η λέξη "autism"

1 στα 45 παιδιά έχουν αυτισμό.

Πριν από λίγα χρόνια η έρευνα έδειχνε πως ήταν 1 στα 68 παιδιά και παλαιότερα 1 στα 400. Επομένως, τα τελευταία χρόνια έχουμε πολύ μεγάλη αύξηση των παιδιών που ανήκουν στο φάσμα του αυτισμού.

Ο Θωμάς ΓκορίλαςΜπορούν δύο σελίδες εφημερίδας να αποκαλύψουν στην κοινωνία τον αυτισμό; Με βάση τα όσα μας είπε ο πρόεδρος του Σωματείου Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων Ατόμων με Αυτισμό Αχαΐας «ΜΙΤΟΣ», Θωμάς Γκορίλας, είναι αδύνατο. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο αντιλαμβανόμαστε πόσα λίγα πράγματα γνωρίζουμε για τον αυτισμό, ο οποίος αποτελεί ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα που θα έπρεπε να μας απασχολεί όλους.Κατά τη συνομιλία μας με τον κ. Γκορίλα, ο λόγος του αποδείκνυε πως οποιοδήποτε πρόβλημα και αν εμφανιστεί στις ζωές μας, με την αποδοχή, την καλή διάθεση, την ενημέρωση και προπάντων την αγάπη, μπορεί να αντιμετωπιστεί. Και σημειώνουμε τη λέξη «αγάπη» γιατί μόνο αν ένας άνθρωπος έχει αγάπη μέσα του μπορεί να κατανοήσει με ακρίβεια τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένα άτομο που ανήκει στο φάσμα του αυτισμού, η οικογένειά του και οι χιλιάδες άλλες οικογένειες που έχουν στους κόλπους της μέλος με τη συγκεκριμένη διαταραχή. Σήμερα, το ιατρικό ένθετο «Λόγοι Υγείας», φιλοξενεί τον Θωμά Γκορίλα, ο οποίος μας μιλά για τον αυτισμό, το τι χρειάζεται για να αντιμετωπιστεί με τον καλύτερο τρόπο, τα βήματα που έχουν γίνει για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες δομές, την εμπειρία του ως γονέας παιδιού που ανήκει στο φάσμα του αυτισμού, αλλά και για τις συμβουλές που δίνει σε άλλους γονείς και την κοινωνία

Του Απόσοτολου Αναστασόπουλου anastasopiipelop.gr

Τι είναι ο αυτισμός για την κοινωνία; Είναι ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα. Δεν θα πρέπει να απασχολεί μόνο τις οικογένειες που έχουν ένα άτομο με αυτιστική διαταραχή αλλά όλους. Αυτό συμβαίνει γιατί σχεδόν σε όλες τις άλλες αναπηρίες και τα σοβαρά νοσήματα, με την πρόοδο της ιατρικής έχουμε μια δραματική μείωση όλων των κρουσμάτων λόγω και της σημαντικής βελτίωσης στην πρόγνωση των νοσημάτων. Με τον αυτισμό δεν συμβαίνει αυτό. Δεν μπορεί ο προγεννητικός έλεγχος να εντοπίσει ένα άτομο που θα έχει αυτισμό γιατί αυτή η διαταραχή δεν είναι γνωστή. Με όλα τα άλλα έχουμε μια επιτυχή αντιμετώπιση, ενώ ο αυτισμός παρουσιάζει μια τεράστια αύξηση των κρουσμάτων και δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία ή αιτιολογία. Όποιος ισχυριστεί το αντίθετο ψεύδεται και κοιτάζει να εκμεταλλευτεί κάποιους ανθρώπους μέσα στο άγχος και την αγωνία που ζουν. Μια πολύ πρόσφατη έρευνα που παράγγειλε η αμερικανική κυβέρνηση έδειξε πως ο αυτισμός αυξήθηκε και έφτασε το 2% του πληθυσμού. Αυτό σημαίνει πως 1 στα 45 παιδιά έχουν αυτισμό. Πριν από λίγα χρόνια η έρευνα έδειχνε πως ήταν 1 στα 68 παιδιά και παλαιότερα 1 στα 400. Επομένως, έχουμε πολύ μεγάλη αύξηση. Για να φανταστούμε τα μεγέθη, στην πόλη της Πάτρας που έχει περίπου 180.000 κατοίκους θα πρέπει να έχουμε περίπου 4.000 άτομα στο φάσμα του αυτισμού. Βέβαια κάθε άτομο με αυτισμό δεν μοιάζει με κάποιο άλλο και έχουν διαφορετική βαρύτητα. Στο σύλλογο μας μετέχουν γύρω στο 10-15% αυτού του θεωρητικού αριθμού των αυτιστικών ατόμων.

Σε αυτό θεωρείτε πως παίζει ρόλο και ο τρόπος που αντιλαμβάνονται πλέον οι γονείς τον αυτισμό;

Ακριβώς. Εμείς ουσιαστικά θέλουμε μια συνεχή εκπαίδευση και προστασία των ατόμων με αυτισμό γιατί πρέπει να εκπαιδευτούν σε κοινωνικές δεξιότητες, όχι σε ακαδημαϊκές γνώσεις. Σε δεξιότητες που θα βοηθήσουν τα άτομα να αυτονομηθούν και σταθούν στην κοινωνία. Επίσης, να έχουν μια καλή αντιμετώπιση της ψυχικής τους υγείας. Αυτή η ραγδαία αύξηση των γεννήσεων των παιδιών με αυτισμό ξεπερνά κατά πολύ τον συνολικό αριθμό των παιδιών που έχουν νεοπλασίες, AIDS, σύνδρομο Down και παιδικό σακχαρώδη διαβήτη στον κόσμο.

Γι’ αυτό και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακήρυξε τον αυτισμό σαν την υπ’ αριθμόν ένα παγκόσμια επιδημία, πριν την έλευση του COVID-19.

Έχουμε φτάσει σε κάποιο συμπέρασμα γιατί υπάρχει αυτή η αύξηση;

Αρχικά έχουν αλλάξει τα κριτήρια για να θεωρήσουμε πως ένα άτομο βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού. Αυτά τα κριτήρια περιλαμβάνουν έναν ευρύτερο αριθμό διαταραχών που μέχρι τώρα δεν θεωρούταν πως ήταν αυτιστικές διαταραχές. Πλέον κάποιες νευρώσεις ή ψυχώσεις της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας, δεν ήταν διπολική διαταραχή όπως έλεγαν οι ψυχίατροι παλιά. Όμως πέρα από την αύξηση των κριτηρίων, υπάρχει και πραγματική αύξηση.

Μπορείτε να μου περιγράφετε ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός ατόμου με αυτισμό; Μπορεί κάποιος να κάνει εξετάσεις;

Δεν υπάρχει κάποια εξέταση η οποία να δείχνει τον αυτισμό όπως οι αιματολογικές ή οι αξονικές εξετάσεις. Η διάγνωση γίνεται από εκπαιδευμένους επαγγελματίες Υγείας (ψυχολόγο, ψυχίατρο ή κοινωνικό λειτουργό) ώστε να γνωρίζει τη μεθοδολογία, να μπορέσει να την εφαρμόσει και να διαγνώσει πως κάποιο παιδί ή έφηβος ανήκει στο φάσμα του αυτισμού. Το μεγάλο θέμα στην εκπαίδευση και την αντιμετώπιση του αυτισμού είναι πως υπάρχει ανεπαρκής και πλημμελή γνώση της διαταραχής από επαγγελματίες του χώρου, οπότε δεν μιλούν όλοι την «ίδια γλώσσα» και μπερδευόμαστε.

Το θέμα του αυτισμού έχει περάσει από το επίπεδο του ιατρείου και του νοσοκομείου, στο επίπεδο του σχολείου και της οικογένειας

Στη χώρα μας σε τι επίπεδο βρισκόμαστε σχετικά με τις δράσεις ενημέρωσης για τον αυτισμό; Πόσο κοντά νιώθουν οι γονείς το κράτος; Είναι αρκετές οι υπάρχουσες δομές; Και τι θα έπρεπε να αλλάξει προς το καλύτερο;

Το θέμα του αυτισμού έχει περάσει από το επίπεδο του ιατρείου και του νοσοκομείου, στο επίπεδο του σχολείου και της οικογένειας. Δηλαδή δεν είναι ιατρικό πρόβλημα που το αντιμετωπίζεις σε ένα νοσοκομείο και γίνεσαι καλά. Είναι η συνεχής εκπαίδευση που πρέπει να παρέχεται στα άτομα με αυτισμό. Αυτό πρέπει να το αναλάβει το εκπαιδευτικό σύστημα που δεν επαρκεί σε αυτόν τον τομέα και η οικογένεια, η οποία θα πρέπει να εκπαιδευτεί από τους επαγγελματίες του χώρου για να μπορέσει να έχει την ανάλογη συμπεριφορά στο παιδί και στο σπίτι.

Θεωρείτε πως ως λαός δεν θέλουμε να αποδεχτούμε την πραγματικότητα;

Αυτό συμβαίνει. Και συμβαίνει επειδή έχουμε έλλειψη κατάλληλης ενημέρωσης, έλλειψη κατάλληλης εκπαίδευσης της οικογένειας, ανεπαρκή ενημέρωση της κοινότητας. Επίσης, δεν έχουμε ουσιαστική συνεργασία και συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών, των επαγγελματιών και της οικογένειας και του σχολείου. Έχουμε έλλειψη κατάλληλων υπηρεσιών και υποδομών και ελλιπές νομοθετικό πλαίσιο για πολλά θέματα που αφορούν τον αυτισμό τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην υγεία και πρόνοια, όσο και στην εργασία και την κοινωνική ένταξη των ατόμων. Το κοινωνικό μας κράτος πάσχει και περιορίζεται στην παροχή επιδομάτων και δεν αναπτύσσει τις κατάλληλες υπηρεσίες και υποδομές. Αυτό θέλουμε να καταφέρουμε εμείς ως σύλλογος. Γιατί οι οικογένειες μπορεί να παίρνουν ένα επίδομα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιείται και για άλλους σκοπούς.

Από αυτά που μου Λέτε καταλαβαίνω πως οι γονείς δεν νιώθετε κοντά την Πολιτεία.

Πριν από δέκα με δεκαπέντε χρόνια, όταν ιδρύθηκε ο σύλλογος μας, τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα. Η Πολιτεία έχει συνδράμει και έχει προσφέρει πολλά στο θέμα της αναπηρίας του αυτισμού. Μέχρι πριν δέκα χρόνια δεν υπήρχε καν ο όρος αυτισμός σε κανένα νομοθέτημα. Για να μπορέσουν τα άτομα με αυτισμό να τύχουν κάποιου ευεργετήματος έπρεπε να δηλώσουν άλλη αναπηρία, όπως πως έχουν νοητική υστέρηση, ότι έχουν ψυχική νόσο και άλλα. Εμείς τουλάχιστον ως σύλλογος, προσπαθήσαμε να γίνει καλύτερη η κατάσταση και όντως έχει βελτιωθεί. Και σε επίπεδο κοινωνίας και σε επίπεδο δομών και ενημέρωσης του κόσμου. Αλλά βέβαια δεν έχει φτάσει στο επιθυμητό επίπεδο. Τα προηγούμενα χρόνια είχαμε επικεντρωθεί στη διάχυση της γνώσης για τον αυτισμό μέσα από εκδηλώσεις και ημερίδες. Μέσα από αυτές τις δράσεις ενημερώναμε ακόμα και άτομα στα Ειδικά Σχολεία που δεν είχαν ιδέα τι είναι αυτισμός. Δεν διδάσκεται ο αυτισμός στα πανεπιστήμια ή στις Παιδαγωγικές σχολές σε ξεχωριστό μάθημα. Δεν υπάρχει ούτε σαν μάθημα στην Ψυχιατρική για όσους γίνονται παιδοψυχίατροι. Υπάρχει ένα μεγάλο έλλειμμα γνώσης και αν δεν έχει γνώσεις δεν μπορείς να πράξεις.

Σχετικά με τις δομές, σε τι φάση βρισκόμαστε; Πριν λίγα χρόνια είχαν γίνει τα εγκαίνια του 4ου Ειδικού Σχολείου στην Πάτρα. Τι θα πρέπει να αλλάξει για να γίνει καλύτερη η κατάσταση;

Προσπαθούσαμε τόσα χρόνια να φτιάξουμε Ειδικό Σχολείο που να λειτουργεί στα διεθνή πρότυπα, αλλά δεν απέδωσε τα αναμενόμενα. Το 4ο Ειδικό Σχολείο προσφέρει ελάχιστα στον τομέα του αυτισμού. Η στελέχωση του σχολείου δεν είναι η κατάλληλη και δεν μπορεί να προσφέρει τίποτα.  Αντί να είναι ένα σχολείο ελεύθερο που να μπορεί να φέρνει την κοινωνία και τα παιδιά με αυτισμό έξω στο περιβάλλον, τα έχει φυλακίσει εκεί μέσα. Η ευθύνη ανήκει στην εκπαιδευτική κοινότητα με τις επιλογές που έχει κάνει. Αυτό το σύστημα πλέον έχει ξεπεραστεί. Παλεύαμε πολλά χρόνια για το σχολείο και όταν έγινε, άλλαξαν οι διεθνείς τάσεις σε σχέση με την εκπαίδευση σε άτομα με αυτισμό. Οι νέες τάσεις θέλουν το κλείσιμο των ειδικών σχολείων καθώς ουσιαστικά περιθωριοποιούν τα παιδιά με κάποια αναπηρία και τα ξεκόβουν από το κοινωνικό περιβάλλον. Από τη μία ιδρυματοποιούμε τα παιδιά και μετά προσπαθούμε να κάνουμε το αντίστροφο και να τα κάνουμε ισότιμα μέλη της κοινωνίας. Είναι οξύμωρο. Αυτό που επικρατεί διεθνώς στον τομέα της εκπαίδευσης είναι η συμπερίληψη όλων των μαθητών στο ίδιο σχολείο. Σχολείο για όλους. Στόχος είναι να μπορούμε να έχουμε μια στήριξη στα άτομα με αυτισμό δια βίου. Αυτό γίνεται με στέγες υποστηριζόμενης διαβίωσης, με κέντρα ημέρας, ώστε να είναι αυτόνομα ή ημιαυτόνομα τα παιδιά, να υπάρχουν υποστηρίζομενα εργαστήρια για να μπορούν να προσφέρουν και να έχουν συμμετοχή στο κοινωνικό σύνολο και στον εργασιακό τομέα. Σήμερα βρισκόμαστε κοντά στη δημιουργία κέντρου διημέρευσης και ημερήσιας φροντίδας και στεγών υποστηριζόμενης διαβίωσης που γίνεται στο Σταθακοπούλειο κληροδότημα. Το έργο βρίσκεται στη φάση της προκήρυξης της δημοπράτησης, που θα πραγματοποιηθεί στις 31 Ιουλίου, όταν και θα ανοίξουν οι φάκελοι προσφορών και θα αρχίσει το έργο. Το έργο έχει ενταχθεί στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δυτικής Ελλάδος 2014-2020 από την Περιφέρεια με φορέα υλοποίησης το Δήμο Πατρέων. Δικαιούχος θα είναι ο σύλλογος μας για να μπορέσει να λειτουργήσει. Πιστεύουμε πως το πολύ σε δύο χρόνια θα είναι έτοιμο για να μπορέσουμε να λειτουργήσουμε σύμφωνα με όσα ισχύουν διεθνώς αυτή της στιγμή για το θέμα του αυτισμού.

Συνεχίζει να αποτελεί στην κοινωνία μας στίγμα πως ένα άτομο πάσχει από αυτισμό; Και για το άτομο και για την οικογένεια.

Αποτελεί στίγμα από τη στιγμή που δεν υπάρχει ενημέρωση. Αν δεν ξέρει ο κόσμος γιατί ένα άτομο έχει αυτή τη συμπεριφορά, που πολλές φορές αντιτίθεται στους κοινωνικούς κανόνες που έχουμε συνηθίσει, είναι φυσικό να το στιγματίζει. Αν γνωρίζει κάποιος όμως, δεν είναι κακόβουλος ή κακοπροαίρετος. Απλά δεν υπάρχει η γνώση για να αναγνωριστεί ένα άτομο με αυτισμό. Δεν είναι κάτι εμφανές για να αναγνωριστεί ένα άτομο με αυτισμό. Γι’ αυτό θα πρέπει η κοινωνία να δείχνει μια ανοχή σε τέτοιες συμπεριφορές γιατί δεν γνωρίζουμε γιατί συμβαίνει. Δεν είναι ένα κακό ή δύστροπο παιδί, είναι ένα παιδί με αυτισμό που έρχεται σε δύσκολη θέση από το περιβάλλον και αντιδρά. Πρέπει ο κόσμος να είναι υποστηρικτικός και διακριτικός. Συνεχίζει να αποτελεί κοινωνικό στίγμα ο αυτισμός από τη στιγμή που δεν υπάρχει ενημέρωση. Χρειάζεται γνώση και ο κόσμος να είναι υποστηρικτικός και διακριτικός.

Το άγχος των γονιών μπροστά στη διάγνωση είναι μεγαλύτερο όταν διαπιστώνουν πως δεν υπάρχουν οι υποστηρικτικές δομές για να κάνουν κάτι

Πότε ανακαλύψατε πως το παιδί σας υπάγεται στο φάσμα του αυτισμού, ποιοι ήταν οι πρώτοι σας χειρισμοί και πότε το αποδεχτήκατε;

Γενικά να σας πω πως αυτή η διαταραχή εντοπίζεται γύρω στα δύο έτη, αλλά και πριν υπάρχουν κάποιες ενδείξεις που περνάνε απαρατήρητες, όπως αν δεν κοιμάται ή γκρινιάζει, και αποδίδονται σε άλλα πράγματα όπως και οι παιδίατροι. Μέχρι να το αποδεχτείς περνάει λίγος καιρός αν δεν βρεις τους κατάλληλους ανθρώπους. Το διάστημα της μη αποδοχής γίνεται σύντομο αν είσαι σε επαφή με γνώστες του αυτισμού και είναι σίγουροι για τη διάγνωση τους. Γι’ αυτό και είναι σημαντικές οι δομές και οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι άνθρωποι, για να μην κρατάει αρκετά η περίοδος της μη αποδοχής.

Πώς νιώσατε όταν πήρατε στα χέρια σας τη διάγνωση και ποιες ήταν οι σκέψεις σας;

Χάνεται ο κόσμος. Το άγχος των γονιών μπροστά στη διάγνωση είναι μεγαλύτερο όταν διαπιστώνουν πως δεν υπάρχουν οι υποστηρικτικές δομές για να κάνουν κάτι. Μπαίνεις σε μια διαδικασία αναζήτησης για το ποιος και πως θα σε βοηθήσει. Απευθύνεσαι στον ιδιωτικό τομέα για διάφορες θεραπείες αλλά δεν βρίσκεις πάντα τους κατάλληλους ανθρώπους που θα δώσουν ένα ενιαίο και συστηματοποιημένο πρόγραμμα, όπου μαζί με τις δράσεις της οικογένειας, θα επιτυγχάνεται ένα καλύτερο αποτέλεσμα. Οι ειδικοί δυστυχώς δεν μιλούν την ίδια γλώσσα. Δεν υπάρχει συντονισμένη προσπάθεια.

Πώς είναι η καθημερινότητα του γονέα ενός παιδιού που διαφέρει από τα υπόλοιπα;

Αυτό αλλάζει από οικογένεια σε οικογένεια, από την ηλικία του παιδιού, με την βαρύτητα και την εκδήλωση που έχει η διαταραχή. Η καθημερινότητα ουσιαστικά είναι ένα άγχος, οπότε πρέπει να έχεις το νου σου συνεχώς, να προσέχεις και να υποστηρίζεις, να προλαβαίνεις ανεπιθύμητες συμπεριφορές και γενικότερα πρέπει να κάνεις μια εκπαίδευση στον εαυτό σου για να προσαρμόσεις τη συμπεριφορά σου στη συμπεριφορά του παιδιού. Ενώ συνήθως γίνεται το αντίθετο, προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε τα άτομα με αυτισμό ώστε να είναι η συμπεριφορά τους συμβατή με τη δική μας. Δηλαδή δεν χτίζουμε μια γέφυρα επικοινωνίας αλλά προσπαθούμε να τραβήξουμε το άτομο με αυτισμό προς το μέρος μας ενώ πρέπει να πάμε κι εμείς προς το δικό του. Εκεί γίνονται οι συγκρούσεις και τα προβλήματα. Χρειάζεται προσοχή, υπομονή, συγκράτηση και ανεξάντλητα ψυχικά αποθέματα. Χρειάζεται να μην φωνάζουμε γιατί τα ακουστικά ερεθίσματα επηρεάζουν, να είμαστε πιο δεκτικοί και να δίνουμε χρόνο για να αντιδράσειτο άτομο με αυτισμό. Πρέπει να αλλάξει το περιβάλλον για να είναι ήσυχο και να μην είναι διαταρακτικό. Ενώ, επίσης, χρειάζεται και ο κόσμος που ερχόμαστε σε επαφή να είναι προετοιμασμένος και εκπαιδευμένος για κάποια πράγματα. Επιπλέον θα πρέπει να ακολουθούμε όσα λέμε στο άτομο με αυτισμό για να μην βγαίνει εκτός προγράμματος. Τα άτομα με αυτισμό δεν μπορούν να καταλάβουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα των άλλων, όπως και το χιούμορ, οπότε τα παίρνουν όλα κυριολεκτικά. Ως εκ τούτου πρέπει να εξηγούμε όσα θέλουμε να πούμε με απλά λόγια.

Όπως μας είπατε κι εσείς, οι μελέτες έχουν δείξει πως είναι αρκετά μεγάλη η πιθανότητα να ανήκει ένα παιδί στο φάσμα του Αυτισμού. Ποιες είναι οι συμβουλές σας προς άλλους γονείς;

Αρχικά οι γονείς πρέπει να απενοχοποιήσουν τον εαυτό τους πως κάτι έπραξαν άσχημα ή παρέλειψαν κάτι να κάνουν ή πως είναι υπαίτιοι γι’ αυτό που έγινε. Δεν έχουν καμία ευθύνη και δεν χρειάζεται να ενοχοποιούν τον εαυτό τους, θα πρέπει γενικά να έχουν υπομονή και να εκπαιδευτούν, να μιλήσουν με τους κατάλληλους επαγγελματίες. Επομένως, εκτός από την απενοχοποίηση που θα πρέπει να έχουν προς τον εαυτό τους εφόσον δεν έχει γνωστά αίτια, ούτε θεραπεία, ούτε πρόληψη το θέμα του αυτισμού, θα πρέπει να αποδεχτούν τα αρνητικά συναισθήματα της διάγνωσης όσο το δυνατό γρηγορότερα και να ενημερωθούν για τα δεδομένα που υπάρχουν. Οι γονείς πρέπει να γίνουν οι ειδικοί για το παιδί τους, θα πρέπει να απορροφήσουν όλη τη γνώση και την εμπειρία που έχουν οι επιστήμονες ώστε να τα εφαρμόζουν οι ίδιοι. Χρειάζεται προσοχή όμως το ποιους επαγγελματίες επιλέγουν για να στηρίξουν το παιδί τους. Να μην πέσουν σε απατεώνες που υποστηρίζουν πως μπορούν να θεραπεύσουν το παιδί. Τέλος, χρειάζεται συνεργασία γονέων με τους ειδικούς που ασχολούνται με το παιδί για να ακολουθούν κοινή γραμμή γιατί η κατάλληλη και ολοκληρωμένη εκπαίδευση βελτιώνει την έκβαση του αυτισμού. Κάτι ακόμα που χρειάζεται να προσέχουν οι γονείς είναι να μην μπλέξουν τα παιδιά με γνωστικά θέματα αλλά να επικεντρωθούν στην κοινωνική επικοινωνία και τις κοινωνικές δεξιότητες. Η γνώση είναι δύναμη, όσο περισσότερα γνωρίζουν οι γονείς, τόσο περισσότερο θα βοηθήσουν το παιδί τους.

Πηγή: Από το ιατρικό ένθετο “Λόγοι Υγείας”

Σχετικά με τον συντάκτη

Με Άλλα Μάτια
Η μοναδική, πλήρως προσβάσιμη για κάθε χρήστη, διαδραστική, κοινωνική πύλη ενημέρωσης στην Ελλάδα!

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο