Σκίτσο ανδρός και γυναικός που κάθονται πλάτη σκεπτικοί
Πηγή εικόνας: pixabay/Tumisu

Πολύ συχνά, διάφορα προβλήματα στις ερωτικές σχέσεις αντιμετωπίζονται ως φυσιολογικές καταστάσεις και αναπόσπαστες συνθήκες των συντροφικών σχέσεων. Προβληματικά φαινόμενα στις σχέσεις, όπως καταπιεστικές συμπεριφορές ,φαινόμενα κτητικότητας αλλά και η αντιμετώπιση της μονοτονίας ως ένα φυσικό επακόλουθο των σχέσεων είναι ιδιαίτερα συχνά στην πλειοψηφία των ερωτικών σχέσεων. Σε αυτό το άρθρο θα υποστηρίξουμε πως ο λόγος που οι περισσότερες ερωτικές σχέσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα δεν αποτελεί μια φυσιολογική εξέλιξη των σχέσεων, αλλά ούτε βασίζεται μόνο σε παράγοντες που σχετίζονται με τις προσωπικότητες των συντρόφων. Αντιθέτως, τα στοιχεία της κοινωνίας στην οποία ζούμε είναι εκείνα που μας οδηγούν σε προβληματικές και αποτυχημένες σχέσεις.

Τί σημαίνει φθορά των σχέσεων;

Εάν επιχειρούσαμε να “ξεχωρίσουμε” ποιο είναι το περισσότερο προβληματικό στοιχείο που συναντάμε στις ερωτικές σχέσεις, θα μπορούσαμε να δώσουμε έμφαση πρωταρχικά στην απονέκρωση του ερωτικού συναισθήματος και της επιθυμίας.

Ουσιαστικά, αναφερόμαστε στην φθορά της σχέσης και στην αποτελμάτωση των θετικών συναισθημάτων ανάμεσα στους συντρόφους. Εάν εξετάζαμε σχηματικά τί σημαίνει φθορά στις σχέσεις, θα λέγαμε πως τα αρχικά θετικά συναισθήματα του ενθουσιασμού και του έρωτα μειώνονται, και σταδιακά αντικαθίστανται από συναισθήματα πλήξης, εκνευρισμού, και δυσφορίας απέναντι στον ερωτικό σύντροφο. Οι ανάγκες των ατόμων πλέον δεν καλύπτονται , και οι σχέσεις μοιάζουν περισσότερο με αποτέλεσμα συμβιβασμού παρά με την φυσική επιθυμία των ατόμων για αλληλεπίδραση και μοίρασμα της καθημερινότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα άτομα φαίνεται να αποδέχονται το γεγονός ότι οι σύντροφοί τους παύουν να καλύπτουν τις ανάγκες τους και να αποτελούν αντικείμενο ερωτικής επιθυμίας. Σε αντίθεση με την έναρξη της σχέσης, τα άτομα αποδίδουν αρνητικά χαρακτηριστικά στον σύντροφό τους, παύουν να απολαμβάνουν θετικές στιγμές στην επαφή, και εν τέλει κατακλύζονται από συναισθήματα δυσφορίας και εκνευρισμού προς τον σύντροφό τους.

Η διαφορά ανάμεσα στην “κρίση” στην σχέση και στην “φθορά” έγκειται στο εξής που αναφέραμε και παραπάνω :

στην περίπτωση της κρίσης, οι ισορροπίες της σχέσης μπορεί να διαταράσσονται και προσωρινά να απειλείται η συνοχή της, αλλά οι σύντροφοι αναγνωρίζουν την κατάσταση ως μη φυσιολογική, και στοχεύουν να επαναφέρουν την προηγούμενη κατάσταση στην επαφή τους. Αντίθετα, στην περίπτωση της φθοράς, οι δύο σύντροφοι ενώ παύουν να απολαμβάνουν την σχέση και να νιώθουν τις ανάγκες τους καλυμμένες , συμβιβάζονται με το γεγονός αυτό. Δηλαδή, η σχέση γίνεται μια ανοιχτά δυσάρεστη κατάσταση, που το άτομο αποφασίζει να την υπομείνει, παρά να την τερματίσει. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αίσθηση της μονοτονίας και της μιζέριας γίνονται η μοναδική πραγματικότητα των σχέσεων.

Ποιος είναι ο καθοριστικός παράγοντας που οδηγεί τις σχέσης σε φθορά;

Παρόλο που πολύ συχνά, η φθορά των σχέσεων αντιμετωπίζεται ως μια «φυσική» και αναπόφευκτη πορεία των σχέσεων , η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι ανθρώπινες σχέσεις όπως κάθε κοινωνικό πλαίσιο, έχει δύο αναγκαστικές πιθανές πορείες : την εξέλιξη ή την φθορά. Καμία συντροφική αλληλεπίδραση δεν μπορεί να παραμείνει στατική και αδιαφοροποίητη. Αντιθέτως, οι τρόποι που οι άνθρωποι επιλέγουν να συνδέονται και να επενδύουν τον εαυτό τους αναγκαστικά αλλάζει συνεχώς στα πλαίσια μιας σταθερής σχέσης. Η φθορά των σχέσεων επέρχεται ως ένα αποτέλεσμα συγκεκριμένων παραγόντων, όταν οι σχέσεις παύουν να εξελίσσουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά στα οποία βασίζονται.

Πώς η κοινωνία οδηγεί τις σχέσεις σε φθορά;

Εάν δεχτούμε ότι η φθορά των σχέσεων δεν είναι μια φυσική έκβαση , αλλά αντιθέτως αποτελεί παρέκκλιση από την εν δυνάμει εξέλιξη της σχέσης, θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί στην πλειοψηφία τους οι σχέσεις καταλήγουν στην φθορά αντί στην ανάπτυξη.

Θα ήταν αρκετά ρηχό να αποδώσουμε το φαινόμενο αυτό σε ατομικά αίτια. Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε ένα τόσο μαζικό φαινόμενο μόνο με όρους ατομικής ευθύνης ή προσωπικών χαρακτηριστικών των ερωτικών συντρόφων.

Στην πραγματικότητα, οι λόγοι που οι σχέσεις περισσότερο συχνά φθείρονται είναι κυρίως κοινωνικοί. Θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε τρείς καθοριστικούς κοινωνικούς παράγοντες που οδηγούν τις ερωτικές σχέσεις σε φθορά.

1. Η εξοικείωση με την καταπίεση

Η σύγχρονη κοινωνία μας οδηγεί σε μια αρρωστημένη εξοικείωση με καταστάσεις συμβιβασμών. Σε όλα τα επίπεδα, ζούμε σε μια ιστορική εποχή κατά την οποία καθημερινά υπομένουμε παραβιάσεις σε όλο το φάσμα των δικαιωμάτων μας, από την εργασία έως την πρόσβαση που έχουμε σε κοινωνικά αγαθά. Μαθαίνουμε να υπομένουμε, κι όχι να απολαμβάνουμε, καθώς η απόλαυση και η ευχαρίστηση είναι «πολυτέλειες» που δεν χωράνε στην σύγχρονη μορφή ζωής. Στο μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής μας ζωής βιώνουμε δυσάρεστα συναισθήματα, όπως ανασφάλεια, άγχος , απογοητεύσεις, συναισθηματική και σωματική κούραση, σαν να πρόκειται για μια φυσιολογική ζωή. Η σημερινή κοινωνία έχει αποξενωθεί τόσο πολύ από την χαρά, που τα άτομα δεν σοκάρονται με την δυστυχία. Σε μια κοινωνία που το ζητούμενο δεν είναι να ευχαριστηθείς, αλλά να επιβιώσεις, οι άνθρωποι συνηθίζουν τους συμβιβασμούς σε έναν βαθμό που παύουν τα αναζητούν καλύτερες συνθήκες ζωής με ποιοτικά χαρακτηριστικά. Έτσι λοιπόν και οι ερωτικές σχέσεις για τους ανθρώπους αποτελούν κι αυτές μια μορφή συμβιβασμού. Τα άτομα εκπαιδεύονται να επιβιώνουν σε δυσάρεστες καταστάσεις, με αποτέλεσμα να διατηρούν τοξικές σχέσεις, παρά να τις τερματίζουν. Συνεπώς, όταν η καταπίεση είναι μέρος της ζωής μας, θα είναι και ο τρόπος με τον οποίο συνδεόμαστε και με τους ερωτικούς μας συντρόφους. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι η επιλογή συντρόφων με κριτήρια που δεν συνάδουν στις ανάγκες των ατόμων. Πολύ συχνά οι άνθρωποι κάνουν εξ αρχής εκπτώσεις στα κριτήριά τους, και ξεκινάνε σχέσεις με την λογική του λιγότερο επώδυνου συμβιβασμού.

2. Οι ερωτικές σχέσεις ως συναισθηματικό αποκούμπι από τις κοινωνικές κακουχίες

Όπως αναφέραμε και πιο πάνω, η ψυχική υγεία των ανθρώπων τις τελευταίες δεκαετίες έχει συνεχώς φθίνουσα πορεία, καθώς οι κοινωνικοπολιτικές συγκυρίες στις οποίες ζούμε εκ των πραγμάτων διαμορφώνουν αγχογόνες συνθήκες ζωής. Σε αυτό το πλαίσιο, οι σχέσεις μας με τους ανθρώπους γίνονται ένας χώρος εκτόνωσης, παρά χώρος δημιουργίας. Πιο απλά, χρησιμοποιούμε τους συντρόφους μας προκειμένου να μοιραστούμε τα δυσάρεστα της ζωής και να νιώσουμε λιγότερη μοναξιά απέναντι στο άγχος των καταστάσεων. Αυτή είναι μια υγιής λειτουργία των σχέσεων. Όταν όμως τα άτομα ξεχνάνε να συμπεριλαμβάνουν και θετικά ερεθίσματα εντός της σχέσης, και αντ’ αυτού χρησιμοποιούν αποκλειστικά τις σχέσεις με στόχο το μοίρασμα του άγχους, τότε είναι αναμενόμενο ο ερωτισμός να απονεκρώνεται ανάμεσα στους συντρόφους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι σχέσεις γίνονται σαν άτυπες συμφωνίες με στόχο την συναισθηματική επιβίωση απέναντι σε μια εξωτερική απειλή.

3. Οι σχέσεις ως αποτέλεσμα κοινωνικών πιέσεων και όχι ως δημιούργημα της επιθυμίας.

Ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι περισσότερες ερωτικές σχέσεις αποτυγχάνουν είναι ο ρόλος προβληματικών κοινωνικών προτύπων. Συγκεκριμένα, η κοινωνία θέτει κριτήρια για το εάν ένα άτομο αποτελεί «καλή επιλογή» συντρόφου με βάση συγκεκριμένες αξίες. Η κυρίαρχη κουλτούρα μας διδάσκει πως αναζητώντας συντρόφους, οι γυναίκες πρέπει να θέτουν ως κριτήρια το επαγγελματικό και οικονομικό στάτους του συντρόφου, την δυνατότητα παροχής «ασφάλειας» , και την δυνατότητα μιας οικονομικά αυτόνομης ζωής με στόχο την δημιουργία οικογένειας. Αντίστοιχα, η κοινωνία εκπαιδεύει τους άντρες να αναζητήσουν συντρόφους με κριτήριο μια γυναίκα να μπορεί μελλοντικά να αναπαράξει το πρότυπο της μητέρας τους εντός της οικογένειας. Στην περίπτωση των γυναικών επίσης η έμφαση στην εξωτερική ομορφιά είναι μια πολιτισμικά διαμορφωμένη αξία την οποία η κοινωνία τονίζει.

Για να το πούμε πιο απλά, η κοινωνία δίνει στους ανθρώπους μια λίστα από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά για να αξιολογήσουν τους εν δυνάμει συντρόφους τους. Τα κριτήρια αυτά που η κοινωνία μας επιβάλλει, καμία σχέση δεν μπορούν να έχουν με την ευτυχία των ανθρώπων. Η επιλογή συντρόφου εντός αυτού του πλαισίου περισσότερο μοιάζει με μια τεχνική αξιολόγηση προϊόντος παρά με την φυσική έκβαση της έλξης και του έρωτα.

Εκπαιδευόμαστε επομένως να επιλέγουμε ερωτικούς συντρόφους όπως θα επιλέγαμε και εμπορεύματα. Ζυγίζουμε την «κοινωνική τους αξία» βάσει του στάτους τους και του γοήτρου και στην συνέχεια προχωράμε στις σχέσεις σαν να πρόκειται για κάποιο είδος οικονομικής συμφωνίας.

Όταν οι σχέσεις ξεκινάνε στην βάση επιφανειακών κριτηρίων η φθορά και η μιζέρια είναι αναμενόμενες.

Αυτό που πρέπει να τονίσουμε, είναι πως ο έρωτας ξεκινάει από τον θαυμασμό, και βάση σε αυτόν επιβιώνει και αναγεννάται. Όταν οι σχέσεις χτίζονται πάνω σε ρηχές κοινωνικές επιταγές μοιάζουν περισσότερο με κοινωνικές συμβάσεις παρά με σχέσεις έρωτα και επιθυμίας.

Συμπεράσματα

Η γνώση πως οι ερωτικές σχέσεις στην σημερινή κοινωνία χτίζονται σε λανθασμένες βάσεις με αποτέλεσμα την αποτυχία τους, δεν πρέπει να είναι ένα συμπέρασμα που μας απογοητεύει και μας αποθαρρύνει. Αντιθέτως, η γνώση αυτή μας δίνει την δυνατότητα να αποτινάξουμε τις κοινωνικές δεσμεύσεις οι οποίες μας κάνουν να εγκλωβιζόμαστε σε συμβιβασμούς, και να κατασκευάσουμε τις προσωπικές μας αξίες που μπορούν να μας οδηγήσουν στην αυθεντική επικοινωνία και συναισθηματική συναναστροφή. Ο χώρος των σχέσεων μπορεί να γίνει ένα επαναστατικό πλαίσιο, στο οποίο θα αποδομήσουμε στην πράξη την καταπίεση από εργαλειακές κοινωνικές πεποιθήσεις που μας κάνουν να εξοικειωνόμαστε με την μιζέρια.

Διαβάστε επίσης:

Τοξικά πρότυπα ερωτικών σχέσεων και η κοινωνική τους προέλευση

Σχετικά με τον συντάκτη

Απόφοιτη Κοινωνικής Εργασίας

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή