εγκέφαλος που ανοίγει και από μέσα βγαίνουν χρωματιστά γρανάζια

Πως μας επηρεάζει ο τρόπος σκέψης μας ή αλλιώς μήπως βλέπουμε γύρω μας φορώντας πάντα σκουρόχρωμα γυαλιά;

“Ταράσσει τούς ἀνθρώπους οὐ τα πράγματα, ἀλλα τα περί τῶν πραγμάτων δόγματα”
Επίκτητος (50 μ.Χ.-120 μ.Χ )

Ένας από τους μεγαλύτερους στωικούς της Αρχαίας Ελλάδας, ο Επίκτητος, είχε πει ότι αυτό που στην ουσία μας αναστατώνει ή γενικότερα επηρεάζει τα συναισθήματα μας, στην πραγματικότητα δεν είναι τα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω μας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε γι’ αυτά. Αργότερα, ο Άγγλος συγγραφέας William Shakespeare υποστήριξε πως “Δεν υπάρχει τίποτε τόσο καλό ή τόσο κακό, η σκέψη το κάνει έτσι”. Τα λόγια αυτά μας κάνουν να αναρωτηθούμε αν είναι πράγματι το γεγονός αυτό στο οποίο αντιδρούμε ή αν η αντίδραση μας προέρχεται κυρίως από το τι σκεφτόμαστε για κάποιο γεγονός. Σαφώς όλοι μπορούμε να ξεχωρίσουμε αν είναι καλό ή κακό ένα γεγονός, όμως αν όλοι αντιδρούσαμε βάσει των γεγονότων και μόνο πως θα εξηγούσαμε το ότι σε ένα ίδιο συμβάν οι αντιδράσεις των ανθρώπων μπορεί να ποικίλλουν σε τέτοιο βαθμό όσοι είναι και οι άνθρωποι;

Ας πάρουμε για παράδειγμα ότι κάποιος απολύεται από την εργασία του, ένα γεγονός δηλαδή που είναι συνήθως δυσάρεστο και το αναμενόμενο είναι να φέρει κάποια αρνητικά συναισθήματα. Ο τρόπος όμως που θα αντιδράσει το άτομο δεν είναι κοινός για όλους. Άλλος μπορεί να φτάσει μέχρι και σε κατάθλιψη, άλλος να θυμώσει, να νιώθει αδικημένος και να του φταίνε όλοι, άλλος να κλειστεί στο σπίτι και να παρατήσει τα πάντα και άλλος να το δει ως μία αφορμή για να αναζητήσει κάτι καλύτερο, ως ένα τέλος που φέρνει ένα νέο ξεκίνημα.

Γιατί όμως διαφέρουν τόσο οι αντιδράσεις εφόσον το γεγονός είναι το ίδιο;

Ο λόγος δεν είναι άλλος απ’ το ότι όλοι μας όταν ακούμε ή βλέπουμε κάτι, όταν δηλαδή έχουμε ένα ερέθισμα, αυτόματα στα πλαίσια της κατανόησης του ερεθίσματος το φιλτράρουμε με τη σκέψη μας. Είναι σαν να φοράμε ένα ζευγάρι γυαλιά και βάζουμε διάφορους χρωματιστούς φακούς. Ανάλογη με το χρώμα του φακού θα είναι και η εικόνα που θα έχουμε. Ο τρόπος σκέψης μας λοιπόν μπορεί να επηρεάσει και το πως αισθανόμαστε αλλά και το πως πράττουμε. Αυτό που μας κάνει όμως να βλέπουμε συνήθως την αρνητική όψη των πραγμάτων είναι το ότι έχουμε συνηθίσει να φοράμε “σκουρόχρωμα” γυαλιά. Είναι τα λεγόμενα δυσλειτουργικά σχήματα που έχει κάποιος ως προσωπικότητα και τα διεργασιακά λάθη που ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει ότι τα έχει διαπράξει κάποιες φορές ή τα επαναλαμβάνει στην καθημερινότητα του.

