Στην εικόνα είναι τέσσερις μαύρες μορφές από ανθρωπάκια το ένα δίπλα στο άλλο. Κάτω από κάθε ανθρωπάκι υπάρχει λεζάντα περιγραφής. Το πρώτο ανθρωπόμορφο από τα αριστερά, έχει πάνω από το κεφάλι του εικονίδια σε μαύρους κύκλους. Τα εικονίδια δείχνουν ένα μαχαιροπίρουνο, ένα σπίτι, χαρτονομίσματα, μια καρδιά, ένα μπουκάλι και από κάτω γράφει άτομο με ειδικές ανάγκες. Το επόμενο ανθρωπόμορφο φοράει μια κόκκινη μπέρτα με ένα αναπηρικό σήμα δηλαδή ένα ανθρωπόμορφο σε αναπηρικό αμαξίδιο και γράφει από κάτω άτομο με ειδικές ικανότητες. Το επόμενο είναι ένα ανθρωπόμορφο με ένα κομμάτι παζλ προσαρτημένο στον δεξί του ώμο που μέσα έχει το σήμα της αναπηρίας και από κάτω γράφει άτομο με αναπηρία. Το τελευταίο ανθρωπάκι έχει στο στέρνο του το σήμα της αναπηρίας και γράφει από κάτω ανάπηρο άτομο.

Αναπηρία και Πολιτική Ορθότητα

H πολιτική ορθότητα όταν μιλάμε ή γράφουμε κάνει όλο ένα και πιο έντονη την παρουσία της. Ως πολιτική ορθότητα ορίζεται η αποφυγή χρήσης εκφράσεων, χαρακτηρισμών ή ενεργειών, οι οποίες στοχοποιούν, αποκλείουν, προσβάλλουν ή περιθωριοποιούν κοινωνικές ομάδες. Ιδίως σε ζητήματα όπως ο σεξισμός, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η αναπηρία κ.ά.. Σε αυτό το άρθρο θα εστιάσουμε στην κατάλληλη ορολογία και χρήση της γλώσσας για τα ανάπηρα άτομα.

Η χρήση πολιτικά ορθού λεξιλογίου δεν περιορίζεται και δεν υποβιβάζεται μόνο στο ζήτημα της πολιτικής ορθότητας, αλλά συνδέεται άρρηκτα με τις πολιτικές και τις πρακτικές. Η χρήση δόκιμου λεξιλογίου για τα ανάπηρα άτομα, δεν είναι απλά ζήτημα πολιτικής ορθότητας είναι αγώνας για την διεκδίκηση των δικαιωμάτων και ανάδειξης της ανισότητας και του αποκλεισμού που βιώνουμε.

Για να μπορέσουμε όμως να καθιερώσουμε στην καθημερινότητα μας ορολογία αποδεκτή από την κοινότητα των αναπήρων, οφείλουμε πρωτίστως να κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους είναι σημαντικό. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε αντικατοπτρίζουν τις πεποιθήσεις, τις αντιλήψεις, τις συμπεριφορές, τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις μας, δηλαδή την κοσμοθεωρία μας, η οποία είναι συνειδητή ή υποσυνείδητη απέναντι σε μια κοινωνική ομάδα ή ένα κοινωνικό φαινόμενο. Βέβαια, η χρήση ορθότερου λεξιλογίου δε συνεπάγεται αυτόματα βελτίωση στις στάσεις και τις αντιλήψεις ή εξάλειψη των διακρίσεων και των στερεοτύπων γύρω από την αναπηρία.

Ποιοι είναι άραγε οι δόκιμοι όροι για την αναπηρία;

Μέσα στο πέρας των χρόνων έχουν υπάρξει πολλοί όροι με τους οποίους χαρακτήριζαν τα ανάπηρα άτομα. Ένας από τους πιο διαδεδομένους και εδραιωμένους στο λεξιλόγιο πολλών είναι το «άτομα με ειδικές ανάγκες». Ωστόσο, αυτό είναι αδόκιμο καθώς θεωρείται ευφημισμός, δηλαδή αποφεύγεται να χρησιμοποιηθεί ο όρος «αναπηρία», γιατί θεωρείται υποτιμητικό, ασεβές και προσβλητικό. Γεγονός που κατά την κοινότητα των αναπήρων δεν ισχύει και αποτελεί μισαναπηριστικό λεξιλογικό πρότυπο καθώς αποκρύπτει την ταυτότητα του ατόμου.

Κάποια στιγμή αυτή της ιστορικής αναδρομής των όρων, προτάθηκε να χρησιμοποιηθεί ο όρος «άτομα με ειδικές ικανότητες». Τότε πολλοί ανάπηροι άρχισαν να αναρωτιούνται τι είδος σούπερ δυνάμεις έχουν. Αυτός ο όρος δεν αναγνωρίζει τα ανάπηρα άτομα ως ισότιμα μέλη της κοινωνίας. Προσπαθεί να τα εγκωμιάσει. Οι δυο παραπάνω όροι για την περιγραφή των ανάπηρων ατόμων εξιδανικεύουν την κανονικότητα, υποβόσκουν τη δήλωση ότι το να μιλά κάποιος για τη βλάβη του δεν είναι κατάλληλο ή πρέπει να ντρέπεται για αυτό. Ενώ, παράλληλα, αφήνουν να εννοείται ότι η ζωή με βλάβη είναι συνώνυμο της δυστυχίας και για αυτό πρέπει να χρησιμοποιηθούν άλλοι όροι πιο «θετικοί» για να δημιουργούνται λιγότερο αρνητικοί συνειρμοί στη χρήση τους.

Ένας από τους πιο σύγχρονους όρους που ήρθε να αντικαταστήσει τους προηγούμενους είναι ο όρος «άτομα με αναπηρία». Η αλήθεια είναι ότι πολλοί τον προτιμούν και τον χρησιμοποιούν ακόμη. Ο όρος αυτός θέτει ως προτεραιότητα το άτομο και μετά την αναπηρία, δηλαδή η ιδιότητα του ατόμου είναι πιο «δυνατή» από αυτή της αναπηρίας. Απ’ την άλλη, πολλοί άλλοι ασκούν κριτική σε αυτό, καθώς θεωρούν πως ο όρος αυτός έρχεται να «φορέσει» στο άτομο την αναπηρία σαν ένα προσάρτημα και δεν την περιλαμβάνει στην ταυτότητα του.

Τα τελευταία χρόνια, λοιπόν, ο επικρατέστερος όρος που προτάσσεται από την κοινότητα είναι το «ανάπηρα άτομα», διότι θεωρεί ότι η αναπηρία είναι μέρος της ταυτότητας του ατόμου που ανήκει στην μειονοτική ομάδα. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι βασίζεται στο κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία, όπου γίνεται διακριτή η διαφορά μεταξύ βλάβης και αναπηρίας. Συγκεκριμένα, η βλάβη είναι το τι συμβαίνει στο σώμα μου, τι το διαφοροποιεί από το ικανό σώμα. Ενώ, η έννοια της αναπηρίας συμβολίζει τον περιορισμό και την καταπίεση που βιώνει το άτομο λόγω των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτιστικών συνθηκών.

Ωραία όλα αυτά, άρα όσοι δεν είναι ανάπηροι είναι κανονικοί, σωστά;

Αυτό είναι ακόμη ένα λεξιλογικό σφάλμα. Όροι όπως «κανονικοί», «αρτιμελείς», «υγιείς» δεν είναι δόκιμοι. Όταν επιθυμούμε να αναφερθούμε σε άτομα χωρίς αναπηρία, λέμε ακριβώς αυτό, άτομα χωρίς αναπηρία ή μη ανάπηρα άτομα.

Για να πάψουν να διαιωνίζονται στερεότυπα και προκαταλήψεις για την αναπηρία, μια καλή αρχή είναι η χρήση του λεξιλογίου, χωρίς να περιοριστούμε μόνο σε αυτό, καθώς δεν αποτελεί μόνο θέμα πολιτικής ορθότητας αλλά είναι μια μάχη για τα ανάπηρα άτομα προκειμένου να διεκδικήσουν ισότιμη θέση στην κοινωνία, και με την χρήση του όρου «ανάπηρος» προβάλλουν την ανισότητα, την περιθωριοποίηση και τον αποκλεισμό που βιώνουν. Χρειάζεται μια επανεκπαίδευση του εγκεφάλου για το ποιες λέξεις πρέπει να χρησιμοποιεί, οι λέξεις γίνονται στάσεις και οι στάσεις πεποιθήσεις και συμπεριφορές. Το αδόκιμο λεξιλόγιο δεν περιορίζεται μόνο στον τρόπο που ονοματίζουμε την κοινωνική ομάδα. Επεκτείνεται και στη μικρο-επιθετικότητα, η οποία ορίζεται σε καθημερινές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ατόμων και αποτελούν τόσο λεκτικές όσο και συμπεριφορικές προσβολές. H μικρο-επιθετικότητα εμφανίζεται με πολλές μορφές. Αυτές μπορεί να γίνονται θελημένα ή από άγνοια του ατόμου, σχετικά με τη βαρύτητα και τη δυναμική που η χρήση τους διαιωνίζει στερεότυπα, προκαταλήψεις και την ανισότητα απέναντι στα ανάπηρα άτομα. Οι μικρο-επιθετικές προσβολές λεκτικές και συμπεριφορικές πηγάζουν από την εξιδανίκευση του ικανού σώματος (ableism).

Σε επόμενο άρθρο θα γίνει εστίαση στον μισαναπηρισμό, στην μικρο-επιθετικότητα και την εξιδανίκευση του ικανού σώματος. Ως τότε, τροφή για σκέψη:

Πόσες φορές έχετε ακούσει από τους γύρω σας τις παρακάτω φράσεις ή παρόμοιες; Πώς νιώσατε; Πώς αντιδράσατε;

«Απίστευτο, είναι ανάπηρος και δουλεύει!»

«Μα τόσο νέα κοπέλα, είσαι ανάπηρη;»

«Τόσο όμορφο παλικάρι ανάπηρο, δε μπορώ να το πιστέψω»

«Δεν είσαι εσύ ανάπηρος, αυτοί που σε κοροϊδεύουν είναι ανάπηροι στο μυαλό»

«Είσαι έμπνευση για μένα με όλα αυτά που περνάς με την αναπηρία σου»

«Μα καλά, κάνετε εσείς οι ανάπηροι σεξ;»

Σχετικά με τον συντάκτη

Ειδική Παιδαγωγός

One comment for “Είμαι ανάπηρος.

  • Γιαννης λέει:

    Το άρθρο σου ήταν αρκετά κατατοπιστικο, αλλά το θέμα είναι να μπορούσατε μέσω ενός φορέα ή ενός συλλόγου ή ενός παράγοντα το πως πρέπει να σας αποκαλούν, ώστε να υπάρχει ο κατάλληλος σεβασμός στο πως θα σας επικαλούμαστε και επίσης θα πρέπει από σας να κατατεθουν μέσω υπουργείου παιδείας μαθήματα στα σχολεια το πως πρέπει να φερομαστε στα άτομα με αναπηρια και σεμινάρια επίσης σε διάφορες εκδηλώσεις. Κάποιος μπορεί να μου πει “μα καλά όλα αυτά που λες είναι περιττα” ή οτιδήποτε άλλο, αλλά πρέπει να έχουμε μια συμπεριφορά ή όποια θα ήταν αποδεκτή, χωρίς να σας κάνουμε να συγχυζεστε ή να νιώθετε άβολα ή να εκτιθομαστε εμείς απέναντι σας.

    Απάντηση

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή