Οι «Τρωάδες» προσέφεραν μια θεατρική εμπειρία ακόμη και σε εκείνους με προβλήματα όρασης ή ακοής
από την Ελένη Σαμπάνη για την «Κ»
Μια μικρή, γκρίζα μακέτα με λεπτομέρειες του σκηνικού των «Τρωάδων» περνάει από χέρι σε χέρι ξεκινώντας από την πρώτη θέση και φθάνοντας μέχρι τη γαλαρία του λεωφορείου. Δάχτυλα ψηλαφούν τις μινιατούρες των σκηνικών, στα οποία θα πάρουν σε λίγη ώρα τη θέση τους οι ηθοποιοί της Ελένης Ευθυμίου στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Μια άλλη από πορώδες υλικό κάνει τα χέρια που την αγγίζουν να νιώσουν κάτι από την υφή του χώρου, σαν να ακουμπούν για λίγο τα διαζώματα και τις κερκίδες του αρχαίου θεάτρου. Ένα πορτφόλιο με τις μικρογραφίες των κοστουμιών των ηθοποιών συμπληρώνει την εμπειρία της αφής. Τα ρούχα-μινιατούρες ήταν φτιαγμένα από πραγματικά υφάσματα της παράστασης, με τους ανθρώπους που είναι γύρω μας να αγγίζουν τα μανίκια, τις πτυχές, αλλά και να διαβάζουν την περιγραφή του κάθε ρόλου σε κώδικα Μπράιγ.
Η διαδρομή
Ταξιδεύουμε στην Επίδαυρο με τα λεωφορεία του Εθνικού Θεάτρου μαζί με ανθρώπους με προβλήματα όρασης και ακοής, οι οποίοι ήταν και οι πρώτοι θεατές με αισθητηριακές αναπηρίες που παρακολούθησαν τις «Τρωάδες», μια ειδικά σχεδιασμένη παράσταση καθολικής προσβασιμότητας που ανέβηκε στο αρχαίο θέατρο έπειτα από μια μικρή περιπέτεια. Η προγραμματισμένη πρεμιέρα της για τις 31 Ιουλίου ακυρώθηκε λόγω των πυρκαγιών που είχαν ξεσπάσει στην ευρύτερη περιοχή και πραγματοποιήθηκε τελικά την Κυριακή 2 Αυγούστου.
«Συγκινούμαι που σε έναν χώρο σαν κι αυτόν –που θεραπεύει την ψυχή και αναδεικνύει τον ελληνικό πολιτισμό– παρουσιάζεται για πρώτη φορά μια παράσταση όπου άνθρωποι με αναπηρία θα βρίσκονται επί σκηνής, αλλά και εμείς, τα άτομα με προβλήματα όρασης, θα μπορούμε να την παρακολουθήσουμε ισότιμα με όλους τους υπολοίπους», μας λέει ένας από τους επιβάτες, ο Στέργιος Σιούτης.
Μέσα στο λεωφορείο, με τη βοήθεια της Νάγιας Καρακώστα, μέλους της Liminal –του οργανισμού που προσέφερε τις υπηρεσίες προσβασιμότητας στην παράσταση–, ηλικιωμένοι αλλά και πολύ νεότεροι επιβάτες με προβλήματα όρασης μπόρεσαν να αντιληφθούν το σχήμα του θεάτρου, αλλά και τις ειδικές παρεμβάσεις που η παραγωγή είχε κάνει για τις «Τρωάδες». Η θεατρολόγος Εύα Σαραγά έκανε από το μικρόφωνο μια λεπτομερή περιγραφή του χώρου και της ιστορίας του αρχαίου θεάτρου, αλλά και της πλοκής των «Τρωάδων», ώστε οι θεατές να μπουν στο κλίμα πριν από την άφιξη τους. Παράλληλα, η διερμηνέας Αντα Γαλάνη «μετέφραζε» στην ελληνική νοηματική γλώσσα, για τα κωφά και βαρήκοα άτομα.
Οι απαιτήσεις
«Μας αρέσει πολύ να πηγαίνουμε στο θέατρο. Παρ’ όλα αυτά, δεν μας ικανοποιεί ένα εκπτωτικό εισιτήριο των 5 ευρώ. Θέλουμε να πληρώνουμε κανονικά το αντίτιμο, αρκεί να μπορούμε να παρακολουθήσουμε την παράσταση όπως όλοι οι υπόλοιποι», μας είπε ο Σπύρος Σκορδίλης, ο οποίος έχει ολική απώλεια όρασης. «Όταν η ακουστική περιγραφή απουσιάζει ή είναι ελλιπής, χάνουμε κρίσιμα σημεία της δράσης –τις κινήσεις, τις αλλαγές στη σκηνή– και πολλές φορές φεύγουμε χωρίς να έχουμε κατανοήσει το φινάλε», συνέχισε.
Μόλις φθάσαμε στην Επίδαυρο, ο μεικτός θίασος των 22 ηθοποιών –με και χωρίς αναπηρία– βρισκόταν στα παρασκήνια και προετοιμαζόταν με τρόπο που θύμιζε μικρή γιορτή. Η Λυδία Φωτοπούλου, ο Αργύρης Ξάφης, η Βασιλική Τρουφάκου και άλλοι ηθοποιοί έκαναν ζέσταμα μαζί με τα μέλη της καλλιτεχνικής ομάδας ατόμων με αναπηρία «Εν Δυνάμει» .
«Οι “Τρωάδες” μιλούν για ανθρώπους που έχασαν τα πάντα, αλλά όχι την αξιοπρέπειά τους. Νομίζω ότι αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα της συμπερίληψης: να δημιουργούμε έναν πολιτισμό όπου κάθε άνθρωπος έχει χώρο να ακουστεί, να δημιουργήσει και να ανήκει, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει ότι αξίζει να είναι εκεί»,
μας είπε η Ειρήνη Κουρούβανη, χορεύτρια που κινείται με αναπηρικό αμαξίδιο και μέλος του Χορού της τραγωδίας, την οποία συναντήσαμε στα παρασκήνια. Ελπίζει, όπως μας είπε, ότι τέτοιες παραστάσεις θα επαναληφθούν στην Επίδαυρο. «Οχι επειδή ήταν μια “ειδική” παραγωγή, αλλά επειδή απέδειξε ότι η προσβασιμότητα μπορεί να αποτελεί οργανικό μέρος του καλλιτεχνικού σχεδιασμού από την αρχή και όχι προσθήκη της τελευταίας στιγμής. Θα ήθελα οι επόμενες παραγωγές να μη συζητιούνται για το εάν είναι προσβάσιμες, αλλά αυτό να θεωρείται αυτονόητο».
Στα δεξιά του κοίλου
Ανηφορίζοντας προς το θέατρο μαζί με τους υπόλοιπους θεατές, τα άτομα με προβλήματα ακοής πήραν τις θέσεις τους στη δεξιά πλευρά του κοίλου, όπου βρισκόταν η διερμηνέας της νοηματικής γλώσσας. Όπως μας εξήγησε η Άντα Γαλάνη, η διερμηνεία είναι απαραίτητη. «Οι υπέρτιτλοι είναι ξερές λέξεις· δεν μεταδίδουν την ένταση, το συναίσθημα των ηθοποιών. Οι κωφοί και βαρήκοοι χάνουν τη μισή πλοκή».
«Η σκηνή μπορεί να γίνει καθρέφτης της κοινωνίας, όταν πάνω της συνυπάρχουν παιδιά και άνθρωποι με διαφορετικές εμπειρίες. Αυτό δεν προσφέρει μόνον ορατότητα, αλλά μια πιο ελπιδοφόρο θέαση της ζωής». –Αργυρώ Χιώτη, διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου
Καθίσαμε μαζί με τα άτομα με προβλήματα όρασης, στους οποίους μοιράστηκαν ακουστικά. Πήραμε και εμείς ένα ζευγάρι. Η ακριβής, ήρεμη περιγραφή της Μαρίας Θρασυβουλίδη, που είχε αναλάβει την ακουστική απόδοση, αποκάλυπτε λεπτομέρειες όπως οι μικρές χειρονομίες, οι αλλαγές στη στάση του σώματος, ακόμη και τα χρώματα των ρούχων των ηθοποιών. «Ο Αστυάνακτας σκίζει μια λευκή σελίδα από ένα τετράδιο, φτιάχνει ένα καραβάκι και το αφήνει να επιπλέει σε μια λακκούβα του σκηνικού που έχει νερό».
Καθώς η παράσταση πλησίαζε στο τέλος της, με τη Λυδία Φωτοπούλου να δίνει μια συγκλονιστική ερμηνεία ως Εκάβη, όλο και περισσότεροι θεατές δάκρυζαν. Στο φινάλε, το χειροκρότημα ξέσπασε με τέτοια ένταση και συγκίνηση, με μεγάλο μέρος του κοινού να μη σπεύδει να αποχωρήσει από το θέατρο. «Ήταν ένα έντονο βίωμα αυτή η παράσταση, σωματικό και ψυχικό», μας είπε η 34χρονη μερικώς βλέπουσα Δέσποινα Νικολαΐδου.
«Αισθανόμουν πραγματικά την απελπισία της γυναίκας στο αμαξίδιο και των παιδιών του Λοξία, που δεν ήθελαν να φύγουν από τον τόπο τους· με τις δικές τους δυσκολίες, δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν εύκολα αλλού, όπως είχαν συνηθίσει. Κι εγώ η ίδια έχω νιώσει πολλές φορές αυτή την απελπισία – σε μια χώρα όπου, για παράδειγμα, τα πεζοδρόμια δεν είναι προσβάσιμα και αναγκάζομαι να περπατώ στον δρόμο. […] Τα λόγια τους για το πού, πώς και με ποιον τρόπο θα πορευθούν, ηχούν καθημερινά στη ζωή μου», συνέχισε.
Η ακριβής, ήρεμη περιγραφή της Μαρίας Θρασυβουλίδη, που είχε αναλάβει την ακουστική απόδοση, αποκάλυπτε λεπτομέρειες όπως οι μικρές χειρονομίες, οι αλλαγές στη στάση του σώματος, ακόμη και τα χρώματα των ρούχων.
Η διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου Αργυρώ Χιώτη, σε συνομιλία μας μετά την παράσταση, τόνισε ότι «η σκηνή μπορεί να γίνει καθρέφτης της κοινωνίας, όταν πάνω της συνυπάρχουν παιδιά και άνθρωποι με διαφορετικές εμπειρίες. Αυτό δεν προσφέρει μόνον ορατότητα, αλλά μια πιο ελπιδοφόρο θέαση της ζωής». Η ίδια υπογράμμισε, μάλιστα, πως «πρωτίστως το Εθνικό Θέατρο πρέπει να οργανώνει και να φροντίζει τέτοιες παραγωγές», υπογραμμίζοντας ότι θα γίνουν προσπάθειες για να πραγματοποιηθούν αντίστοιχες παραστάσεις.
Πηγή: www.kathimerini.gr
