Η πεμπτουσία της θεατρικής τέχνης
Η σκηνή του Λόρκα
Η πεμπτουσία της θεατρικής τέχνης βασίζεται αυτονόητα σε ό,τι μοναδικό και ανεπανάληπτο συμβαίνει εδώ και τώρα ανά πάσα στιγμή.
Φέτος, το Θεσσαλικό Θέατρο γιορτάζει τα 50 χρόνια της σπουδαίας διαδρομής του και ο Κώστας Τσιάνος σκηνοθέτησε το εμβληματικό έργο του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα «Ματωμένος Γάμος», σε μία χρονιά που συμπίπτει με τα 90 χρόνια από τον θάνατο του κορυφαίου Ισπανού ποιητή και δραματουργού. Γεννημένος στις 5 Ιουλίου 1898, ο Λόρκα αποτελεί καταρχάς λαμπρό εκπρόσωπο της λεγόμενης «γενιάς του 1927», μίας ομάδας συγγραφέων που συμβάδισε με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία της εποχής με αποτέλεσμα την «αργυρή εποχή» της ισπανικής λογοτεχνίας στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Στις 17 Ιουλίου 1936 ξέσπασε ο Ισπανικός Εμφύλιος και στις 19 Αυγούστου ο Λόρκα δολοφονήθηκε από αγνώστους, που μάλλον σχετίζονταν με τον εθνικιστικό φασισμό και θέλησαν να εξαφανίσουν το σώμα του ως εκφραστή της δημοκρατίας. Στην πολύπλευρη σκηνή της αστείρευτης εργογραφίας του, ο Λόρκα εμπνεύστηκε τον «Ματωμένο Γάμο» από ένα άρθρο εφημερίδας για ένα έγκλημα στην περιοχή της Ανδαλουσίας. Το κοινωνικό πλαίσιο του έργου ορίζεται από τους περιορισμούς που διαμορφώνουν τις συγκρούσεις. Από τη μία, πατρογονικές έριδες με εγκλήματα στο βωμό του κέρδους μιας χούφτας γης και, από την άλλη, άνθρωποι που πληρώνουν το τίμημα με τη ζωή τους ακόμη και πολύ πριν από την τελευταία τους ανάσα. Ο επικείμενος γάμος έρχεται ως προοπτική αισιοδοξίας για τη Μάνα του Γαμπρού η οποία έχασε άνδρα και γιο σε φόνο, όπως και για τη Νύφη που μεγάλωσε με Βάγια για μητέρα. Η Μάνα ταράζεται όταν μαθαίνει ότι η Νύφη υπήρξε αρραβωνιασμένη με τον Λεονάρντο, συγγενή των δολοφόνων των δικών της. Μετά τον γάμο, στο σπίτι της Νύφης ετοιμάζεται το γλέντι. Όμως, στον τόπο με τα σπλάχνα ποτισμένα από τα πάθη, ακόμη και ο ανεκπλήρωτος πόθος μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή.
Η εξέλιξη της παράδοσης
Σε κάθε περίπτωση, είτε σε προγενέστερα κείμενα είτε σε πρόσφατα, όλα έχουν ειπωθεί και όλα μένουν να ειπωθούν. Επίσης, εξ ορισμού στην ετυμολογία της, η παράδοση συμβάλλει στην εξέλιξη με ό,τι παραδίδεται στις (επι)γνώσεις. Η προσέγγιση του Λόρκα με τον «Ματωμένο Γάμο» στην παράσταση του Θεσσαλικού Θεάτρου, είναι (άλλο) ένα λεπταίσθητο επίτευγμα ανεκτίμητης προσφοράς του Κώστα Τσιάνου. Ο θίασος στήνει σκηνή και παίζει. Μεταξύ έρωτα και θανάτου, οι σκιές του Πικάσο στα σκηνικά του Γιώργου Ζιάκα με αποχρώσεις και στα κοστούμια του αντηχούν ηχοχρώματα ζώσας μνήμης σε στίχους Κώστα Τσιάνου στη μουσική του Διονύση Τσακνή με την ψυχή που αφουγκράζεται την πηγή στη θυμέλη. Με αγαστή σύμπνοια όλων των εξαίρετων συντελεστών της παράστασης, τα πρόσωπα της παλέτας είναι ατόφια βιώματα της σμίλης του Λόρκα, ο οποίος σιγοτραγουδούσε δημοτικά τραγούδια πριν ακόμη αρχίσει να μιλάει. Ο Κώστας Τσιάνος ανατέμνει καταλυτικά τη φλέβα της δραματικής ποίησης, που γεννήθηκε στην Ελλάδα, με καίρια εμβρίθεια ουσίας στη ζωτική παράδοση (συν)αισθήσεων ενορχηστρώνοντας στην μπαγκέτα του συγχορδίες γόνιμου μόχθου στην ποίηση ήθους της θεατρικής πράξης. Η χαροκαμένη Μάνα είναι γρανίτης σμιλεμένος σε πετρώματα ηφαιστείου αρχαίων παθών. Η Ντίνα Αβαγιανού υποδύεται με στιβαρό κύρος τη λέαινα που εγκλωβίστηκε στο χώμα που ρήμαξε η λάβα. Σε ανάλογο μήκος κύματος και η Βάγια, που ερμηνεύει η Νίκη Παλληκαράκη. Η Βάγια θέλει να εμψυχώνει με ελπίδα, αλλά ματαιώνεται από τη σκληρή πραγματικότητα. Σαν όψεις του νομίσματος, δύο γυναίκες από την ίδια στόφα σε περιβάλλον μάταιων συγκρούσεων ολέθριου παραλογισμού.
Οι εκφάνσεις της ποίησης
Ο Γαμπρός είναι ο Αστέρης Κρικώνης, που ενσαρκώνει ιδανικά την πληγωμένη νιότη ενός κορμού που ξεριζώθηκε βίαια σαν κούτσουρο στερώντας (το από) τους καρπούς του. Ο Κώστας Τσιάνος συνυφαίνει με νευραλγικό οίστρο τις εκφάνσεις της τραγωδίας. Η Αναστασία Βαγενά, ο Γιώργος Βούντας, η Στεφανία Καραγιάννη, η Δήμητρα Καραγιώργου, ο Δημήτρης Όντος και ο Παντελής Ψακίδης παρέχουν ευφρόσυνο οξυγόνο ερμηνευτικού σθένους στον Χορό των νέων της λαβωμένης γης. Η Τζένη Καζάκου δίνει μία εξαιρετική ερμηνεία αφοπλιστικών διακυμάνσεων στον πυρήνα του πόνου της Νύφης, όπως και ο εκπληκτικός Άγγελος Ανδριόπουλος ως Λεονάρντο (ανα)συνθέτοντας με συγκλονιστική τελειότητα το ζευγάρι που πυροδοτεί το αίμα που βράζει και καταπνίγει τον Γάμο. Μετά τον όλεθρο της οδύνης, ο εξαίσιος Νίκος Αρβανίτης ως Πατέρας της Νύφης και η θαυμάσια Χριστίνα Βράκα ως Γυναίκα του Λεονάρντο μαζεύουν κομμάτια έρμαιων σωμάτων. Συγκινητική ως γειτόνισσα και Πεθερά του Λεονάρντο, η Αγγελική Λεμονή μεταμορφώνεται ανατριχιαστικά στον Χάρο που εμφανίζεται ως ζητιάνα πολύπτυχων φωτοσκιάσεων. Ο συνταρακτικός Δημήτρης Όντος είναι απλώς ασύλληπτος ως το καλύτερο Φεγγάρι που έχω δει σε μία καλλιτεχνική δημιουργία μέσω της οποίας αναδ(εικν)ύεται αριστουργηματικά η σπονδυλική στήλη του έργου: ο αποκλεισμός (με τον «εγκλεισμό») έξω από την εστία της (επιθυμίας της) αναπνοής, που τροφοδοτείται με χολή καθώς αιωρείται σε δεσμά επίγειου σπαραγμού. Με αποκορύφωμα το σημείο συνάντησης του Φεγγαριού με τη Ζητιάνα, οι (υπο)στάσεις τους ηλεκτρίζουν ανεξίτηλα τη μέθεξη σαν να έγραψε ο Λόρκα τους ρόλους για ετούτους τους μεγάλους ερμηνευτές τους. Μετά την επιτυχημένη περιοδεία της το περασμένο καλοκαίρι, η παράσταση του Κώστα Τσιάνου «έκλεισε» έναν κύκλο ανοίγοντας ανεξάντλητες προοπτικές πολύτιμης παρακαταθήκης.
