Εθελοντισμός στο εξωτερικό
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι νέοι επιλέγουν τον εθελοντισμό στο εξωτερικό. Ανάμεσά τους βρίσκονται και άτομα με αναπηρία που αναζητούν ίσες ευκαιρίες συμμετοχής και κοινωνικής ένταξης. Είναι όμως όλα τα προγράμματα πραγματικά προσβάσιμα και ασφαλή; Ή μήπως πίσω από ορισμένες ευκαιρίες κρύβονται παγίδες που μπορούν να μετατρέψουν μια όμορφη εμπειρία σε δυσάρεστη περιπέτεια;
Δεν γράφω αυτό το άρθρο ως απλός παρατηρητής. Το γράφω ως άνθρωπος με ποσοστό οπτικής αναπηρίας 95%, που είχε την ευκαιρία να συμμετάσχει σε δράσεις και να γνωρίσει από κοντά τι σημαίνει εθελοντισμός στο εξωτερικό. Έχω ζήσει στιγμές που απέδειξαν πως η αναπηρία δεν αποτελεί εμπόδιο όταν υπάρχει σωστή οργάνωση, σεβασμός και προσβασιμότητα. Έχω όμως βρεθεί και αντιμέτωπη με δυσκολίες, ελλείψεις και καταστάσεις που μου έδειξαν ότι δεν είναι όλα τα προγράμματα τόσο συμπεριληπτικά όσο παρουσιάζονται.
Αυτός είναι και ο λόγος που αποφάσισα να γράψω για το συγκεκριμένο θέμα. Όχι για να αποθαρρύνω κανέναν, αλλά για να ενημερώσω, να μοιραστώ την προσωπική μου εμπειρία και να βοηθήσω άλλα άτομα με αναπηρία να κάνουν πιο ασφαλείς και συνειδητές επιλογές όταν αναζητούν ευκαιρίες εθελοντισμού στο εξωτερικό.
Σήμερα, με μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο, εμφανίζονται δεκάδες ιστοσελίδες που υπόσχονται εθελοντισμό στο εξωτερικό, μοναδικές εμπειρίες και εύκολη συμμετοχή. Ωστόσο, δεν είναι όλες οι προτάσεις ίδιες. Πριν κάποιος δηλώσει συμμετοχή, οφείλει να ελέγξει την αξιοπιστία του φορέα, τις παροχές, την ασφαλιστική κάλυψη, την προσβασιμότητα και το ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη σε περίπτωση προβλήματος ή ατυχήματος.
Υπάρχουν επίσης πλατφόρμες που λειτουργούν κυρίως ως μεσάζοντες, φέρνοντας σε επαφή εθελοντές και οργανισμούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ευθύνη για την επιλογή του προγράμματος και την αξιολόγηση των συνθηκών βαρύνει σε μεγάλο βαθμό τον ίδιο τον συμμετέχοντα. Για ένα άτομο με αναπηρία, αυτό σημαίνει ότι απαιτείται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή πριν από οποιαδήποτε απόφαση. Επίσης σε πλατφόρμες ή apps για εθελοντισμό ή για να είμαι ειλικρινής για δωρεάν εργατικά χέρια στις περισσότερες περιπτώσεις, οι αγγελίες είναι συχνά από ιδιώτες χωρίς κανέναν πραγματικό έλεγχο οπότε αν συμβεί κάτι το άτομο που είναι εθελοντής μπορεί να βρεθεί σε δύσκολη θέση. Είναι ρίσκο.
Από την προσωπική μου εμπειρία, μεγαλύτερη ασφάλεια προσφέρουν οργανισμοί με μακροχρόνια παρουσία και δομημένες διαδικασίες, όπως η AIESEC για φοιτητές και αποφοίτους ή η ELIX, η οποία συνεργάζεται με αξιόπιστους φορείς του εξωτερικού και παρέχει οργανωμένη υποστήριξη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την τοποθέτηση του εθελοντή. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πρόγραμμα είναι ίδιο, αλλά μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες δυσάρεστων εκπλήξεων.
Ένα σημαντικό στάδιο η συνέντευξη
Ένα από τα σημαντικότερα στάδια πριν από την αποδοχή ενός εθελοντή είναι η συνέντευξη, συνήθως μέσω διαδικτύου. Για τα άτομα με αναπηρία, η συνέντευξη δεν είναι μια τυπική διαδικασία, αλλά μια ουσιαστική ευκαιρία να διαπιστώσουν αν ο οργανισμός κατανοεί πραγματικά τις ανάγκες τους και μπορεί να τις υποστηρίξει.
Αν ένας φορέας αποδεχθεί αμέσως την αίτηση χωρίς καμία συνέντευξη, χωρίς να ζητήσει πληροφορίες για την αναπηρία, τις ανάγκες προσβασιμότητας ή τις προσδοκίες του εθελοντή, αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με επιφύλαξη. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το πρόγραμμα είναι μη ασφαλές, αποτελεί όμως ένα στοιχείο που αξίζει περαιτέρω διερεύνηση.
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, το άτομο με αναπηρία δεν πρέπει να διστάζει να κάνει πολλές ερωτήσεις: Πού θα μείνω; Είναι ο χώρος προσβάσιμος; Ποιος θα με υποστηρίζει αν χρειαστώ βοήθεια; Υπάρχει ασφάλιση; Τι καλύπτεται οικονομικά και τι όχι; Όσο πιο ξεκάθαρες είναι οι απαντήσεις, τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος δυσάρεστων εκπλήξεων.
⚠️ Η βασική αρχή είναι απλή: ένας σοβαρός οργανισμός θα ενδιαφερθεί να γνωρίσει τον εθελοντή, να κατανοήσει την αναπηρία του και να εξηγήσει με ειλικρίνεια αν μπορεί να του προσφέρει ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον. Αντίθετα, η πίεση για άμεση αποδοχή, χωρίς διάλογο και χωρίς σαφείς πληροφορίες, είναι λόγος για μεγαλύτερη προσοχή.
Ακόμη και όταν προηγηθεί συνέντευξη, δεν σημαίνει ότι θα ειπωθούν όλα. Πολλές φορές τα «ψιλά γράμματα» τα ανακαλύπτεις μόνο όταν φτάσεις στη χώρα υποδοχής. Οι περιγραφές των καθηκόντων μπορεί να είναι γενικές και, επειδή πρόκειται για εθελοντισμό, είναι πιθανό να σου ζητηθούν επιπλέον ή διαφορετικές αρμοδιότητες. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, αρκεί να υπάρχει προηγούμενη ενημέρωση και να μην ξεπερνά τα όρια που έχεις συμφωνήσει ή μπορείς να διαχειριστείς.
Σε δικό μου πρόγραμμα στη Βόρεια Ευρώπη, είχα ενημερωθεί ότι θα εργάζομαι κυρίως μέσα σε σχολικό περιβάλλον και πάντοτε με επίβλεψη. Μόλις όμως έφτασα, μου ανακοινώθηκε ότι θα έπρεπε να πηγαίνω μόνη μου στο αεροδρόμιο για να παραλαμβάνω ασυνόδευτους ανήλικους. Αρνήθηκα. Όχι επειδή η εργασία αυτή δεν είναι σημαντική, αλλά επειδή γνωρίζω πολύ καλά τι μου επιτρέπει και τι δεν μου επιτρέπει η όρασή μου. Με ποσοστό οπτικής αναπηρίας 95%, μια τέτοια ευθύνη θα ήταν επικίνδυνη τόσο για εμένα όσο και για τα παιδιά που θα αναλάμβανα.
‼️ Εκεί κατάλαβα κάτι πολύ σημαντικό: κανείς δεν γνωρίζει καλύτερα τις δυνατότητες και τους περιορισμούς σου από εσένα τον ίδιο. Αν σου ζητηθεί κάτι που δεν είναι ασφαλές ή λειτουργικό για την αναπηρία σου, έχεις κάθε δικαίωμα να αρνηθείς. Το να βάζεις όρια δεν σημαίνει ότι δεν θέλεις να προσφέρεις· σημαίνει ότι σέβεσαι τον εαυτό σου και αναλαμβάνεις μόνο ευθύνες που μπορείς πραγματικά να υποστηρίξεις.
Οι εμπειρίες μου από χώρες όπως το Βιετνάμ, η Μογγολία και η Εσθονία μου έμαθαν ότι το πρώτο πράγμα που εξετάζω πλέον δεν είναι ο προορισμός, αλλά ο ίδιος ο οργανισμός. Είναι αξιόπιστος; Έχει πραγματικές αξιολογήσεις; Επικοινωνεί ξεκάθαρα; Σέβεται τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία; Μόνο όταν απαντήσω θετικά σε αυτά τα ερωτήματα, εξετάζω όλα τα υπόλοιπα.
Τέλος, είναι σημαντικό να υπάρχει ρεαλιστική εικόνα.
Ο εθελοντισμός στο εξωτερικό δεν είναι διακοπές. Πρόκειται για μια καθημερινότητα με υποχρεώσεις, ωράριο και ευθύνες. Συχνά, στο τέλος της ημέρας, ο χρόνος για προσωπικές δραστηριότητες ή τουρισμό είναι περιορισμένος. Για όσους συμμετέχουν πρώτη φορά, ιδιαίτερα αν έχουν αναπηρία, οι ευρωπαϊκές χώρες αποτελούν συνήθως ασφαλέστερη επιλογή, καθώς διαθέτουν καλύτερη προσβασιμότητα, πιο οργανωμένα δίκτυα υποστήριξης και, σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, υπάρχει η δυνατότητα επικοινωνίας με τις ελληνικές προξενικές ή πρεσβευτικές αρχές.
Μετά από όλα όσα έζησα, σε χώρες όπως το Βιετνάμ και η Μογγολία κατάλαβα ότι ο εθελοντισμός δεν είναι ένα ταξίδι για να γεμίσεις το κινητό σου με φωτογραφίες ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με αναρτήσεις που δείχνουν πόσο «βοηθάς». Αν αυτός είναι ο στόχος, τότε μάλλον έχει χαθεί η ουσία.
Η πραγματική ανταμοιβή είναι διαφορετική. Είναι το χαμόγελο ενός παιδιού που απέκτησε λίγη περισσότερη αυτοπεποίθηση. Είναι η ευγνωμοσύνη ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες πολύ πιο δύσκολες από αυτές που οι περισσότεροι από εμάς θεωρούμε δεδομένες. Είναι η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι δεν άλλαξες τον κόσμο, αλλά ίσως άλλαξες τη μέρα – ή ακόμη και τη ζωή – ενός ανθρώπου.
Ο εθελοντισμός δεν είναι πράξη ηρωισμού. Είναι πράξη σεβασμού, ταπεινότητας και αλληλεγγύης.
Και για εμάς, τα άτομα με αναπηρία, είναι και μια απόδειξη ότι μπορούμε να προσφέρουμε ουσιαστικά, αρκεί να βρεθούμε στο σωστό περιβάλλον, με τους σωστούς ανθρώπους και με τον σεβασμό που αξίζουμε.
🗣 Αν υπάρχει ένα μήνυμα που θα ήθελα να μείνει από αυτό το άρθρο, είναι το εξής: μην αφήσετε ποτέ την αναπηρία σας να σας στερήσει εμπειρίες. Αλλά μην αφήσετε και κανέναν να σας πείσει να αγνοήσετε την ασφάλεια, την αξιοπρέπειά σας ή τα όριά σας. Επιλέξτε σωστά, ενημερωθείτε, βάλτε όρια και ταξιδέψτε για να προσφέρετε. Γιατί στο τέλος, ο μεγαλύτερος κερδισμένος από έναν ειλικρινή εθελοντισμό δεν είναι αυτός που δέχεται τη βοήθεια· είναι αυτός που επιστρέφει έχοντας γίνει καλύτερος άνθρωπος.
