Ο Πλανήτης Γη που λιώνει

Εισαγωγή

Κύριο χαρακτηριστικό του 21ου αιώνα είναι η αλματώδης άνοδος της τεχνολογίας και οι σοβαρές αλλαγές σε όλους τους τομείς των επιστημών και της ζωής του ανθρώπου. Άλλες από αυτές είναι θετικές –αναφέρονται, για παράδειγμα, οι αλλαγές που σημειώνονται στην ιατρική και στην εξερεύνηση του διαστήματος– ενώ άλλες είναι επικίνδυνες και απειλούν τη ζωή και το μέλλον του ανθρώπου.

Μια τέτοια αλλαγή είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία σηματοδοτεί μια νέα εποχή, όπου θα κριθεί η τύχη ολόκληρου του πλανήτη. Οι εξελίξεις στον τομέα αυτό είναι τόσο γρήγορες και τόσο επικίνδυνες, ώστε οι ειδικοί προειδοποιούν για ανυπολόγιστες καταστροφές, αν η παγκόσμια κοινότητα δεν πάρει έγκαιρα σοβαρά μέτρα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΗΕ, αν μέχρι το 2030, για παράδειγμα, δεν έχει μειωθεί η παραγωγή των αερίων του θερμοκηπίου κατά 45% και αν το 2050 δεν έχει διακοπεί 100% η παραγωγή τους, τότε όλα θα έχουν τελειώσει. Οι καταστροφές θα είναι ανυπολόγιστες και δεν θα υπάρχει δυνατότητα επιστροφής.

Τι είναι η κλιματική αλλαγή

Με τον όρο κλιματική αλλαγή εννοούμε την αλλαγή του κλίματος και των μετεωρολογικών συνθηκών, που παρατηρούνται σε ολόκληρο τον πλανήτη και σε βάθος χρόνου (UNFCC, 1992, άρθρο 1, παρ. 3). Οι αλλαγές αυτές οφείλονται σε φυσικά αίτια, καθώς και σε ανθρώπινες δραστηριότητες και επηρεάζουν σημαντικά το κλίμα1 όλων των χωρών του πλανήτη, σε βάθος χρόνου και σε διαφορετικό βαθμό, ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση και το επίπεδο ανάπτυξής τους.

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι φαινόμενο των τελευταίων ετών. Και πριν από εκατομμύρια χρόνια είχαμε εναλλαγές ψυχρών εποχών και θερμών περιόδων. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή που συμβαίνει σήμερα είναι διαφορετική από εκείνη που συνέβαινε τα παλιά χρόνια, επειδή προκαλείται από τον ίδιο τον άνθρωπο, εμφανίζει μεγάλη ένταση, γρήγορους ρυθμούς και επηρεάζει αρνητικά όλους τους τομείς της καθημερινότητας.

Παράγοντες που προκαλούν την κλιματική αλλαγή

Οι παράγοντες που προκαλούν την κλιματική αλλαγή είναι πολλοί και μερικοί από αυτούς αλληλοεξαρτώμενοι. Άλλοι είναι φυσικοί (π.χ. οι μεταβολές της ηλιακής δραστηριότητας, οι ηφαιστειακές εκρήξεις κ.ά.) και άλλοι είναι παράγοντες που προκαλεί ο ίδιος ο άνθρωπος.

Οι σημαντικότεροι είναι δύο: το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η μόλυνση της ατμόσφαιρας.

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι γνωστό από πολύ παλιά και μελετάται συστηματικά από το 1896. Τι είναι το φαινόμενο του θερμοκηπίου: Η ηλιακή ακτινοβολία απορροφάται κατά μεγάλο μέρος από την ατμόσφαιρα, τους ωκεανούς και τη γη. Η ακτινοβολία που απορροφάται από τη γη αυξάνει τη θερμότητά της και την κάνει να είναι κατοικήσιμη. Ένα μέρος της θερμότητας της γης αντανακλάται στην ατμόσφαιρα και μαζί με τα αέρια που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, όπως είναι το διοξείδιο του άνθρακα, το όζον κ.λπ. (αέρια του θερμοκηπίου), επιστρέφουν πίσω στη γη. Όταν αυτά, λόγω και των δραστηριοτήτων του ανθρώπου, αυξάνονται πέρα από κάποια όρια, γίνονται επικίνδυνα για τη ζωή.

Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής

Η κλιματική αλλαγή προβλέπεται ότι θα επιφέρει σοβαρές καταστροφές στο φυσικό περιβάλλον και σε όλους τους τομείς της ζωής και της καθημερινότητας του ανθρώπου. Μερικοί από τους τομείς, οι οποίοι αναμένεται ότι θα επηρεαστούν περισσότερο είναι οι εξής:

1. Υγεία. Λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας και της υπερθέρμανσης του πλανήτη, το κλίμα θα αλλάξει. Θα γίνει πολύ ζεστό και υγρό. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να προκαλέσει: αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ασθενειών που υπάρχουν, επανεμφάνιση ασθενειών που έχουν ξεχαστεί (π.χ. διφθερίτιδα) και εμφάνιση ασθενειών που δεν υπάρχουν σήμερα. Επίσης, ενδέχεται να εμφανιστούν καινούρια μικρόβια και βακτηρίδια, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε άγνωστες μέχρι σήμερα λοιμώξεις και επιδημίες.

2. Φυσικό περιβάλλον. Η άνοδος της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με τις αλόγιστες παρεμβάσεις του ανθρώπου προκαλεί σοβαρές αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον, π.χ. πυρκαγιές που καταστρέφουν στον Αμαζόνιο, στην Καλιφόρνια, στην Αυστραλία και σε άλλες περιοχές του πλανήτη τεράστιες δασικές εκτάσεις, έλλειψη ή μόλυνση του νερού κ.ά., με απρόβλεπτες συνέπειες στα οικοσυστήματα των περιοχών αυτών, στις καλλιέργειες και στη ζωή του ανθρώπου.

3. Αγροτική παραγωγή. Η αλλαγή του κλίματος και η κατανάλωση ρυπογόνων καυσίμων στις μεταφορές και τη βιομηχανία μολύνουν ολόκληρη την ατμόσφαιρα, ανατρέπουν την θερμοκρασιακή ισορροπία του πλανήτη και επηρεάζουν σοβαρά τις καλλιέργειες και την παραγωγή. Είναι γνωστό, ότι το αγνό παρθένο ελαιόλαδο της Κρήτης εφέτο έχασε την ποιότητά του και έγινε βιομηχανικό, ενώ στην Ημαθία οι παραγωγοί παραπονούνται ότι έχουν υποστεί ζημιές εκατομμυρίων ευρώ με τα ροδάκινα.

4. Το λιώσιμο των πάγων. Συνέπεια του φαινομένου του θερμοκηπίου είναι το  λιώσιμο των πάγων στους πόλους, με αποτέλεσμα την άνοδο της στάθμης της
θάλασσας και τον κίνδυνο όχι μόνο να καταστραφούν τα οικοσυστήματα, αλλά και να εξαφανιστούν χιλιάδες παράκτιες πόλεις και χωριά. Υπολογίζεται, ότι μέχρι το 2070 θα είναι σε κίνδυνο περί τα εκατό πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) άνθρωποι, που κατοικούν σε παράκτιες περιοχές. (Κουνάνη, Α, 2019).

5. Ακραία καιρικά φαινόμενα. Στην αλλαγή του κλίματος οφείλονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα: θυελλώδεις άνεμοι, πλημμύρες, ανομβρίες, καύσωνες και οι καταστροφές που σημειώθηκαν πρόσφατα στη Θάσο, στην Κρήτη, στη Χαλκιδική και αλλού, με σοβαρές απώλειες σε φυσικούς πόρους και ανθρώπινες ζωές.

Τι προβλέπεται για την Ελλάδα

Οι γρήγορες αλλαγές του κλίματος και τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκαλούν εφιαλτική ανησυχία για το σήμερα και το κοντινό μέλλον του ανθρώπου. Ιδιαίτερα η χώρα μας, λόγω της γεωγραφικής της θέσης –βρίσκεται ανάμεσα στη Αφρική και στην εύκρατη Ευρώπη–, σύμφωνα με εκτιμήσεις των ερευνητικών κέντρων της Ακαδημίας Αθηνών, των Πανεπιστημίων και του Εθνικού Αστεροσκοπείου, είναι σε θέση υψηλού κινδύνου. Ειδικότερα, οι κίνδυνοι που αναμένονται για τη χώρα μας, αν δεν ληφθούν έγκαιρα και σοβαρά μέτρα, είναι:

  • Ακραίες θερμοκρασίες, πυρκαγιές, πολλές βροχοπτώσεις και χαλαζοπτώσεις, ξηρασίες κ.ά.
  • Σταδιακή ερημοποίηση των νότιων περιοχών ή και ολόκληρης της χώρας.
  • Καταστροφή των παράκτιων περιοχών και των πόλεων, λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
  • Σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία: επανεμφάνιση ξεχασμένων και εμφάνιση νέων ασθενειών, μικροβίων κ.λπ.
  • Αλλαγές στη θαλάσσια βιοποικιλότητα λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας της θάλασσας. Οι ειδικοί και οι ψαράδες μας λένε, ότι κάποια θαλάσσια είδη (πχ οστρακοειδή, αχινοί, συγκεκριμένα είδη ψαριών -αθερίνα κ.λπ.) έχουν εξαφανιστεί, ενώ εμφανίζονται νέα (πχ λαγόψαρο), τα οποία ανταγωνίζονται τα παλιά.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος

Είναι σαφές, ότι για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής πρέπει να παρθούν κατάλληλα μέτρα και μάλιστα γρήγορα, πριν είναι αργά. Καιροί ου μενετοί 2. Υπάρχει ελπίδα; Ναι!, με την προϋπόθεση ότι όλες οι κυβερνήσεις θα συνεννοηθούν, θα συνομολογήσουν και θα συνεργαστούν με αποφασιστικότητα και συνέπεια, με κοινά καθορισμένους στόχους, όπως είναι οι παρακάτω:

✔ Συγκρότηση μιας διακυβερνητικής επιτροπής υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Έργο της Επιτροπής θα είναι: Η περαιτέρω μελέτη του προβλήματος, ο καθορισμός επιμέρους στόχων, μέτρων, διαδικασιών, προτεραιοτήτων, που πρέπει να εφαρμοστούν, καθώς και η παρακολούθηση της εφαρμογής όλων αυτών και η καταγραφή των αποτελεσμάτων. Μερικοί από τους στόχους που αποτελούν άμεση προτεραιότητα είναι οι εξής:

✔ Μείωση των ρύπων και ειδικά του διοξειδίου του άνθρακα, που μολύνουν την ατμόσφαιρα και δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μειωθεί και σταδιακά να εξαλειφθεί η εξάρτηση των μέσων μεταφοράς, της βιομηχανίας και κάθε άλλης δραστηριότητας από το πετρέλαιο και τον λιγνίτη και να ενταθεί η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 3 (πχ ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά κ.λπ.), τόσο από δημόσιους, όσο και από ιδιωτικούς φορείς με χρηματοδότηση των τελευταίων.

✔ Ενσωμάτωση των μέτρων και των διαδικασιών που προτείνονται από τις παγκόσμιες διασκέψεις και συμφωνίες για την κλιματική αλλαγή στις εθνικές στρατηγικές και τους σχεδιασμούς των κυβερνήσεων όλων των χωρών.

✔ Εφαρμογή της δέσμευσης για την εφαρμογή των μέτρων και την πρόβλεψη των δαπανών, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, για την κλιματική αλλαγή, αλλά και επιβολή ποινών και προστίμων σε περίπτωση μη εφαρμογής της.

✔ Και κυρίως, τέλος, να συνειδητοποιήσουμε όλοι φορείς και πολίτες τον επερχόμενο κίνδυνο και να αλλάξουμε αντίληψη και στάση απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Αυτό, βέβαια, σημαίνει ότι πρέπει να γίνουν προσαρμογές στα σχολικά προγράμματα και στα προγράμματα δια βίου μάθησης και να ενταθεί η εκπαίδευση και επιμόρφωση των ανθρώπων όλων των ηλικιών, ώστε (i) να ενημερωθούν, να ευαισθητοποιηθούν και να ξέρουν τι είναι η κλιματική αλλαγή και ποιες είναι οι συνέπειές της και (ii) να μάθουν τι δεν πρέπει και τι πρέπει να κάνουν όπως, για παράδειγμα, αποφυγή χρήσης ρυπογόνων υλικών π.χ. χρήση ποδηλάτου για μικρές αποστάσεις αντί αυτοκινήτου, ανάπτυξη πρασίνου με κήπους, γλάστρες στις αυλές, στις βεράντες και στις ταράτσες των σπιτιών μας κ.λπ.

Είναι παρήγορο, ότι πάνω από δύο δεκαετίες η παγκόσμια κοινότητα φαίνεται να έχει αντιληφθεί τον κίνδυνο της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, είναι απορίας άξιο γιατί, ενώ οι ειδικοί χτυπούν καμπανάκι και τονίζουν την επερχόμενη καταστροφή, την οποία άλλωστε βιώνει και ο απλός άνθρωπος καθημερινά με την εμφάνιση των ακραίων καιρικών φαινομένων, παρατηρείται αδικαιολόγητη αναβλητικότητα ως προς τη λήψη μέτρων και την άμεση αντιμετώπιση του φαινομένου. Οι Ευρωπαϊκοί και παγκόσμιοι Οργανισμοί περιβάλλοντος, το πρωτόκολλο του Κιότο, κ.λπ. και οι εξαγγελίες τους δεν επαρκούν για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των κινδύνων που διατρέχει ο πλανήτης. Χρειάζονται μέτρα. Μήπως είναι καιρός να ανανήψομε;

Συμπέρασμα

Η κλιματική αλλαγή είναι ένα γεγονός και τα αποτελέσματά της μία εφιαλτική πραγματικότητα. Οι τυφώνες, οι καύσωνες, οι πλημμύρες και όλα τα άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα είναι εδώ. Και δεν ήλθαν για να φύγουν. Στο εξής θα είναι καθημερινότητα όχι με απειλές, αλλά με άμεσες σοβαρές καταστροφές. Είναι πολύ ενδιαφέρον να καταλάβουμε και να αποδεχτούμε όλοι κράτος, φορείς και πολίτες, ότι άλλη λύση δεν υπάρχει από τη λήψη σοβαρών μέτρων. Έχομε υποχρέωση απέναντι στα παιδιά μας, στα εγγόνια μας και σε όλες τις επόμενες γενιές να τους παραδώσουμε ένα πλανήτη στον οποίο θα μπορούν να ζήσουν με ασφάλεια και με καλή υγεία. Κι αυτό μπορούμε να το πετύχουμε, αρκεί να το θελήσουμε πριν είναι αργά.


  1. Διευκρινίζεται ότι το κλίμα και ο καιρός είναι διαφορετικές έννοιες. Κλίμα είναι ο μέσος όρος των καιρικών συνθηκών σε μια περιοχή και σε διάστημα από μερικές εβδομάδες μέχρι χιλιάδες χρόνια. Καιρός είναι η  κατάσταση που παρατηρείται στην ατμόσφαιρα σε μια δεδομένη περιοχή και σε δεδομένο χρόνο. Αυτό το καταλαβαίνουμε καλύτερα αν προσέξουμε αυτά που μας λένε οι μετεωρολόγοι στην τηλεόραση για τους ανέμους, τις βροχές κ.λπ. (καιρός) και αυτά που μας λένε οι γεωλόγοι, για θερμές και ψυχρές περιόδους του πλανήτη πριν από χιλιάδες χρόνια (κλίμα).
  2. Θουκυδίδης, Ιστορίες, Α, 142. Καιροί ου μενετοί = Οι καιροί δεν περιμένουν.
  3. Η ενέργεια ήταν βασική ανάγκη του ανθρώπου από την αρχή. Έτσι εφεύρε και χρησιμοποίησε τη φωτιά. Την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης (20ός αιώνας) εφεύρε και χρησιμοποίησε το πετρέλαιο, τον άνθρακα και αργότερα το αέριο. Αυτή την ενέργεια χρησιμοποιεί κυρίως και σήμερα ακόμη στις μεταφορές, στη βιομηχανία κ.λπ. Αλλά η ενέργεια αυτή είναι ρυπογόνος και πρέπει να αλλάξει.

Σχετικά με τον συντάκτη

Κώστας Χρηστάκης
Ειδικός Πάρεδρος ε.τ. του Π.Ι.

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο