ΜΚΟ | Καλή Πρακτική
Η συμπερίληψη δεν τελειώνει στο σχολείο
Η Εριφύλη Γαλλή, Head of Marketing & Fundraising της ΕΣΤΙΑΣ και Senior Communications, Corporate Affairs & ESG Advisor, μιλά για τους νέους με νοητική αναπηρία, τη συνέχεια μετά το σχολείο και τις συνεργασίες που μετατρέπουν την εταιρική υπευθυνότητα σε πραγματική κοινωνική αξία.
Συνέντευξη στην Αλεξάνδρα Λεφοπούλου
Στη δημόσια συζήτηση για τη νέα γενιά οι λέξεις που κυριαρχούν είναι δεξιότητες, τεχνολογία, απασχόληση, επιχειρηματικότητα. Σπανιότερα, όμως, η ίδια συζήτηση φωτίζει τους νέους μιε νοητική αναπηρία: τις διαδρομές τους μετά το σχολείο, τη σχέση τους με την εργασία, τη συμμετοχή τους στην κοινότητα και το δικαίωμά τους σε μια ζωή μιε επιλογές. Η Εριφύλη Γαλλή, από την ΕΣΤΙΑ, μιλά για το κενό που συχνά ανοίγει μετά την εκπαιδευτική διαδρομή, για τη μετάβαση από την έννοια του «ωφελούμενου» σε εκείνη του ισότιμου stakeholder και για τη σημασία σταθερών συνεργασιών που δεν περιορίζονται στη χορηγία, αλλά επενδύουν σε μετρήσιμο κοινωνικό αποτέλεσμα. Στον πυρήνα της συζήτησης βρίσκεται μια απλή, αλλά πολιτικά και κοινωνικά απαιτητική ιδέα: η συμπερίληψη δεν είναι πράξη καλοσύνης, αλλά τρόπος οργάνωσης μιας πιο δίκαιης κοινωνίας.
– Οταν μιλάμε για τη νέα γενιά, ποιοι νέοι μένουν συχνά εκτός εικόνας;
Η δημόσια εικόνα της «νέας γενιάς» είναι συνήθως η εικόνα ενός νέου ανθρώπου που σπουδάζει, αποκτά ψηφιακές δεξιότητες, ταξιδεύει, δημιουργεί νεοφυείς επιχειρήσεις ή αναζητά την επόμενη επαγγελματική ευκαιρία. Μέσα σε αυτή την αφήγηση οι νέοι με νοητική αναπηρία παραμένουν συχνά αόρατοι. Οχι επειδή δεν έχουν δυνατότητες, φιλοδοξίες ή δικαίωμα στη συμμετοχή, αλλά επειδή το εκπαιδευτικό, κοινωνικό και επαγγελματικό οικοσύστημα εξακολουθεί να μην είναι σχεδιασμένο με τρόπο που να τους περιλαμβάνει. Η συζήτηση για τη βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι ουσιαστική αν δεν συμπεριλαμβάνει και αυτούς τους νέους. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, η ανάπτυξη δεξιοτήτων, η συμμετοχή στην κοινότητα, η εργασία και η αυτόνομη ή υποστηριζόμενη διαβίωση είναι ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και δείκτες μιας κοινωνίας που θέλει να αξιοποιεί το σύνολο του ανθρώπινου δυναμικού της, χωρίς να αφήνει ανθρώπους εκτός προόδου επειδή το σύστημα δεν προσαρμόστηκε.
– Ποιο κενό επιχειρεί να καλύψει η ΕΣΤΙΑ μετά το σχολείο;
Αυτό ακριβώς είναι το κενό που επιχειρεί να καλύψει η ΕΣΤΙΑ εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες. Για πολλές οικογένειες η αποφοίτηση από το σχολείο συνοδεύεται από ένα δύσκολο ερώτημα: «Και τώρα τι;» Η ΕΣΤΙΑ δημιιουργεί αυτή τη συνέχεια. Μέσα από εργαστήρια δημιουργικής απασχόλησης και ανάπτυξης δεξιοτήτων, προγράμματα επαγγελματικής προετοιμασίας, δράσεις κοινωνικής ένταξης, Κέντρο Ημέρας και Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης, προσφέρει μια διαδρομή ζωής και όχι απλώς μια υπηρεσία. Το έργο μας εξελίσσεται μαζί μιε τις ανάγκες των νέων ανθρώπων και των οικογενεκον τους. Σήμερα μιλάμε περισσότερο για δικαίωμα στην επιλογή, στην αυτοδιάθεση, στην εργασία, στη δημιιουργία σχέσεων, στην ανεξάρτητη διαβίωση και τη συμμετοχή στην κοινότητα. Αυτή είναι και η σύγχρονη ευρωπαϊκή προσέγγιση της αναπηρίας.
– Τι αλλάζει όταν ο νέος δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως «ωφελούμενος»;
Για εμάς είναι πολύ σημαντική η μετάβαση από την έννοια του «ωφελούμενου» στην έννοια του stakeholder. Οι νέοι με νοητική αναπηρία δεν είναι παθητικοί αποδέκτες φροντίδας ή εταιρικής προσφοράς. Είναι άνθρωποι μιε προσωπικότητα, προτιμιήσεις, επιθυμίες, απόψεις και δικαίωμα συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους. Στην ΕΣΤΙΑ προσπαθούμιε καθημερινά να ενσωματώνουμε αυτή τη φιλοσοφία στην πράξη. Ρωτάμε τους ίδιους τους νέους τι δραστηριότητες επιθυμούν, πώς αξιολογούν τα προγράμματα, ποιες δεξιότητες θέλουν να αναπτύξουν και πώς φαντάζονται τη ζωή τους στο μιέλλον. Στις Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης η συμμετοχή τους περνά και από πολύ συγκεκριμένες αποφάσεις της καθημερινότητας: από τη διαμιόρφωση του προσωπικού τους χώρου μέχρι τον σχεδιασμό του εβδομαδιαίου μενού, σε συνεργασία με τον διατροφολόγο. Αυτές οι επιλογές μπορεί να φαίνονται μηκρές, αλλά είναι ουσιαστικές, γιατί μετατρέπουν τη φροντίδα σε συμιμετοχή και την υποστήριξη σε άσκηση αυτονομίας. Οταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως stakeholder, αλλάζει η φιλοσοφία του συστήμιατος. Η συζήτηση μετατοπίζεται από το «τι χρειάζεται» στο «τι επιλέγει», από την προστασία στην ενδυνάμιοση και από τη φροντίδα στη συμπερίληψη.
– Τι καθιστά το μοντέλο της ΕΣΤΙΑΣ καλή πρακτική;
Η ΕΣΤΙΑ αποτελεί καλή πρακτική, γιατί δεν αντιμετωπίζει την ανάπτυξη δεξιοτήτων αποκομμένα από την κοινωνική συμμετοχή ή την επαγγελματική ένταξη. Ολες οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε μια ενιαία διαδρομή προς τη μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία και ποιότητα ζωής. Η σύνδεση της εκπαίδευσης με την καθημερινή ζωή, η σταθερή σχέση μιε τις οικογένειες, η διεπιστημονική προσέγγιση και η μακροχρόνια υποστήριξη είναι στοιχεία που έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότατα τους στην πράξη. Είναι ένα μοντέλο που μπορεί να προσαρμοστεί και σε άλλες περιοχές, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: συνέπεια, εξειδικευμένο προσωπικό, συνεργασία με την τοπική κοινότητα και σταθερή χρηματοδότηση.
– Τι σημαίνει βιώσιμη λειτουργία για μια κοινωνική οργάνωση;
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις κοινωνικές οργανώσεις είναι ότι οι ανάγκες των ανθρώπων που υποστηρίζουν δεν είναι ετήσιες ούτε λήγουν με την ολοκλήρωση ενός προγράμματος. Είναι ανάγκες διά βίου. Αντίθετα, η χρηματοδότηση παραμένει συχνά αποσπασματική και βραχυπρόθεσμη. Για έναν οργανισμό όπως η ΕΣΤΙΑ βιώσιμη λειτουργία σημαίνει οικονομική ανθεκτικότατα, διαφοροποίηση πηγώνν χρηματοδότησης, επένδυση στους ανθρώπους του οργανισμού, προσεκτική διαχείριση δαπανούν και δυνατότητα μακροχρόνιου σχεδιασμού. Σημαίνει επίσης διαφάνεια, λογοδοσία, μέτρηση αποτελεσμάτων και διαρκή αξιολόγηση των υπηρεσιών που παρέχονται. Με άλλα λόγια, σημαίνει εφαρμογή των αρχών ESG και στον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας μιας κοινωνικής οργάνωσης.
– Πώς περνά η συνεργασία επιχείρησης και ΜΚΟ από τη δωρεά στον κοινό σχεδίασμά;
Η εποχή της αποσπασματικής δωρεάς ή της φωτογραφίας μιας εθελοντικής δράσης δίνει σταδιακά τη θέση της σε πιο ώριμες μορφές συνεργασίας. Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στον κοινό σχεδίασμά και στη διάρκεια. ‘Οταν μια επιχείρηση και μια ΜΚΟ συνδιαμορφώνουν στόχους, επενδύουν πόρους, αξιολογούν αποτελέσματα και σχεδιάζουν μαζί το επόμενο βήμα, τότε δημιουργείται πραγματική κοινωνική αξία. Στην ΕΣΤΙΑ, κάθε συνεργασία σχεδιάζεται με βάση την κοινωνική ανάγκη, τις δυνατότητες του οργανισμού, το αντικείμενο της εταιρίας, τους στόχους βιωσιμότητας, τη συμμετοχή των εργαζομένων και το είδος του αποτελέσματος που μπορεί να παραχθεί. Το ζητούμενο δεν είναι μια μεμονωμένα ενέργεια προβολής, αλλά μια σχέση που έχει συνέχεια, σαφείς ρόλους και ουσιαστικό αποτύπωμα.
– Υπάρχουν παραδείγματα συνεργασιών που δείχνουν αυτό το μοντέλο στην πράξη;
Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόγραμμα «Υιοθετήστε ένα Εργαστήρι», μέσω του οποίου επιχειρήσεις αναλαμβάνουν την πολυετή υποστήριξη συγκεκριμένων εργαστηρίων της ΕΣΤΙΑΣ. Η σχέση δεν περιορίζεται στην κάλυψη λειτουργικών εξόδων. Περιλαμβάνει ανταλλαγή γνώσης, κοινές δράσεις, επισκέψεις και σταδιακή δημιουργία δεσμών ανάμεσα στους εργαζομένους των εταιρειών και στους ανθροιπους της ΕΣΤΙΑΣ. Ενδεικτικά, μακροχρόνιες συνεργασίες με εταιρίες όπως η Info Quest και η SC Johnson έχουν στηρίξει την αναβάθμιση εργαστηρίων, την ανάπτυξη νέων εργαλείων οργάνωσης, δράσεις ανακύκλωσης και την ενίσχυση της λογικής των δεικτών, της τεκμηρίωσης και της αξιολόγησης. Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, δεν είναι το όνομα του συνεργάτη. Είναι ότι η συνεργασία αποκτά διάρκεια, συνδέεται με πραγματικές ανάγκες και αφήνει γνώση, πρακτικές και μεθοδολογία που μένουν στον οργανισμό.
– Πώς υποδεικνύεται το κοινωνικό αποτέλεσμα μιας τέτοιας συνεργασίας;
Χρειάζεται να συμφωνείται εξαρχής ποια αλλαγή επιδιώκουν από κοινού να επιτύχουν η ΜΚΟ και η επιχείρηση, και πώς αυτή θα αποτυπωθεί στην πράξη. Στον χώρο της νοητικής αναπηρίας, οι δείκτες επιτυχίας δεν μπορούν να είναι μόνο ποσοτικοί, όπως ο αριθμός των συμμετεχόντων ή το ύψος μιας δαπάνης. Τα ποιοτικά στοιχεία είναι εξίσου κρίσιμα: η ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, η αύξηση της αυτονομίας στην καθημερινή ζωή, η μεγαλύτερη ορατότητα και συμμετοχή στην κοινότητα, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, η δυνατότητα ανάληψης ευθυνών ή η προετοιμασία για εργασία και υποστηριζόμενη απασχόληση. Αυτά τεκμηριώνονται μέσα από την ανατροφοδότηση των ίδιων των νέων, των οικογενειών τους και των επαγγελματιών που τους υποστηρίζουν. Σημαντικό είναι να καταγράφεται και το αποτέλεσμα για την επιχείρηση: ενίσχυση κουλτούρας συμπερίληψης, μεγαλύτερη εμπλοκή εργαζομένων και μετατροπή των στόχων ESG από θεωρία σε καθημερινή πρακτική. Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να αποδείξουμε πόσα χρήματα δαπανήθηκαν, αλλά πόσες ζωές έγιναν περισσότερο αυτόνομες, συμμετοχικές και αξιοπρεπείς. Η βιωσιμότητα αφορά και το ερώτημα ποιοι άνθρωποι έχουν θέση στο κοινό μας μέλλον. Η απάντηση της ΕΣΤΙΑΣ είναι καθαρή και ουσιαστικά δημοκρατική: όλοι.
Πηγή: Εφημερίδα Ειδική έκδοση Δημοκρατία