Δυσλειτουργικά Σχήματα

Τα δυσλειτουργικά σχήματα δημιουργούνται, διατηρούνται και ενδυναμώνονται ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης της γενετικής προδιάθεσης, της αρνητικής επιρροής των άλλων ανθρώπων και της έκθεσης του ατόμου σε τραυματικές εμπειρίες (Beck, & Freeman, 1990) (οπ. αναφ. στο Καλαντζή- Αζίζι, 2002).

Το 1996, οι McGinn και Young προτείνουν 18 πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα, τα οποία ταξινόμησαν σε τέσσερις ευρύτερες κατηγορίες:

Όπως αναφέρει ο Ευθυμίου Κ.(2005), ο Young υπέθεσε ότι κάποια σχήματα, ειδικά αυτά που δημιουργήθηκαν πρώιμα ως αποτέλεσμα τραυματικών εμπειριών, μπορεί να είναι στον πυρήνα των διαταραχών προσωπικότητας, των ηπιότερων χαρακτηριολογικών προβλημάτων και κάποιων χρόνιων διαταραχών του Άξονα Ι. Για να ελέγξει αυτή την υπόθεση καθόρισε μια υποδιαίρεση των σχημάτων και τα ονόμασε πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα.

Κατά τον Young τα σχήματα είναι αυτό- αναιρούμενα συναισθηματικά και γνωσιακά πρότυπα που αναπτύσσονται νωρίς στην παιδική ηλικία και επαναλαμβάνονται στην ενήλικη ζωή. Σύμφωνα με τον ορισμό αυτό η συμπεριφορά του ατόμου δεν είναι μέρος ενός σχήματος, αλλά η αντίδραση σ’ ένα σχήμα.

Ο Ευθυμίου στη συνέχεια αναφέρει ότι για τον Young τα πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα παλεύουν να επιβιώσουν και αυτό είναι αποτέλεσμα της ανάγκης του ατόμου για σταθερότητα . Το σχήμα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο πως κάποιος σκέφτεται, νιώθει, ενεργεί και σχετίζεται με τους άλλους.

Βασική άποψη του Young είναι ότι τα σχήματα είναι σε σημαντικό βαθμό αποτέλεσμα μη ικανοποιημένων συναισθηματικών αναγκών (ασφαλείς συνδέσεις με τους άλλους, αυτονομία, αίσθηση ταυτότητας, ελευθερία για έκφραση αναγκών και συναισθημάτων, αυθορμητισμός και παιχνίδι, ρεαλιστικά όρια και αυτοέλεγχος) κατά την παιδική ηλικία.

Τα πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα ταξινομούνται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες:

Πρώτη Κατηγορία: Αποσύνδεση και απόρριψη

Εγκατάλειψη/ Αστάθεια

  • Δυσπιστία/ Κακοποίηση
  • Συναισθηματική Αποστέρηση
  • Μειονεξία/ Ντροπή
  • Κοινωνική Απομόνωση/ Αποξένωση

Άτομα με σχήματα σε αυτή την κατηγορία δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ασφαλείς και ικανοποιητικές σχέσεις με τους άλλους. Πιστεύουν πως οι ανάγκες τους για σταθερότητα, φροντίδα, αγάπη δε θα ικανοποιηθούν, ότι είναι απομονωμένα από τον υπόλοιπο κόσμο και διαφορετικά από τους άλλους. Οι οικογένειες τους είχαν τα τυπικά χαρακτηριστικά της αστάθειας, της κακομεταχείρισης, της ψυχρότητας, της απόρριψης και της απομόνωσης από τον κόσμο.

Δεύτερη Κατηγορία: Μειωμένη Αυτονομία και απόδοση

  • Εξάρτηση/ Ανικανότητα
  • Ευαλωτότητα στον κίνδυνο
  • Υπερεμπλοκή/ Ελλειμματικός εαυτός
  • Αποτυχία
  • Υπεροχή/ Ανωτερότητα
  • Ανεπαρκής/ Αυτοέλεγχος

Αυτονομία είναι η ικανότητα του ατόμου να διαχωρίζεται από την οικογένεια του και να λειτουργεί ανεξάρτητα σε σχέση με τους συνομηλίκους του. Άτομα με σχήματα σε αυτήν την κατηγορία έχουν προσδοκίες από τον εαυτό τους και τον κόσμο, οι οποίες επηρεάζουν την ικανότητα τους να διαχωρίσουν τον εαυτό τους από τους γονείς και να λειτουργήσουν ανεξάρτητα και επιτυχημένα. Μπορεί επίσης να έχουν το φόβο κάποιας τυχαίας και απρόβλεπτης καταστροφής που δε θα έχουν τη δυνατότητα να κάνουν κάτι για να την αποτρέψουν. Επίσης, έχουν δυσκολία στο να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων, να συνεργάζονται μαζί τους, να δεσμεύονται και να βάζουν ρεαλιστικούς στόχους .

Τρίτη Κατηγορία: Προσανατολισμός στους άλλους

  • Υποταγή
  • Αυτοθυσία
  • Αναζήτηση επιβεβαίωσης- αναγνώρισης

Τα άτομα με σχήματα στην τρίτη κατηγορία έχουν υπερβολικό ενδιαφέρον για τις επιθυμίες, τα συναισθήματα, και τις αντιδράσεις των άλλων προκειμένου να κερδίσουν την αγάπη, την αποδοχή και τη διατήρηση των άλλων κοντά τους. Συνήθως νιώθουν καταπιεσμένοι και δεν είναι ενήμεροι για το θυμό και τις ανάγκες τους. Στην περίπτωση της υποταγής, το άτομο παραχωρεί τον έλεγχο στους άλλους, συνήθως για να αποφύγει το θυμό, την εγκατάλειψη ή την εκδίκηση τους. Στην αυτοθυσία, το άτομο εκδηλώνει υπερβολική επιθυμία να υπηρετεί τις ανάγκες των άλλων, εις βάρος των δικών του αναγκών, ενώ στην αναζήτηση επιβεβαίωσης η αυτοεκτίμηση του ατόμου εξαρτάται από τη γνώμη των άλλων γι’ αυτό.

Τέταρτη Κατηγορία:

  • Υπερεπαγρύπνηση και αναστολή
  • Αρνητισμός/ Ευαλωτότητα στα σφάλματα
  • Υπερβολικός Έλεγχος/ Συναισθηματική Αναστολή
  • Άκαμπτα Πρότυπα/ Υπερβολική Επικριτικότητα
  • Τιμωρητικότητα

Εδώ δίνεται υπερβολική έμφαση στην καταπίεση των αυθόρμητων συναισθημάτων, παρορμήσεων και επιλογών του ατόμου και στην ικανοποίηση άκαμπτων εσωτερικευμένων ρόλων και προσδοκιών για ηθική συμπεριφορά συχνά εις βάρος της χαράς, της έκφρασης, της χαλάρωσης, των στενών σχέσεων και της υγείας. Το άτομο δίνει έμφαση στις αρνητικές πλευρές της ζωής και παραγνωρίζει τα θετικά. Υπάρχει επίσης η υποβόσκουσα πεποίθηση ότι πρέπει να πετύχει πολύ υψηλούς και άκαμπτους στόχους, προκειμένου να αποφύγει την κριτική, όπως επίσης και η πεποίθηση ότι οι άνθρωποι πρέπει να τιμωρούνται όταν κάνουν λάθος, με αποτέλεσμα το άτομο να εκδηλώνει θυμό και τιμωρητική διάθεση απέναντι σε όσους σφάλλουν ( συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού του) (Ευθυμίου Κ.,2005).

Διεργασιακά Λάθη

Τα διεργασιακά λάθη αποτελούν σφάλματα που κάνει το άτομο κατά την επεξεργασία των πληροφοριών. Τα σφάλματα αυτά του επιτρέπουν να διατηρήσει τις δυσλειτουργικές του πεποιθήσεις και ενισχύουν την πίστη του σε αυτές, παρά την παρουσία αντίθετων προς τις εν λόγω πεποιθήσεις εμπειριών (Beck et al.,1979) (οπ. αναφ. στο Καλαντζή- Αζίζι, 2002,σελ.59).

Πρώτη αναφορά σε αυτού του είδους τα διεργασιακά λάθη έγινε από τον Beck το 1963. Ο A. Beck υποστήριξε πως στον τρόπο σκέψης των καταθλιπτικών ασθενών παρουσιάζονται κάποιες γνωσιακές παραποιήσεις που τους οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα τόσο για τον εαυτό τους, όσο και για τον κόσμο (Beck, 1963). Ας δούμε όμως ποια είναι αυτά και τι σημαίνουν:

• Αυθαίρετα Συμπεράσματα :

Καταλήγουμε σε ένα πόρισμα για μία κατάσταση ή ένα γεγονός, χωρίς να υπάρχουν συγκεκριμένα δεδομένα που να μπορούν να το στηρίξουν. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να σκεφτεί « Οι άλλοι με θεωρούν αποτυχημένο», χωρίς όμως να υπάρχουν δεδομένα που να στηρίζουν αυτή τη σκέψη.

• Επιλεκτική Αφαίρεση ή Νοητικό Φίλτρο:

Πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία το άτομο επιλέγει μία αρνητική λεπτομέρεια, παραβλέποντας άλλα σημαντικά στοιχεία και ερμηνεύει όλη την κατάσταση βάση αυτής. Για παράδειγμα, μία γραμματέας ενώ τα πηγαίνει καλά στη δουλειά της και ο προϊστάμενος της είναι ευχαριστημένος μαζί της, εστιάζει στη δεδομένη στιγμή που ο προϊστάμενος της της ζητάει να σταματήσει να βγάζει επιπλέον φωτοτυπίες και σκέφτεται ότι δεν είναι ευχαριστημένος μαζί της, παραβλέποντας όλα τα προηγούμενα θετικά στοιχεία.

• Υπεργενίκευση:

Το άτομο εξάγει ένα γενικό συμπέρασμα για τις ικανότητες του, την αξία ή την εμφάνιση του βασιζόμενο σε κάποιο μεμονωμένο γεγονός. Ο Beck περιγράφει το παράδειγμα ενός καταθλιπτικού ασθενή και τις σκέψεις του για μία σειρά από γεγονότα που συνέβησαν μέσα σε μισή ώρα απ’ την ώρα που έφυγε απ’ το σπίτι του: « Η γυναίκα του ήταν αναστατωμένη, καθώς τα παιδιά καθυστερούσαν να ντυθούν. Σκέφτηκε « Δεν είμαι καλός πατέρας, αφού τα παιδιά μου δεν είναι σωστά πειθαρχημένα». Ύστερα, οδηγώντας προς τη δουλειά, σκέφτεται: «Δεν είμαι καλός οδηγός, αφού τα άλλα αυτοκίνητα με προσπερνάνε». Φτάνοντας στη δουλειά του παρατηρεί ότι κάποια άλλα άτομα είχαν ήδη φτάσει και έτσι καταλήγει στο συμπέρασμα: « Δεν είμαι συνεπής, θα έπρεπε να έχω έρθει νωρίτερα». Όταν παρατηρεί φακέλους και αρχεία πάνω στο γραφείο του σκέφτεται « Δεν είμαι οργανωτικός, γι’ αυτό έχω τόση δουλειά να κάνω»».

• Μεγέθυνση ή Σμίκρυνση:

Πρόκειται για την τάση του ατόμου να μεγενθύνει τα αρνητικά μίας κατάστασης και να μειώνει τα θετικά. Συνήθως το άτομο έχει την τάση να υποτιμά τις αξίες, τις ικανότητες και την εμφάνιση του και να μεγενθύνει τα προβλήματα και τις δυσκολίες. Είναι χαρακτηριστικό των καταθλιπτικών ασθενών να βλέπουν τα δυσάρεστα γεγονότα ως καταστροφές. Ο Beck κάνει λόγο για την περίπτωση ενός άνδρα του οποίου το σπίτι υπέστη κάποιες ζημιές από μία καταιγίδα και η πρώτη του σκέψη ήταν «Το σπίτι μου καταστράφηκε, θα μου κοστίσει μία περιουσία για να επισκευαστεί». Ύστερα όμως διαπίστωσε ότι η επιδιόρθωση της ζημιάς τελικά του κόστισε ελάχιστα.

• Ετικετοποίηση:

Συνδέεται με τη μεγέθυνση και πρόκειται για την τάση του ατόμου να βάζει απόλυτες και γενικές ετικέτες στον εαυτό του. Για παράδειγμα « Είμαι άχρηστος».
(Beck, 1963)

Το 1995 η J. Beck εμπλουτίζει τον κατάλογο των διεργασιακών λαθών, προτείνοντας έναν νέο όπου πρόσθεσε επτά ακόμη διεργασιακά λάθη:

• Σκέψη του Όλα ή Τίποτα ή αλλιώς Διπολική Σκέψη:

Πρόκειται για την τάση του ατόμου να μην βλέπει μία κατάσταση ως συνεχές, αλλά να βλέπει τα δύο άκρα αυτής. Μία τέτοια σκέψη θα μπορούσε να είναι: «Αν δεν τα κάνω όλα τέλεια, είμαι αποτυχημένη».

• Καταστροφολογία ή Πρόβλεψη του Μέλλοντος:

Το άτομο προβλέπει το μέλλον αρνητικά, χωρίς να λαμβάνει υπόψη άλλα, πιο πιθανά αποτελέσματα. Για παράδειγμα: « Την ώρα που θα έρθει η σειρά μου να μιλήσω, θα μπερδέψω τα λόγια μου».

• Παραγνώριση των Θετικών:

Το άτομο μειώνει αυθαίρετα την αξία των θετικών εμπειριών του ή των θετικών χαρακτηριστικών του (οπ. αναφ. στο Καλαντζή- Αζίζι, 2002) Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι: «Το ότι πέρασα το μάθημα με άριστα, δε σημαίνει ότι είμαι ικανή».

• Συναισθηματική Λογική:

Είναι η σκέψη του «Αφού έτσι νιώθω, έτσι είναι». Το άτομο συμπεραίνει αν κάτι είναι ή όχι αληθινό, ανάλογα με τη συναισθηματική του κατάσταση. Για παράδειγμα: « Παρόλο που άκουσα θετικά σχόλια, αισθάνομαι ότι δεν τα πήγα καλά στη συνέντευξη».

• Διάβασμα της Σκέψης:

Το άτομο πιστεύει να ότι γνωρίζει τι σκέφτονται οι άλλοι και ότι σκέφτονται αρνητικά γι’ αυτό. Κάποιος που πηγαίνει σε μία νέα δουλειά και κάνει κάποιο λάθος μπορεί να σκεφτεί «τώρα θα νομίζουν ότι δεν είμαι ικανός γι’ αυτή τη δουλειά» .

• Προσωποποίηση:

Το άτομο τείνει να συνδέει τις αρνητικές αντιδράσεις των άλλων με τον εαυτό του, αν και δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι υφίσταται τέτοια σχέση (οπ. αναφ. στο Καλαντζή- Αζίζι, 2002) . Παραδείγματος χάρη, κάποιος βλέπει τους συναδέλφους του να μιλάνε χαμηλόφωνα και σκέφτεται «Θα σχολιάζουν εμένα».

• Προτάσεις του « Πρέπει»:

Είναι μια συγκεκριμένη και άκαμπτη ιδέα που έχει το άτομο για το πώς πρέπει το ίδιο και οι άλλοι να φέρονται. Για παράδειγμα « Πρέπει να τα καταφέρνω σε όλα». ( Beck J, 1995).

Τα δυσλειτουργικά σχήματα, πιθανότατα είναι αρκετά πιο δύσκολο να αλλάξουν και χρειάζεται η βοήθεια ειδικού. Τα διεργασιακά λάθη όμως που φαινομενικά είναι πιο “απλά” ή μάλλον μπορούν να γίνουν πιο εύκολα αντιληπτά, μπορούμε να κάνουμε μια προσπάθεια να τα αλλάξουμε κάνοντας για κάθε αρνητική σκέψη που έρχεται, έναν έλεγχο ρεαλιστικότητας. Να δούμε δηλαδή αν αυτή η σκέψη ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ή είναι απλά αποτέλεσμα των “σκουρόχρωμων” γυαλιών μας, που τείνουν να αντικαταστήσουν τη νόηση.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

• Beck, A. (1963). Thinking and Depression I. Idiosyncratic Content and Cognitive Distortions. Arch Gen Psychiatry , σελ. 324-333

• Beck, J. (1995). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. New York: The Guilford Press.

• Beck, J. (2000). Εισαγωγή στη Γνωστική Θεραπεία (Τέταρτη εκδ.). (Σ. Γρηγόρης, Επιμ., Κ. Δαλάγδη, Μ. Δερμεντζόγλου, Ε. Καβάση, Ν. Κακαβέλας, Α. Κουρή, Γ. Τσιμιτσέλης, και συν., Μεταφρ.) Αθήνα: Πατάκης Beck, A. (1963). Thinking and Depression I. Idiosyncratic Content and Cognitive Distortions. Arch Gen Psychiatry , σελ. 324-333

• Beck, J. (1995). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. New York: The Guilford Press.

• Beck, J. (2000). Εισαγωγή στη Γνωστική Θεραπεία (Τέταρτη εκδ.). (Σ. Γρηγόρης, Επιμ., Κ. Δαλάγδη, Μ. Δερμεντζόγλου, Ε. Καβάση, Ν. Κακαβέλας, Α. Κουρή, Γ. Τσιμιτσέλης, και συν., Μεταφρ.) Αθήνα: Πατάκης

• Ευθυμίου, Κ. (2005). Διαταραχές Προσωπικότητας: Ψυχοπαθολογία και Θεωρία Σχημάτων. Θέσεις και αντιθέσεις. Σημειώσεις μαθήματος στο Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Βασική και Εφαρμοσμένη Γνωσιακή Επιστήμη του Πανεπιστημίου Αθηνών.

• Καλαντζή- Αζίζι Α. (2008). Γνωσιακή- Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία. Στο Κ. Α. Αναστασία (Επιμ.), Φάκελος Άρθρων για το Μάθημα: Γνωσιακές- Συμπεριφοριστικές Προσεγγίσεις στη Ψυχοθεραπεία (σσ. 1-3). Αθήνα: ΕΚΠΑ.

 

Σχετικά με τον συντάκτη

Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού. Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας.

One comment for “Μήπως βλέπουμε γύρω μας φορώντας πάντα σκουρόχρωμα γυαλιά;

  • Avatar
    Κλαιρη Παπαντωνακου λέει:

    Εξαιρετικό άρθρο!!!! Επίκαιρο!!! Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να δούμε τον εγκλεισμό μας σα μια ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας, να διαβάσουμε να επικοινωνήσουμε με παλιούς φίλους, βάζοντας στην άκρη τα παιδικά μας τραύματα, τις απώλειες που μας σημάδεψαν. Η ζωή είναι εδώ και οφείλουμε να την αντικρυζουμε με χωρίς γυαλιά!!!!

    Απάντηση

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο