«Ανίκανος για κάθε βιοποριστική εργασία»
Βρισκόμαστε σχεδόν στα μέσα Αυγούστου. Οι ρυθμοί είναι χαμηλοί, οι περισσότεροι βρίσκονται σε διακοπές και καθημερινότητα έχει την ελαφρότητα της θερινής ραστώνης. Όμως, για κάποιες ομάδες πολιτών, τα προβλήματα δεν κάνουν διάλειμμα. Ένα από αυτά αφορά τα Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας (ΚΕΠΑ) και τον τρόπο με τον οποίο ορίζουν την αναπηρία.
Τα ΚΕΠΑ είναι κρατικός μηχανισμός που αποφασίζει ποιος και σε ποιον βαθμό αναγνωρίζεται ως ανάπηρος για λόγους παροχών, επιδομάτων, φοροαπαλλαγών συνταξιοδότησης. Στη διαδικασία αυτή, υπάρχει μια φράση φορτισμένη με τεράστιο βάρος: «ανίκανος για κάθε βιοποριστική εργασία».
Δεν είναι τυχαία διατύπωση. Χρησιμοποιείται για να περιγράφει την κατάσταση ανθρώπων με πολύ βαριά, μη αναστρέψιμη και μόνιμη βλάβη στην υγεία τους. Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι προϋπόθεση για την πρόσβαση σε κρίσιμα κοινωνικά δικαιώματα: πρόωρη συνταξιοδότηση γονέων, συνέχιση σύνταξης θανάτου για ανάπηρα τέκνα, παροχές από τον ΟΠΕΚΑ, φορολογικές απαλλαγές και ειδικά επιδόματα. Η νομική του βαρύτητα συχνά κρίνει την οικονομική επιβίωση ενός ανθρώπου και, σε πολλές περιπτώσεις, την αξιοπρεπή διαβίωσή του.
Κι όμως, ενώ εξασφαλίζει προστασία, κρύβει σοβαρό πρόβλημα. 0 όρος «ανίκανος» δεν είναι απλώς τεχνικός. Παραπέμπει σε πλήρη αδυναμία, σε αποκλεισμό. Είναι μια λέξη απόλυτη, που στιγματίζει κοινωνικά και λειτουργεί σαν μόνιμη σφραγίδα αποκλεισμού από την ενεργό ζωή και τη συμμετοχή.
Το ερώτημα είναι αναπόφευκτο: μπορεί ένα κράτος πρόνοιας του 21ου αιώνα να χρησιμοποιεί φρασεολογία που αντιστρατεύεται τη σύγχρονη αντίληψη για την αναπηρία;
Η απάντηση είναι «όχι». Σήμερα, δεν μιλάμε για «ανίκανους», αλλά για ανθρώπους που έχουν δικαίωμα στην εργασία, στη συμμετοχή και στην αυτονομία, ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα της πάθησής τους. Στον σύγχρονο κόσμο, το ζητούμενο δεν είναι να χαρακτηρίσεις κάποιον με βάση αυτό που δεν μπορεί να κάνει, αλλά να του εξασφαλίσεις συνθήκες για να αξιοποιήσει όσα μπορεί.
Από τον Σεπτέμβριο του 2022, οι γνωματεύσεις μέσω της Εθνικής Πύλης Αναπηρίας δεν χρησιμοποιούν πλέον τη φράση «ανίκανος για εργασία». Αντικαταστάθηκε από το πιο τεχνικό και ουδέτερο: «0/Η αξιολογούμενος/η πληροί τα μη ασφαλιστικά/ιατρικά κριτήρια». Μπορεί να ακούγεται πιο ψυχρό, αλλά δεν φέρει το ίδιο στιγματιστικό φορτίο. Ωστόσο, αλλαγή αυτή αφορά μόνο το νέο σύστημα πιστοποίησης, ενώ παλιός όρος εξακολουθεί να υπάρχει σε πολλές νομοθεσίες και διοικητικές πράξεις.
Η γλώσσα δεν είναι λεπτομέρεια- είναι εργαλείο πολιτικής και κοινωνικής διαμόρφωσης. 0 τρόπος που περιγράφεται κάτι επηρεάζει άμεσα τον τρόπο που κοινωνία το αντιλαμβάνεται. Μπορεί να συμβάλει στην αποδοχή και την ένταξη να ενισχύσει προκαταλήψεις και να εδραιώσει τον αποκλεισμό. Στον τομέα της αναπηρίας, οι λέξεις δεν καταγράφουν απλώς μια κατάσταση -δημιουργούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται.
Η λύση δεν είναι να καταργηθεί ο χαρακτηρισμός στερώντας δικαιώματα, αλλά να μετασχηματιστεί σε μια διατύπωση που αποτυπώνει τη διοικητική πραγματικότητα χωρίς προσβολή ή στιγματισμό. Τα επιδόματα, οι παροχές και κάθε μορφή διευκόλυνσης δεν είναι «χάρη» της Πολιτείας υπάρχουν για να υποστηρίζουν τη βλάβη και τις ανάγκες που αυτή συνεπάγεται, ώστε το άτομο να ζει με αξιοπρέπεια και ασφάλεια.
Το επόμενο βήμα λοιπόν πρέπει να είναι πιο θαρραλέο: η οριστική κατάργηση του παρωχημένου λεξιλογίου και αντικατάστασή του με εκφράσεις που σέβονται την αξιοπρέπεια και αναδεικνύουν δυνατότητες, όχι αδυναμίες. Γιατί αλλαγή της γλώσσας δεν είναι απλώς συμβολική -μπορεί να αλλάξει την κοινωνική αντίληψη και να διαμορφώσει νέες πολιτικές.
Η αναπηρία δεν είναι ανικανότητα. Δεν είναι αποτυχία. Όταν το κράτος χαρακτηρίζει κάποιον «ανίκανο», δεν του δίνει μόνο ένα χαρτί για παροχές -του αποδίδει μια ταυτότητα. Και αυτή ταυτότητα πρέπει να προστατεύει, όχι να περιορίζει.
Και καθώς πλησιάζει Δεκαπενταύγουστος, μεγάλη γιορτή της ελπίδας και της παρηγοριάς, ας ευχηθούμε να έρθει και για την Πολιτεία στιγμή της ωριμότητας… να βλέπει, να ακούει και να μιλά με λέξεις που δεν πληγώνουν, αλλά προάγουν την ποιότητα ζωής.
Πηγή: PoliticalPress.GR
