Η περίπτωση του Ε.Ε.Ε.Ε.Κ. Καλλιθέας
Στην Καλλιθέα λειτουργεί μια σχολική δομή Ειδικής Αγωγής που δύσκολα χωράει σε στενούς ορισμούς. Το Εργαστήριο Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Ε.Ε.Ε.ΕΚ.) Καλλιθέας δεν είναι απλώς ένα σχολείο – δομή Ειδικής εκπαίδευσης. Είναι ένας χώρος όπου έφηβοι και νέοι με Αναπηρία εκπαιδεύονται για να ζήσουν, να εργαστούν, να συμμετέχουν και να έχουν φωνή.
Το Εργαστήριο Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Ε.Ε.Ε.ΕΚ.) Καλλιθέας κατέχει μια ξεχωριστή θέση στην ιστορία της ειδικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, καθώς αποτέλεσε μία από τις πρώτες σχολικές μονάδες αυτού του είδους για την οποία εκδόθηκαν επίσημες Υπουργικές Αποφάσεις που καθόρισαν ωρολόγιο πρόγραμμα (ΥΑ Γ6/408) και κανονισμό λειτουργίας (ΥΑ Γ6/409), με το ΦΕΚ 527/Β/9-5-2001. Οι αποφάσεις αυτές αφορούσαν αποκλειστικά το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας και συνιστούν βάση για τη θεσμοθέτηση του λειτουργικού πλαισίου για τα Ε.Ε.Ε.ΕΚ. στην Ελλάδα.
Το 2003, με την ΥΑ 107893/Γ6 (ΦΕΚ 1494/Β/10-10-2003), το Υπουργείο Παιδείας προχώρησε στην ίδρυση νέων μονάδων ειδικής αγωγής στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, αξιοποιώντας ως βάση το πρότυπο που είχε προηγουμένως εφαρμοστεί στην Καλλιθέα.
Το αρχικό Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας μεταστεγάστηκε το 2007 στον Δήμο Αγίου Δημητρίου, όπου και απέκτησε σταδιακά νέα ονομασία ως Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Αγίου Δημητρίου, αποτελώντας οργανική συνέχεια της αρχικής μονάδας.
Μετά από περιόδους λειτουργίας σε διαφορετικές κτηριακές δομές, το Ε.Ε.Ε.Ε.Κ. Καλλιθέας στεγάζεται και πάλι —τα τελευταία χρόνια μόνιμα— στη συνοικία που αποτέλεσε το σημείο μηδέν της ίδρυσής του. Πιο συγκεκριμένα, το 2017 ιδρύθηκε το νέο ΕΕΕΕΚ Καλλιθέας ως ξεχωριστή σχολική μονάδα, με στόχο την κάλυψη αυξημένων τοπικών αναγκών και την αποσυμφόρηση του ξεχωριστού πλέον Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Αγίου Δημητρίου. Η νέα σχολική μονάδα λειτούργησε για πρώτη φορά τη σχολική χρονιά 2018–2019 με τα δύο πρώτα από τα συνολικά έξι έτη φοίτησης που προβλέπει το πρόγραμμα των Ε.Ε.Ε.ΕΚ.. Κάθε επόμενη χρονιά προστίθενταν διαδοχικά και τα επόμενα έτη, μέχρι την πλήρη ανάπτυξή του, συνεχίζοντας την ιστορική του πορεία, παραμένοντας ένας ζωντανός πυρήνας συμπερίληψης, επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαιδευτικής καινοτομίας.
Στο σχολείο αυτής της προσπάθειας, στο σήμερα, βρίσκονται – ανάμεσα σε πολλούς άλλους – οι συνεντευξιαζόμενοι για τις ανάγκες του εν λόγω άρθρου – η Διευθύντρια, Νίκη Χατζηχαλεπλή, Κοινωνική Λειτουργός ΠΕ30 και ο Κοινωνικός Λειτουργός – Εκπαιδευτικός ΠΕ87.06 ΕΑΕ, Νεκτάριος – Θεοχάρης Τσαρούχας, με κοινή τους συνισταμένη την Κοινωνική Εργασία στον τομέα της Εκπαίδευσης.
Το παρόν άρθρο βασίζεται σε πληροφορίες και στοιχεία που αντλήθηκαν από τις συνεντεύξεις μαζί τους· ωστόσο, η σύνθεση, η επεξεργασία και η οπτική που παρουσιάζονται εδώ ανήκουν αποκλειστικά στην αρθρογράφο.
Κοινωνική Εργασία στην εκπαίδευση
Μέσα από τη δουλειά τους βλέπουμε στην πράξη τι σημαίνει Κοινωνική Εργασία στην εκπαίδευση και πώς η Ειδική Επαγγελματική Εκπαίδευση μπορεί να γίνει μοχλός κοινωνικής αλλαγής και ουσιαστικής ένταξης.
Σύμφωνα με τον ορισμό που διατυπώθηκε το 2014 από την Εκτελεστική Επιτροπή της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κοινωνικής Εργασίας (IFSW) και το Συμβούλιο της Διεθνούς Ένωσης Σχολών Κοινωνικής Εργασίας (IASSW), η Κοινωνική Εργασία είναι ένα εφαρμοσμένο επάγγελμα και ακαδημαϊκό πεδίο που προωθεί:
- την κοινωνική αλλαγή και ανάπτυξη,
- την κοινωνική συνοχή,
- την ενδυνάμωση και την απελευθέρωση των ανθρώπων.
Οι αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της συλλογικής ευθύνης και του σεβασμού της διαφορετικότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το αντικείμενό της.
Αν κάπου όλα αυτά γίνονται χειροπιαστά, είναι στην εκπαίδευση – και ιδιαίτερα στη Δευτεροβάθμια Ειδική Επαγγελματική Εκπαίδευση, όπου ο μαθητής/τρια πλησιάζει το κατώφλι της ενηλικίωσης: της εργασίας, της κοινωνικής ζωής και της αυτόνομης διαβίωσης.
«Ένταξη»
Στο χώρο της Ειδικής Αγωγής χρησιμοποιείται συχνά ο όρος «ένταξη». Η ένταξη σημαίνει συστηματική τοποθέτηση ενός προσώπου μέσα σε ένα ευρύτερο σύνολο, με τρόπο ώστε το άτομο να αποτελεί αυτοτελές, ακέραιο μέλος αυτού του όλου. Διατηρεί την ταυτότητα, τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητές του, δεν «ξαναγράφεται» για να ταιριάξει.
Η ένταξη, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια τεχνική οργάνωσης της τάξης ή του ωρολογίου. Είναι στάση ζωής: επιλογή να αντιμετωπίζουμε τα άτομα με αναπηρία ως ισότιμα υποκείμενα δικαιωμάτων με δικαιώματα, ρόλο και προοπτική στη σχολική, κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας, με τον τρόπο που λειτουργεί και δραστηριοποιείται, ευθυγραμμίζεται με αυτή τη λογική.
Η Δευτεροβάθμια Ειδική Επαγγελματική Εκπαίδευση οφείλει να εκπληρώσει πολλαπλούς στόχους. Οι μαθητές που εισέρχονται σε αυτή φέρνουν πιο κοντά από ποτέ:
- την προοπτική της επαγγελματικής ένταξης,
- την ανάγκη συμμετοχής στην κοινωνική ζωή,
- τον κίνδυνο αποκλεισμού ή ιδρυματοποίησης, αν δεν υποστηριχθούν κατάλληλα.
Δεν αρκεί, λοιπόν, η απόκτηση τεχνικών επαγγελματικών δεξιοτήτων. Οι στόχοι της Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης περιλαμβάνουν:
- την αποφυγή της ιδρυματοποίησης,
- την ουσιαστική προετοιμασία για συμμετοχή στη μελλοντική εργασία,
- τη μετάβαση σε όσο το δυνατόν λιγότερο περιορισμένα μετασχολικά περιβάλλοντα.
Γι’ αυτό, το περιεχόμενο της Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης πρέπει να περιλαμβάνει, εκτός από τα κλασικά στοιχεία της ειδικής αγωγής (εκτίμηση, σωστή τοποθέτηση, ατομικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, λειτουργικές δεξιότητες, συστηματική συλλογή δεδομένων), και στοιχεία που «βλέπουν» μετά το σχολείο:
- διδασκαλία στην κοινότητα και όχι μόνο στην αίθουσα,
- παροχή πραγματικής εργασιακής εμπειρίας κατά τη διάρκεια της φοίτησης,
- δράσεις κοινωνικής ένταξης,
- σχεδιασμένη μετάβαση σε μετασχολικό περιβάλλον,
- ενεργή συμμετοχή του/της ίδιου/ίδιας του/της μαθητή/τριας και των γονέων και κηδεμόνων του/της στον σχεδιασμό της πορείας του/της.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση σε:
➧ κοινωνικές δεξιότητες (επικοινωνία, συνεργασία, διαχείριση συγκρούσεων),
➧ δεξιότητες χρήσης λόγου και εναλλακτικών μορφών επικοινωνίας,
➧ βασικές δεξιότητες μαθηματικών συνδεδεμένες με την καθημερινότητα (χρήμα, λογαριασμοί, μέτρηση),
➧ στρατηγικές μάθησης και δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων,
➧ δεξιότητες καθημερινής ζωής (διατροφή, υγεία, τήρηση υγιεινής, μετακίνηση, ελεύθερος χρόνος, πρωτοβουλία),
➧ γενικές επαγγελματικές δεξιότητες που βοηθούν στην εύρεση, διατήρηση και εξέλιξη στην εργασία.
Οι βασικές προϋποθέσεις φοίτησης και αποφοίτησης στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ), άρα και στα Ε.Ε.Ε.ΕΚ., καθορίζονται από τον Ν.3699/2008 («Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές ανάγκες»), τις τροποποιήσεις του Ν.4186/2013 («Αναδιάρθρωση της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και λοιπές διατάξεις») και το Ν. 4823/2021 («Αναβάθμιση του σχολείου, ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και άλλες διατάξεις».)
Ειδικότερες νομοθετικές εξελίξεις – από το 2013 έως σήμερα, αναφορικά με τη θεσμική πορεία των Ε.Ε.Ε.Ε.Κ., αποτελούν:
- Ν. 4186/2013 (ΦΕΚ Α’ 193/17-09-2013), Άρθρο 28: Ορίζει τη διάρκεια φοίτησης (6–8 χρόνια), την πρακτική άσκηση, καθώς και τις βασικές αρχές της επαγγελματικής εκπαίδευσης στα Ε.Ε.Ε.Ε.Κ.
- ΦΕΚ 1761/τ.Β’/17-05-2018: Ρυθμίζει τις αναθέσεις μαθημάτων στα Ε.Ε.Ε.Ε.Κ., καθορίζοντας τις ειδικότητες των εκπαιδευτικών που μπορούν να διδάσκουν στα εργαστηριακά και επαγγελματικά μαθήματα.
- Ν. 4823/2021 (ΦΕΚ Α’ 136/03-08-2021), Άρθρο 4 παρ. 1: Ενισχύει το σύγχρονο πλαίσιο της ειδικής εκπαίδευσης και εντάσσει τα Ε.Ε.Ε.Ε.Κ. στην ευρύτερη στρατηγική σχολικής αυτονομίας, αναγνωρίζοντας τον ρόλο τους στην επαγγελματική κατάρτιση και τη μετάβαση των μαθητών στην ενήλικη ζωή.
Σε όλη αυτή τη διαδρομή, η Κοινωνική Εργασία στο σχολείο λειτουργεί ως πυξίδα και συνοδός: ενημερώνει, στηρίζει, διασυνδέει, βοηθά τους/τις μαθητές/τριες και την οικογένεια να μετατρέψουν τις δυνατότητες σε πραγματικές επιλογές.
Το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας αποτελεί ένα σχολείο που εκπαιδεύει για τη ζωή.
Υποδέχεται μαθητές από Καλλιθέα, Μοσχάτο–Ταύρο, Νέα Σμύρνη, Παλαιό Φάληρο και το πρώτο-δεύτερο και τρίτο διαμέρισμα Δάφνης-Υμηττού, εκτός του Παγκρατίου. Το καθημερινό πρόγραμμα 6 ωρών περιλαμβάνει:
- Εργαστήρια Μαγειρικής–Ζαχαροπλαστικής, Κεραμικής–Χειροτεχνίας, Ανθοκομίας–Κηπουρικής,
- Μαθήματα Γλώσσας, Μαθηματικών, Πληροφορικής,
- Κοινωνική και Επαγγελματική Αγωγή, Μουσική, Αισθητική Αγωγή, Φυσική Αγωγή.
Εφαρμόζεται λειτουργικό πολυμορφικό αναλυτικό πρόγραμμα εκπαιδεύσεων και συνεκπαιδεύσεων που:
- διδάσκει δεξιότητες καθημερινής ζωής και κοινωνικές δεξιότητες,
- αξιοποιεί την κοινότητα (επισκέψεις, συνεργασίες με φορείς, επαφή με επαγγέλματα),
- βοηθά τους μαθητές και τις μαθήτριες να συνδέσουν τη μάθηση με τον πραγματικό κόσμο.
Οι μαθητές και οι μαθήτριες:
- εξασκούνται σε προφορική και μη λεκτική επικοινωνία,
- βελτιώνουν γραφή, ανάγνωση και μαθηματικά μέσα από πραγματικές εφαρμογές,
- μαθαίνουν να επιλύουν προβλήματα σε αυθεντικές καταστάσεις,
- εκπαιδεύονται σε δεξιότητες καθημερινής ζωής και αυτονομίας,
- προετοιμάζονται για τον κόσμο της εργασίας.
Εκπαιδευτικοί όμιλοι: κινηματογράφος, συναισθηματική αγωγή και ρομποτική
Πέρα από το τυπικό ωρολόγιο πρόγραμμα, στο Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας λειτουργούν για πρώτη φόρα σε Ε.Ε.Ε.ΕΚ. εντός Αττικής εκπαιδευτικοί όμιλοι σε μορφή «ολοήμερου», με στόχο να προσφέρουν στους μαθητές: α. περισσότερη ελευθερία, β. άνεση στον χώρο τους, γ. χρόνο να εκφραστούν με τους δικούς τους ρυθμούς.
1. Όμιλος κινηματογράφος & μαθαίνω τα συναισθήματα μου
Ο πρώτος όμιλος αξιοποιεί τον κινηματογράφο ως παιδαγωγικό εργαλείο. Προβάλλονται ταινίες προσαρμοσμένες σε μαθητές στο φάσμα του Αυτισμού (ΔΑΦ) και, στη συνέχεια, υλοποιούνται προγράμματα συναισθηματικής αγωγής και προώθησης αξιών όπως:
- η φιλία,
- η αλληλεγγύη,
- ο σεβασμός,
- η αποδοχή της διαφορετικότητας.
Οι μαθητές/τριες συζητούν για τα συναισθήματα των ηρώων, αναγνωρίζουν τα δικά τους, μαθαίνουν να «διαβάζουν» εκφράσεις προσώπου και γλώσσα σώματος, να μιλούν για όσα τους δυσκολεύουν ή τους χαροποιούν. Ο κινηματογράφος γίνεται αφορμή για κριτική σκέψη, ενσυναίσθηση και διάλογο.
2. Όμιλος ρομποτικής (STEM)
Ο δεύτερος όμιλος φέρνει τους μαθητές σε επαφή με τη ρομποτική (STEM) και τις νέες τεχνολογίες. Μέσα από δραστηριότητες που συνδυάζουν:
- απλό προγραμματισμό,
- χειρισμό ρομποτικών κατασκευών,
- συνεργασία σε μικρές ομάδες,
Οι μαθητές/τριες αναπτύσσουν δεξιότητες:
- λογικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων,
- συνεργασίας και επικοινωνίας,
- επιμονής και δημιουργικότητας.
Για πολλούς από αυτούς, η ρομποτική λειτουργεί ως μονοπάτι ενδυνάμωσης:
➣ νιώθουν ικανοί σε κάτι σύγχρονο και απαιτητικό, αποκτούν αυτοπεποίθηση, βλέπουν τον εαυτό τους ως άτομο που «μπορεί».
Δράσεις εξωστρέφειας, πράσινες διαδρομές και εθελοντισμός
Το έργο του Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας δεν μένει μέσα στους τοίχους του σχολείου. Μέσα από ποικίλες δράσεις, το σχολείο βγαίνει στην πόλη και στην κοινωνία και υπενθυμίζει ότι οι μαθητές/τριες με αναπηρία είναι ενεργά μέλη της κοινωνίας, καθώς συμμετέχει σε όλες τις δράσεις του Δήμου Καλλιθέας και των όμορων Δήμων.
🤝 Σε συνεργασία με τον Δήμο Καλλιθέας, αξιοποιούνται εργαλεία όπως το Πράσινο Ταμείο που συνδέεται με τη δημιουργία ή τη σύνδεση με ΚΟΙΝΣΕΠ αποφοίτων, καθώς και την εξασφάλιση σύγχρονου θερμοκηπίου για τις ανάγκες της Ανθοκομίας–Κηπουρικής.
Ένα ιδιαίτερο πεδίο δράσης αφορά την ανάπτυξη εθελοντικού συναισθήματος στην εκπαιδευτική κοινότητα του σχολείου. Χαρακτηριστικά παραδείγματα:
➧ εβδομαδιαίες εκπαιδευτικές επισκέψεις που άπτονται των ενδιαφερόντων των εργαστηρίων.
➧ συνεργασία με μελισσοκόμους και δράσεις στο Πανελλήνιο πρόγραμμα «σώστε μια μέλισσα», που συμμετέχουν πάνω από ογδόντα σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης,
➧ δεντροφυτεύσεις και παρεμβάσεις σε κοινόχρηστους χώρους,
➧ συνεργασία με χορηγούς για κάλυψη αναγκών του σχολείου, όπως η δημιουργία πατητηριού σταφυλιών για παραγωγή μούστου στο πλαίσιο του εργαστηρίου.
➧ φιλοζωική ευαισθητοποίηση των μαθητών/τριων για τη συλλογή ξηράς τροφής για αδέσποτα ζώα.
➧ το συμβούλιο εφήβων και νέων που έχει επιλεγεί μαθητής του Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας ως εκπρόσωπος ανάμεσα σε επιλαχόντες από δεκατρείς περιφέρειες, ο οποίος εκπροσωπεί την αναπηρία σε πανελλήνιο-παγκόσμιο επίπεδο, μέσω συνεδριάσεων δια ζώσης και μέσω τηλεδιασκέψεων σε δράσεις που οργανώνει UNICEF.
➧ ενδοσχολικές επιμορφώσεις εκπαιδευτικών από φορείς του Δήμου, του Υπουργείου Παιδείας, αλλά και διαπιστευμένους φορείς.
➧ συμμετέχει σε πιλοτικό-ερευνητικό πρόγραμμα “Walk in my shoes” του Οδοντιατρικού Συλλόγου Πειραιά (Ο.Σ.Π.).
➧ συνεργάζεται με την UNICEF, όπου εκπαιδεύτηκαν οι συνάδελφοι/ισσες ΠΕ30 και ΠΕ87.06 ΕΑΕ και πιστοποιήθηκαν στην εφαρμογή καινοτόμου Προγράμματος Θετικής Γονεϊκότητας Triple P (Positive Parenting Program), το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας στο πλαίσιο του «Προγράμματος Προαγωγής Υγείας Οικογένειας και Παιδιού». Το Triple P αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο, επιστημονικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα ενίσχυσης γονεϊκών δεξιοτήτων, με στόχο την προαγωγή της ψυχικής υγείας και της ευημερίας παιδιών και οικογενειών.
➧ συμμετέχει στον Ενεργό πολίτη με το πρόγραμμα, ’’Σέβομαι και ενεργώ: Ενσυναίσθηση και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων’’, που στόχος του προγράμματος, είναι οι μαθητές/τριες να αναγνωρίσουν τη σημασία – αξία των πολιτειακών δικαιωμάτων και του δικαιώματος της εκπαίδευσης ως κοινωνικό αγαθό και την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και του αλληλοσεβασμού.
❗ Αξιοσημείωτο είναι ακόμη ότι το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας συμμετέχει σε δίκτυο περίπου 140 σχολείων για την ψυχική ευεξία, στο πλαίσιο προγράμματος του Ε.Κ.Π.Α., όπου οι μαθητές/τριες δημιούργησαν ακόμη και δικό τους τραγούδι, ως δημιουργική επεξεργασία θεμάτων συναισθηματικής υγείας.
Παράλληλα, υλοποιούνται προγράμματα e-Twinning και Erasmus Πανελλήνιας εμβέλειας, ενώ το σχολείο θα συμμετάσχει και σε ημερίδα στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο για το Πράσινο Ταμείο και τις δυνατότητες που αυτό ανοίγει σε σχολικές κοινότητες.
Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, οι μαθητές και οι μαθήτριες:
- βγαίνουν από τον «προστατευμένο» χώρο του σχολείου,
- δοκιμάζουν ρόλους μέσα στην κοινότητα,
- ενισχύουν την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική τους ταυτότητα, νιώθουν ότι έχουν θέση και λόγο στον δημόσιο χώρο.
Η εμπλοκή των γονέων: Δίκτυο Ενεργών Γονέων
Σημαντικό κομμάτι της φιλοσοφίας του Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας είναι η ενεργή εμπλοκή των γονέων. Δεν αντιμετωπίζονται ως «ακροατές» των αποφάσεων του σχολείου, αλλά ως συνεκπαιδευτές/τριες.
Αυτό υλοποιείται μέσα από:
- συστηματική επικοινωνία για την πρόοδο των παιδιών, όχι μόνο με βαθμούς, αλλά με ποιοτική ανατροφοδότηση για δεξιότητες, συμπεριφορές, συναισθήματα,
- πρόσκληση των γονέων σε δράσεις, συζητήσεις, σεμινάρια,
- ενθάρρυνση ώστε να διαμορφώσουν ένα δίκτυο ενεργών γονέων, που αλληλοϋποστηρίζονται, μοιράζονται εμπειρίες,
- εμπλοκή τους σε διεκδικήσεις για τα παιδιά τους (υποδομές, υπηρεσίες, δικαιώματα),
- δημιουργία των βάσεων για αυτοοργάνωση του συλλόγου γονέων, με φωνή και ρόλο στη σχολική ζωή.
Ο ρόλος των ΠΕ30: διεύθυνση, συντονισμός, κοινωνική πολιτική
Οι δύο Κοινωνικές Λειτουργοί ΠΕ30 του Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας αποτελούν κομβικά πρόσωπα στη λειτουργία του σχολείου.
Ο ρόλος τους περιλαμβάνει:
- στοχοθεσία και σχεδιασμό δράσεων,
- συντονισμό εκπαιδευτικών και ειδικού προσωπικού,
- υποστήριξη οικογενειών σε θέματα δικαιωμάτων, πρόσβασης σε υπηρεσίες, ψυχικής υγείας,
- διασύνδεση σχολείου – δομών υγείας – κοινωνικών υπηρεσιών – τοπικών φορέων,
- παρεμβάσεις σε κρίσιμες οικογενειακές καταστάσεις,
- ενίσχυση της σχολικής κοινότητας απέναντι σε φαινόμενα φτώχειας, βίας, κοινωνικής αποστέρησης.
Βλέπουν τους/τις μαθητές/τριες όχι μόνο ως «μαθητές/τριες του σχολείου», αλλά ως πολίτες, μέλη οικογένειας και κοινότητας, κρατώντας μαζί την παιδαγωγική, κοινωνική και θεσμική διάσταση του σχολείου.
Ο ρόλος του ΠΕ87.06 και η συνύπαρξη με τους ΠΕ78: κοινωνική εργασία, κριτική σκέψη και πολιτειότητα
Οι Κοινωνικοί Λειτουργοί ΠΕ87.06 στα ΕΕΕΕΚ εργάζονται μέσα στην τάξη, στηρίζοντας μαθήματα όπως:
- «Κοινωνική και Επαγγελματική Αγωγή»,
- «Αυτόνομη Διαβίωση»,
- και προγράμματα κοινωνικών δεξιοτήτων, μετάβασης και επαγγελματικού προσανατολισμού.
🎯 Ο στόχος τους δεν είναι απλώς να διαχειριστούν συμπεριφορές, αλλά να βοηθήσουν τους μαθητές και τις μαθήτριες:
- να καταλάβουν τον ρόλο τους ως πολίτες,
- να γνωρίσουν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους,
- να κατανοήσουν πώς λειτουργούν η κοινωνία, η οικονομία, η πολιτική, οι θεσμοί,
- να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργασίας, διαχείρισης συγκρούσεων, λήψης αποφάσεων.
Εδώ η συνύπαρξη των ΠΕ87.06 με τους εκπαιδευτικούς ΠΕ78 (Κοινωνικές Επιστήμες – κοινωνιολόγοι, νομικοί, πολιτικοί επιστήμονες κ.ά.) είναι καθοριστική.
Η οικονομία, η κοινωνία, η πολιτική και η πολιτιστική ζωή δεν εξελίσσονται απομονωμένα· βρίσκονται σε συνεχή αλληλεξάρτηση. Θεσμοί, μορφές εξουσίας, επιστήμες, τέχνες, εκπαίδευση διαμορφώνονται σε μια διαρκή προσπάθεια να αντιμετωπιστούν κοινωνικά προβλήματα, ανισότητες και αδικίες.
Μέσα από τη συνεργασία ΠΕ78 και ΠΕ87.06:
- οι μαθητές/τριες έρχονται σε επαφή με βασικές έννοιες των κοινωνικών επιστημών,
- κατανοούν ότι τα κοινωνικά φαινόμενα είναι ιστορικά και μπορούν να αλλάξουν,
- βλέπουν τον εαυτό τους όχι μόνο ως «λήπτες φροντίδας», αλλά ως υποκείμενα συμμετοχής.
🎯Η κριτική σκέψη γίνεται κεντρικός στόχος: καμία κοινωνία δεν φτιάχνεται μόνο από το πόσο «στέρεα» είναι τα εποικοδομήματα – οι νόμοι, οι θεσμοί, οι δομές. Φτιάχνεται από πολίτες σκεπτόμενους, που:
- νοιάζονται για τον συνάνθρωπο,
- έχουν ενσυναίσθηση,
- είναι ικανοί να αφουγκράζονται, να προβληματίζονται, να έχουν άποψη,
- μπορούν να λειτουργούν ελεύθερα και υπεύθυνα.
Ο πολίτης είναι η βάση· κι αν η βάση δεν έχει θεμέλια, μπορεί να γκρεμιστεί όλο το εποικοδόμημα. Στο Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας, η συνεργασία ΠΕ78–ΠΕ87.06 βοηθά να μπουν αυτά τα θεμέλια, ακόμη και για μαθητές που για χρόνια θεωρούνταν «εκτός» της κλασικής πολιτειότητας.
Η αναγκαιότητα σταθερής παρουσίας Κοινωνικών Λειτουργών σε κάθε σχολική μονάδα
Η παρουσία Κοινωνικών Λειτουργών στις σχολικές μονάδες, και ιδίως σε δομές όπως τα Ε.Ε.Ε.ΕΚ., αποτυπώνει με αδιαμφισβήτητο τρόπο μια διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη: την ουσιαστική και σταθερή ένταξη της Κοινωνικής Εργασίας μέσα στις σχολικές κοινότητες. Ιδιαίτερα σημαντικό στο Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας είναι ότι οι ρόλοι των ΠΕ30 και του ΠΕ87.06 ΕΑΕ είναι διακριτοί αλλά βαθιά συμπληρωματικοί. Στο κέντρο της εργασίας με τους μαθητές και τις μαθήτριες βρίσκεται το μάθημα της Κοινωνικής και Επαγγελματικής Αγωγής, που αποτελεί ίσως τον «δυνατότερο παλμό» της Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.
Η φύση των δυσκολιών των μαθητών/τριών είναι πολυπαραγοντική:
γνωστικές, κοινωνικές, ψυχικές, οικογενειακές. Αυτό καθιστά την παρουσία Κοινωνικού/ής Λειτουργού σε κάθε σχολική μονάδα απαραίτητη για:
- την ολιστική αξιολόγηση των αναγκών των μαθητών/τριών,
- την εξατομικευμένη υποστήριξη οικογενειών σε συνθήκες φτώχειας, βίας, κοινωνικής αποστέρησης,
- την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής ευημερίας,
- την παρέμβαση σε κρίσιμα οικογενειακά θέματα,
- τη διασύνδεση σχολείου – οικογένειας – κοινότητας,
- την πρόληψη σχολικών αποκλεισμών και σχολικής διαρροής,
- τη συνεργασία με δομές παιδικής προστασίας και υγείας,
- την ενίσχυση της διεπιστημονικής συνεργασίας με εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, θεραπευτές, ειδικό βοηθητικό προσωπικό.
Σε σχολεία όπως το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας, όλα αυτά δεν είναι θεωρία, αλλά καθημερινή πραγματικότητα.
Το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας δείχνει στην πράξη ότι η ειδική επαγγελματική εκπαίδευση δεν είναι χώρος «φροντίδας», αλλά χώρος δικαιωμάτων, εκπαίδευσης, κριτικής σκέψης και προοπτικής.
Σημαντικά στοιχεία σε αυτή τη διαμόρφωση είναι: α. η σαφής στοχοθεσία, β. οι στοχευμένες δράσεις και δραστηριότητες, γ. η δόμηση κι ένα πλάνο που δεν εξαντλείται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, δ. σταθερότητα, ε. ρεαλιστικοί αλλά φιλόδοξοι στόχοι και στ. διάρκεια στον χρόνο, ώστε οι μαθητές/τριες να έχουν πραγματικές ευκαιρίες να κατακτήσουν δεξιότητες.
Οι ΠΕ30, ο ΠΕ87.06, οι ΠΕ78 και όλες οι ειδικότητες του σχολείου συνυφαίνουν ένα περιβάλλον όπου:
- οι μαθητές και οι μαθήτριες μαθαίνουν να ζουν όσο γίνεται πιο αυτόνομα,
- να σκέφτονται και να συμμετέχουν,
- να διεκδικούν τον χώρο τους στην κοινωνία.
Αν θέλουμε μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πίσω, δεν αρκεί να μιλάμε θεωρητικά για «ένταξη». Το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας, με τα εργαστήριά του, τις συνεργασίες με την τοπική αυτοδιοίκηση και φορείς της κοινότητας, τις βιωματικές δράσεις, τα προγράμματα αυτόνομης διαβίωσης και επαγγελματικής εξάσκησης, διατηρεί αμείωτη τη συμβολή του ως προς αυτό το σκοπό. Συνεπώς, πρέπει να στηρίξουμε στην πράξη τα σχολεία που την υπηρετούν καθημερινά και τους ανθρώπους του: τις Κοινωνικές Λειτουργούς ΠΕ30, τον Κοινωνικό Λειτουργό ΠΕ87.06, τους εκπαιδευτικούς ΠΕ78, το υπόλοιπο εκπαιδευτικό, ειδικό εκπαιδευτικό και ειδικό βοηθητικό προσωπικό και το σύνολο της σχολικής κοινότητας, μαθητές, μαθήτριες, γονείς και κηδεμόνες. Μόνο τότε θα μπορούμε, ως κοινωνία, να πούμε ότι κοιτάμε πραγματικά τους μαθητές και τις μαθήτριες με Αναπηρία με Άλλα Μάτια.
Μπορείτε να δείτε περισσότερα για το Ε.Ε.Ε.ΕΚ. Καλλιθέας στο προφίλ του μέσου κοινωνικής δικτύωσης που χρησιμοποιεί:
👉 https://www.facebook.com/profile.php?id=61555178307899
Διαβάστε επίσης:
Προσβασιμότητα μαθητών και μαθητριών με αναπηρίες και Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες στα σχολεία
