πρέπει να μπαίνουν σε μικρή ηλικία απ’ το σπίτι, καθώς η αντιμετώπιση του ρατσισμού εξαρτάται από όλους μας και ο καθένας σε οποιαδήποτε θέση και αν βρίσκεται μπορεί να συμβάλει στην εξάλειψη του.

Σχετικά με τον συντάκτη

Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού. Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας.

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή