Ο μοναδικός Δήμος στην Ελλάδα που με τη συνδρομή της ΑΡΣΙΣ και της ΠΡΑΞΙΣ βοηθάει αστέγους βρίσκοντας τους πρώτα…στέγη
Της Κωνσταντίνας Καδέρη
Το Housing First εφαρμόζεται για πρώτη φορά στον Δήμο Θεσσαλονίκης, εισάγοντας μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση απέναντι στην αστεγία. Πρόκειται για τον μοναδικό δήμο στην χώρα που το δοκιμάζει, έχοντας ξεκίνησε πιλοτικά εδώ και κάποια χρόνια, στο πλαίσιο του προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους», με δικαιούχο τον δήμο και διαχειριστικούς φορείς την ΑΡΣΙΣ και την ΠΡΑΞΙΣ.
«Η στέγαση είναι το πρώτο, όχι το τελευταίο βήμα. Δεν ζητάμε από τον άνθρωπο να είναι “έτοιμος” για να αποκτήσει σπίτι. Του προσφέρουμε πρώτα ένα σταθερό περιβάλλον και μετά δουλεύουμε μαζί τα υπόλοιπα», εξηγεί στο TyposThes η Κλειώ Σαββάκη, συντονίστρια του προγράμματος στην ΑΡΣΙΣ.
Αντίθετα από τα παραδοσιακά μοντέλα αντιμετώπισης της αστεγίας, που απαιτούν μια σειρά από προϋποθέσεις πριν ο ωφελούμενος αποκτήσει στέγη, η προσέγγιση του Housing First προσφέρει πρώτα σταθερή κατοικία και κατόπιν εξειδικευμένη κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη. Στη Θεσσαλονίκη, οι πρώτοι ωφελούμενοι του προγράμματος στεγάστηκαν ήδη από το 2021, με την πρώτη φάση να περιλαμβάνει τέσσερα μονοπρόσωπα νοικοκυριά. Σήμερα, στο νέο κύκλο του του προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους ΙΙΙ», συμμετέχουν τέσσερα ακόμη διαμερίσματα, φτάνοντας συνολικά τα οκτώ. «Το πρόγραμμα έχει εξελιχθεί σε θεσμό και επαναπροκηρύσσεται κάθε δύο χρόνια για την ένταξη νέων ωφελούμενων», εξηγεί η κα Σαββάκη.
«Στέγαση και Εργασία»
Η εφαρμογή του Housing First γίνεται πιλοτικά όπως αναφέραμε «καθώς δεν έχει ακόμα εξασφαλιστεί ειδικό χρηματοδοτικό εργαλείο για να προχωρήσει ως αυτόνομο πρόγραμμα». Για το λόγο αυτό εντάσσεται στο ευρύτερο σχέδιο «Στέγαση και Εργασία», το οποίο υλοποιείται με εθνική χρηματοδότηση μέσω του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Η παραπομπή των ωφελούμενων πραγματοποιείται μέσω των κοινωνικών υπηρεσιών του Δήμου Θεσσαλονίκης και βασίζεται στην ύπαρξη κατάστασης αστεγίας και επιπλέον ευαλωτοτήτων όπως είναι η αναπηρία, οι εξαρτήσεις, το ιστορικό αποφυλάκισης, κ.ά.).
«Είναι μονοπρόσωπα νοικοκυριά, άνθρωποι σε βαθιά κατάσταση ευαλωτότητας. Πολλοί από αυτούς δεν θα μπορούσαν να ανταποκριθούν σε ένα “παραδοσιακό” πρόγραμμα με απαιτήσεις αυτονομίας από την αρχή», σημειώνει η κα Σαββάκη.
Η στήριξη που προσφέρεται στους ωφελούμενους είναι εντατική.
Κοινωνικοί λειτουργοί και σύμβουλοι επισκέπτονται συχνά τους ωφελούμενους, ειδικά εκείνους με μεγαλύτερες ανάγκες ενδυνάμωσης. Στόχος είναι η πλήρης αυτονόμησή τους, ώστε μετά την αποχώρησή τους από το πρόγραμμα να μπορούν να συντηρήσουν τη στέγη και τη ζωή τους με αξιοπρέπεια. Στον τρίτο χρόνο, η οικονομική υποστήριξη από το πρόγραμμα αντικαθίσταται από ενισχυμένο επίδομα ενοικίου μέσω του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, που αντιστοιχεί στο 75% του ενοικίου, ενώ μετά την τετραετία οι ωφελούμενοι εντάσσονται κανονικά στο κοινωνικό σύστημα χωρίς προνομιακές ρυθμίσεις.
Η αποτίμηση της έως τώρα πορείας είναι θετική. «Ένας από τους ωφελούμενους έχει ενταχθεί σε πρόγραμμα κατάρτισης της ΔΥΠΑ και βρήκε δουλειά, ενώ ένας άλλος που αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας, κατάφερε να εξασφαλίσει κοινωνικά επιδόματα που του επιτρέπουν να διατηρεί τη στέγη του», μας λέει η Κλειώ Σαββάκη.
Από την άλλη πλευρά, καταγράφονται σημαντικά εμπόδια στην εξεύρεση κατοικιών, λόγω των υψηλών ενοικίων αλλά και της προκατάληψης ιδιοκτητών απέναντι στην αστεγία. Οι φορείς του προγράμματος, ωστόσο, προσπαθούν να λειτουργήσουν «αποστιγματιστικά» και να προσφέρουν εγγυήσεις στους ιδιοκτήτες, τονίζοντας ότι έχουν εξασφαλισμένες τις πληρωμές ενοικίων και λογαριασμών για δύο χρόνια, ότι υπάρχει επίβλεψη των ωφελούμενων από κοινωνικούς λειτουργούς και ότι η περιουσία τους διατηρείται σε καλή κατάσταση. «Οι ιδιοκτήτες δεν έχουν να χάσουν τίποτα. Αντίθετα, έχουν κάθε λόγο να αισθάνονται ασφαλείς με την εμπλοκή μας (σσ. της ΑΡΣΙΣ και της ΠΡΑΞΙΣ)», τονίζει η ίδια.
Η ΑΡΣΙΣ υλοποιεί σήμερα τρία μεγάλα σχέδια στη Μητροπολιτική Ενότητα Θεσσαλονίκης, έχοντας υπό την διαχείριση της συνολικά 75 νοικοκυριά, με την υποστήριξη του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Το πρώτο αφορά τον Δήμο Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με την ΠΡΑΞΙΣ, με συνολικά 44 σπίτια (22 η ΑΡΣΙΣ και 22 η ΠΡΑΞΙΣ), εκ των οποίων τα τέσσερα αφορούν το Housing First. Το δεύτερο είναι το διαδημοτικό σχέδιο των δυτικών δήμων (Αμπελοκήπων-Μενεμένης, Κορδελιού-Ευόσμου, Παύλου Μελά και Νεάπολης-Συκεών) με 33 νοικοκυριά. Το τρίτο καλύπτει δήμους των ανατολικών περιοχών (Δήμος Λαγκαδά, Δήμος Καλαμαριάς, Δήμος Θερμαϊκού, Δήμος Παιονίας) καθώς και τον ΕΟΠΑΕ, με 20 νοικοκυριά.
