Έρευνα Pulse: Στα χαρτιά, οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν συμμορφωθεί με τον σχετικό ευρωπαϊκό κανονισμό
● Στην πράξη, τα εμπόδια παραμένουν ανυπέρβλητα, καθώς η πρόοδος είναι ή αργή ή ανύπαρκτη, όπως στην Ελλάδα
● Ανάπηρα άτομα δηλώνουν στην «Εφ.Συν.» ότι δεν βλέπουν καμία αλλαγή στις αγορές και στις μεταφορές.
της Λένας Κυριακίδη για την «Εφ.Συν.
H προσβασιμότητα των ΑμεΑ στις ελληνικές επιχειρήσεις μοιάζει «πολυτέλεια» λόγω της εκτεταμένης φτωχοποίησης των ατόμων με αναπηρία και των ακραίων δυσκολιών στη χώρα μας, και όχι μόνο, αλλά δεν παύει να είναι παράγοντας που εμποδίζει σημαντικά την κοινωνική ένταξη και δυσχεραίνει την καθημερινότητά τους. Μέχρι το τέλος του 2025 τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έπρεπε να συμμορφωθούν στην οδηγία 2019/882 European Accessibility Act (EAA), που ενσωματώθηκε στην εθνική έννομη τάξη με τον νόμο 4994/2022, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε προϊόντα και υπηρεσίες για περίπου 100 εκατομμύρια ΑμεΑ.
Ο στόχος φαίνεται άπιαστος πέντε μήνες μετά την έναρξη ισχύος του ευρωπαϊκού κανονισμού, που αποτελεί ένα βήμα για να διασφαλιστεί ότι ανάπηρα άτομα θα έχουν στη διάθεσή τους τα βασικά ως προς την προσβασιμότητα: από τηλέφωνα μέχρι υπολογιστές, από τις πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου μέχρι τις ιστοσελίδες δημόσιων φορέων, από τραπεζικές πληρωμές έως τις δημόσιες μεταφορές. Οι διατάξεις ισχύουν για τα ΑΤΜ, τις συγκοινωνίες και ψηφιακά κανάλια που, για παράδειγμα, θα πρέπει να έχουν κατάλληλο μέγεθος γραμμάτων και φωνητική λειτουργία.
Σε διάφορες χώρες πραγματοποιούνται έλεγχοι, με τις επιχειρήσεις να καλούνται να συμμορφωθούν με τις νέες απαιτήσεις έως το τέλος του 2025 και, για ορισμένους τομείς, έως το 2026. Για προϊόντα και υπηρεσίες που ήταν στην αγορά πριν από τις 28 Ιουνίου 2025, υπάρχει μεταβατική περίοδος μέχρι το 2030 για να συμμορφωθούν πλήρως. Επίσης, τα άρθρα 3 και 4 εξαιρούν από την εφαρμογή αφενός μικρές επιχειρήσεις με λιγότερους από δέκα εργαζομένους και ετήσιο τζίρο μέχρι δύο εκατομμύρια ευρώ και αφετέρου ορισμένες υπηρεσίες μεταφορών (π.χ. τρένα και πλοία), που ήδη επισήμως καλύπτονται από ειδικούς ευρωπαϊκούς κανονισμούς.
Όλα τα παραπάνω όμως θυμίζουν όνειρο θερινής νυκτός ελλείψει κουλτούρας και κινήτρων στην ελληνική πραγματικότητα. Η χαμηλή ρευστότητα των εμπορικών επιχειρήσεων, οι αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις και η δύσκολη διαχείριση των ανατιμήσεων μάλλον δεν επιτρέπουν δαπάνες για να καταστούν προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία και κινητικά προβλήματα, όταν μία στις δύο αντιμετωπίζει στασιμότητα στον τζίρο (ετήσια έρευνα ΙΝΕΜΥ ΕΣΕΕ 2025).
«Δεν έχω καταλάβει κάποια αλλαγή, αλλά ποτέ δεν είναι αργά»
Ρωτήσαμε την 43χρονη Νάσια, που τα τελευταία οκτώ χρόνια κινείται με αμαξίδιο, εάν έχει παρατηρήσει μείωση των εμποδίων σε ό,τι αφορά τις υπηρεσίες που καλύπτει η οδηγία. «Στο διαδίκτυο εγώ που δεν έχω πρόβλημα με τον χειρισμό του υπολογιστή μπορώ να κάνω μια συναλλαγή. Στην τράπεζα πριν από κάποια χρόνια έπρεπε ο υπάλληλος να βγει έξω γιατί εγώ δεν μπορούσα να μπω στην τράπεζα. Δεν μετακινούμαι πολύ συχνά με συγκοινωνίες. Στο τρένο οι ανελκυστήρες ορισμένες φορές δεν λειτουργούν κι αυτό είναι πρόβλημα. Το ξέρατε ότι υπάρχει εφαρμογή που ενημερώνει για το ποιος ανελκυστήρας λειτουργεί; Αντί δηλαδή να επιδιορθώσουν άμεσα τον χαλασμένο ανελκυστήρα, ενημερώνουν την εφαρμογή και όλα καλά».
«Δεν νομίζω ότι με το αμαξίδιο μπορώ να μπω στο λεωφορείο. Ποιος θα με βοηθήσει να ανέβω και να κάτσω; Δεν ξέρω κατά πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα. Εγώ δεν έχω καταλάβει κάποια αλλαγή. Η πρόσβαση έχει να κάνει με πολλά πράγματα, όχι μόνο με το να μπεις και να βγεις κάπου. Η πρόσβαση μας αφορά όλους, οι μητέρες με τα καροτσάκια κινδυνεύουν μαζί με τα παιδιά, αφού αναγκάζονται να κατέβουν στον δρόμο. Πας σε μια πλατεία που πηγαίνουν παιδιά και ηλικιωμένοι και δεν είναι ό,τι καλύτερο. Ωραία η Αρεοπαγίτου, αλλά δεν μπορεί κάποιος να κάνει βόλτα. Δεν είναι ευχάριστο. Γενικά το θέμα της πρόσβασης είναι πολύ δύσκολο για πράγματα καθημερινότητας, όχι για κάτι εξειδικευμένο» προσθέτει. Ωστόσο, ελπίζει πως ποτέ δεν είναι αργά και πως, παρά τα όσα συμβαίνουν γύρω της, δεν έχει ακόμα χάσει την πίστη της στον άνθρωπο.
«Δεν έχουμε λεφτά για ψώνια με τέτοια επιδόματα»
Η ευρωπαϊκή οδηγία αναφέρει επίσης πως απαιτείται υποχρεωτική εκπαίδευση σε θέματα αναπηρίας και προσβασιμότητας για τους παρόχους υπηρεσιών. Η 50χρονη Μαρία μας λέει πως έχει βρεθεί πολλές φορές αντιμέτωπη με την άγνοια υπαλλήλων των αρμόδιων φορέων σε πάρκινγκ του μετρό και σε δημόσιους φορείς.
«Προσβάσιμες υπηρεσίες και επιχειρήσεις είναι το πιο σύντομο ανέκδοτο. Δεν μπορούν πάντα τα άτομα με αμαξίδιο να φτάνουν τα ATM, γιατί έχουν διαφορετικό ύψος. Άτομα με τυφλότητα, όπως εγώ, μπορούν να βγάλουν χρήματα. Αλλά λεφτά δεν έχουμε για ψώνια κι ούτε για βασικά πράγματα με τέτοια επιδόματα. Αλλά και να είχαμε, οι μεγάλες εταιρείες, π.χ. με ρούχα, που έχουν τη δυνατότητα, δεν έχουν προσβάσιμες ιστοσελίδες. Εδώ βέβαια δεν συμμορφώνεται η πολιτεία κεντρικά, θα συμμορφωθεί ο ιδιώτης;» αναρωτιέται ρητορικά.
Μη προσβάσιμο ηλεκτρονικό εμπόριο
Σύμφωνα με το συντριπτικό εύρημα της έκθεσης Ecommerce Accessibility: 2025 Readiness Snapshot για τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Μεγάλη Βρετανία, το 94% των ιστότοπων ηλεκτρονικού εμπορίου δεν πληρούν τα βασικά κριτήρια προσβασιμότητας για την ολοκλήρωση μιας αγοράς. Συνολικά μόνο 1 στις 50 ιστοσελίδες παρείχε αυτή τη δυνατότητα χωρίς σοβαρά εμπόδια.
Η έκθεση αναφέρει ότι καμία από τις πέντε αυτές αγορές δεν πέτυχε ούτε 50% συμμόρφωση στο σύνολο των ιστότοπων που εξέτασε και ήταν οι πιο επισκέψιμες του κλάδου. Η πρώτη Γερμανία πήρε «βαθμό» προσβασιμότητας κάτω από τη βάση, 4,7 στα 10, το Ηνωμένο Βασίλειο 4,6, η Ισπανία 4 και η Γαλλία 3,6. Τον χαμηλότερο βαθμό, 3 στα 10, πήρε η Ιταλία, όπου πάντως η Federconsumatori, η εθνική ένωση για την προστασία των δικαιωμάτων καταναλωτών και πολιτών, καλωσόρισε την οδηγία EAA.
«Πρόκειται για έναν κανόνα πολιτισμού, ο οποίος ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ, και προφανώς αφορά όλους τους τομείς χρήσης της ψηφιακής τεχνολογίας: από τον χρηματοπιστωτικό τομέα έως τις μεταφορές, από το ηλεκτρονικό εμπόριο έως τα ηλεκτρονικά βιβλία και τις τηλεπικοινωνίες» σημειώνει ο πρόεδρος της Ένωσης, Μικέλε Κάρους, υποστηρίζοντας ότι αυτό που ώθησε τους εκπροσώπους των ενώσεων να εκφράσουν θετική γνώμη για το μέτρο είναι η ευρεία εμβέλεια του πεδίου εφαρμογής.
Καθυστερημένη… η τεχνητή νοημοσύνη
Όπως σχολιάζει ο ίδιος, μπορεί να υπάρχει η συνήθης αντίθεση των πιο συντηρητικών δεξιών, που υπερασπίζονται τα συμφέροντα των οικονομικά ισχυρών και θα πουν ότι αυτοί οι κανόνες είναι πολύ αυστηροί και κοστίζουν πολλά χρήματα. Επισημαίνει όμως μια άλλη πτυχή: «Η τεχνητή νοημοσύνη και η επαυξημένη πραγματικότητα μπορούν να γίνουν πραγματικά χρήσιμα εργαλεία για τη διευκόλυνση της ψηφιακής αλληλεπίδρασης των ατόμων με μεγαλύτερες δυσκολίες, και αυτό είναι καλό».
Στην Ισπανία, όπου η ενσωμάτωση της οδηγίας έγινε το 2023, η πρόοδος παραμένει αργή και ανομοιογενής, σύμφωνα με τους φορείς για τα άτομα με αναπηρία. Διάφορες κυβερνητικές πύλες έχουν εισαγάγει επιλογές ανάγνωσης με φωνή, μεγαλύτερη χρωματική αντίθεση και συμβατότητα με προγράμματα ανάγνωσης οθόνης. Ορισμένοι ιστότοποι περιλαμβάνουν επίσης περιεχόμενο προσαρμοσμένο σε άτομα με δυσκολίες κατανόησης, με στόχο την ευρύτερη ψηφιακή ένταξη. ΑΤΜ, τερματικά πληρωμών και ηλεκτρονικές συσκευές έχουν αρχίσει να ενσωματώνουν τη φωνητική λειτουργία και τη ρύθμιση για μεγαλύτερο μέγεθος των χαρακτήρων.
Τα ίδια προβλήματα εντοπίζονται διεθνώς, αποδεικνύοντας πως η προσαρμογή καθυστερεί πολύ. Σύμφωνα με τη μελέτη WebAIM Million Report (2025), που διαπίστωσε ότι το 94,8% ενός εκατομμυρίου κορυφαίων ιστοσελίδων παγκοσμίως δεν πληρούσαν τα βασικά κριτήρια προσβασιμότητας, κύριο πρόβλημα είναι η απουσία εναλλακτικών κειμένων για τις εικόνες, γεγονός που καθιστά το οπτικό περιεχόμενο αόρατο για όσους χρησιμοποιούν προγράμματα ανάγνωσης οθόνης, η ανεπαρκής αντίθεση μεταξύ κειμένου και φόντου, που δυσχεραίνει την ανάγνωση, και οι σύνδεσμοι που δημιουργούν σύγχυση στην πλοήγηση ατόμων με αναπηρία.
● Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Davide Madeddu (Il Sole 24 Ore, Ιταλία) και Ana Somavilla (El Confidencial, Ισπανία).
