Ρεπορτάζ: Ηρώ Καγιοπούλου
Αγγελική Τεντολούρη, Μέλος Συλλόγου Κωφών και Βαρήκοων, Για δυσκολίες καθημερινότητας
“Η κοινωνία δεν έχει φτιαχτεί για άτομα με αναπηρία.”
Με αυτή τη φράση, η Αγγελική Τεντολούρη περιγράφει χωρίς περιστροφές την πραγματικότητα που συνάντησε όταν, πριν από λίγα χρόνια, έχασε ξαφνικά το μεγαλύτερο ποσοστό της ακοής της. Δεν γεννήθηκε βαρήκοη. Η ζωή της άλλαξε απότομα και μαζί της αναγκάστηκε να αλλάξει και ο τρόπος που αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Όπως λέει η ίδια, “όταν χάνεις την ακοή σου, δεν χάνεις μόνο ένα κομμάτι σου, χάνεις την πρόσβαση σε μια ολόκληρη κοινωνία που θεωρεί δεδομένη την επικοινωνία”.
Η Αγγελική είναι σήμερα ενεργό μέλος του Συλλόγου Κωφών και Βαρήκοων Βόλου ‘Αργώ’, έναν χώρο που χαρακτηρίζει ως “την πρώτη πραγματική γέφυρα για να σταθείς πάλι στα πόδια σου”. Η ένταξη στο σύλλογο δεν έχει μόνο κοινωνικό χαρακτήρα – αποτελεί κι έναν μηχανισμό προστασίας, ενημέρωσης και διεκδίκησης. Μέσα από τον σύλλογο, οι κωφοί και βαρήκοοι εγγράφονται στην Ομοσπονδία Κωφών και Βαρήκοων Ελλάδας (ΟΜΚΕ) και αποκτούν πρόσβαση σε ώρες επίσημου διερμηνέα για κρίσιμες υπηρεσίες όπως νοσοκομεία, δικαστήρια, δημόσιες υπηρεσίες.
Παρά αυτό το δίκτυο υποστήριξης, η πραγματικότητα παραμένει δύσκολη. Η Μαγνησία, με χιλιάδες κατοίκους, διαθέτει μόλις δύο επίσημους διερμηνείς νοηματικής. Το αποτέλεσμα; Ακόμη και για στοιχειώδεις διαδικασίες, όπως η επικοινωνία σε μια δημόσια υπηρεσία, απαιτείται προγραμματισμός.
Η νοηματική γλώσσα, παρότι αναγνωρισμένη επίσημα από το ελληνικό κράτος, παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη στη δημόσια σφαίρα. “Σε δημόσιες υπηρεσίες και φορείς… δεν υπάρχει κανείς που να ξέρει νοηματική. Ούτε στοιχειώδης γνώση”, επισημαίνει. Και αυτό, όπως λέει, δεν είναι απλώς ταλαιπωρία, μπορεί να γίνει επικίνδυνο. “Αν ένας κωφός πάθει κάτι στον δρόμο και τον πάνε στο νοσοκομείο, πως θα εξηγήσει τι νοιώθει;”
Για την Αγγελική, η προτεραιότητα είναι σαφής: Η νοηματική πρέπει να ενταχθεί ως μάθημα στα σχολεία.
“Η νοηματική πρέπει να μπει παντού. Πρώτα στα σχολεία, για να τη μάθουν τα παιδιά απο νωρίς, και μετά σε πανεπιστήμια και δημόσιες υπηρεσίες. Όχι ως χάρη προς τους κωφούς, αλλά ως δικαίωμα”
Πέρα από την επικοινωνία, οι οικονομικές δυσκολίες αποτελούν μια άλλη βαριά πραγματικότητα. Τα ακουστικά βαρηκοίας αποτελούν μια ιδιαίτερα ακριβή και αναγκαία τεχνολογία. ” Ένα καλό ακουστικό ξεκινά απο 1.600 ευρώ. Το ένα. Κι αν χαλάσει, πολλές μπορεί να μείνεις χωρίς, γιατί δεν σου δίνουν αντικατάσταση όσο το φτιάχνουν”.
Η επιχορήγηση του κράτους καλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος του κόστους. “Είναι σαν να σου λένε: από μόνος σου πρέπει να λύσεις ένα πρόβλημα, που η κοινωνία δεν έχει καν σκεφτεί πως να στηρίξει”.
Στην καθημερινότητα, τα εμπόδια μπορεί να είναι τόσο απλά όσο και εξουθενωτικά. Μια συνάντηση, όπου ο ομιλητής μιλά πίσω από γυάλινο χώρισμα. Μια ταινία ή ομιλία χωρίς υποτίτλους. Μια δημόσια εκδήλωση στην οποία δεν έχει προβλεφθεί διερμηνέας και ο σύλλογος καλείται να κάνει αίτημα, να περιμένει, να διεκδικήσει. ” Δεν έχουμε πρόσβαση σε εκδηλώσεις, διαλέξεις, πολιτισμό. Πρέπει πάντα να ζητάμε, να αποδεικνύουμε ότι δικαιούμαστε κάτι τόσο βασικό”.
Η κοινωνική στάση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Επειδή η βαρηκοΐα δεν φαίνεται, συχνά παρεξηγείται. ” Όταν λες σε κάποιον “δεν ακούω”, πολλές φορές νομίζει ότι υπερβάλλεις”, λέει. Η οπτική επαφή, απαραίτητη για την κατανόηση των λέξεων, σπάνια γίνεται σεβαστή. ” Σου μιλάνε κοιτώντας αλλού, συζητούν πίσω από τζάμια, καλύπτουν το στόμα τους. Δε καταλαβαίνουν ότι έτσι κόβουν την πρόσβαση”.
Παρά τις δυσκολίες, η Αγγελική επιμένει στη σημασία της ενεργούς ζωής. ” Δεν μπορείς να μείνεις κλεισμένος στο σπίτι. Η αναπηρία δεν είναι ντροπή ούτε βάρος. Πρέπει να μάθεις να ζεις διαφορετικά”. Η συμμετοχή στο σύλλογο, η εκπαίδευση στη νοηματική και η διεκδίκηση δικαιωμάτων, αποτελούν, για εκείνη, βασικά βήματα για να αποκτήσει την αυτονομία της. ” Όταν είσαι μόνος, όλα μοιάζουν βουνό. Όταν είμαστε πολλοί, μπορούμε να αλλάξουμε πράγματα”.
Το μήνυμα προς την ευρύτερη κοινωνία είναι απλό, αλλά βαθύ: Σεβασμός και προσβασιμότητα.
“Δεν ζητάμε χάρη. Ζητάμε να έχουμε τα εργαλεία για να συμμετέχουμε ισότιμα στην κοινωνία”. Με σταθερή φωνή προσθέτει: “Οι κωφοί και οι βαρήκοοι μπορούν να προσφέρουν τα πάντα. Αυτό που λείπει δεν είναι οι ικανότητες μας, αλλά οι συνθήκες για να ζούμε σαν όλους τους άλλους”.
Στην Ελλάδα του σήμερα, η εμπειρία της Αγγελικής φωτίζει μια αλήθεια που παραμένει στο περιθώριο: Η αναπηρία δεν είναι το πρόβλημα, η έλλειψη προσαρμογής είναι. Και όπως λέει η ίδια, ” αν η κοινωνία αλλάξει, τότε αλλάζει και η ζωή μας”.
Πηγή: Εφημερίδα Θεσσαλία
