έφηβος που κάθεται οκλαδόν σε δρόμο και τίτλος άρθρου
Πηγή Εικόνας: Canva

Όταν ο έφηβος καλείται να επιλέξει για το επαγγελματικό του μέλλον.

Η Εφηβεία για τον άνθρωπο είναι μια διακριτή αναπτυξιακή φάση εξαιτίας των ραγδαίων βιωματικών αλλαγών και των νέων εξελίξεων ως προς τις νοητικές ικανότητες και ως προς την σεξουαλικότητα. Ξεκινά ως ψυχοβιολογικό φαινόμενο (αναφερόμαστε στις αλλαγές της ήβης) και καταλήγει σε ψυχοκοινωνικό φαινόμενο, όπου το ενδιαφέρον εστιάζεται στη δόμηση της προσωπικότητας και στη διαμόρφωση των σχέσεων με τον υπόλοιπο κόσμο.

Παρά τις πολλές σωματικές και ψυχικές αλλαγές που συμβαίνουν, η εφηβεία είναι μία συναρπαστική περίοδος κατά την οποία:

  • Συμβαίνουν αρκετές ψυχικές και σωματικές αλλαγές στις οποίες ο έφηβος καλείται να προσαρμοστεί
  • Ο έφηβος γνωρίζει τον εαυτό του καλύτερα και διαμορφώνει την ταυτότητα του
  • Αλλάζει ο τρόπος που ο έφηβος σκέφτεται και αντιλαμβάνεται τον κόσμο

Την περίοδο της εφηβείας υπάρχουν και κάποιοι συγκεκριμένοι αναπτυξιακοί στόχοι που καλείται να πετύχει:

√ Αποδοχή και αξιοποίηση των σωματικών αλλαγών

√ Επαναπροσδιορισμός των σχέσεων με τους συνομηλίκους και το άλλο φύλο

√ Κατάκτηση γνωστικών δεξιοτήτων που βοηθούν στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων

√ Αυτονομία και ανεξαρτητοποίηση από την οικογένεια

√ Διαμόρφωση Ταυτότητας

√ Επιλογή Σπουδών και επαγγέλματος

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες απ’ τους οποίους εξαρτάται το αν ο έφηβος θα καταφέρει να πετύχει αυτούς τους αναπτυξιακούς στόχους, ένας εκ των οποίων είναι και ο τρόπος διαπαιδαγώγησης.

Ουσιαστικά, υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι διαπαιδαγώγησης: ο αυταρχικός, ο υπερβολικά ανεκτικός και ο δημοκρατικός.

Στον αυταρχικό τρόπο κύρια χαρακτηριστικά είναι ο υπερβολικός έλεγχος, η απαίτηση για απόλυτη πειθαρχία χωρίς περιθώριο αντιρρήσεων και διαφωνιών, η χρήση τιμωριών, η αποφυγή διαλόγου, η έλλειψη εκδήλωσης συναισθημάτων και η έλλειψη επιβράβευσης. Επίσης υπάρχουν υπερβολικές απαιτήσεις, χωρίς παράλληλα να δίνονται περιθώρια για αυτονομία και λήψη αποφάσεων.

Αποτέλεσμα αυτού του τρόπου διαπαιδαγώγησης είναι η χαμηλή αυτοεκτίμηση και τα αισθήματα αναξιότητας, η απόλυτη συμμόρφωση στις επιταγές των γονέων και η δυσκολία στη λήψη αποφάσεων, πιθανή παραβατική συμπεριφορά και συναισθηματικές μεταπτώσεις, καθώς και αποφυγή ένταξης σε παρέες.

Στον αντίποδα του αυταρχικού, βρίσκεται ο Υπερβολικά Ανεκτικός Τρόπος. Κύρια χαρακτηριστικά αυτού του τρόπου είναι η έλλειψη ελέγχου που συνεπάγεται αποφυγή κανόνων και ορίων, η προσπάθεια κατάκτησης της συμπάθειας του εφήβου με το παραχάϊδεμα και την υπερπροστασία, η έλλειψη απαιτήσεων, αλλά και η έλλειψη ευκαιριών να αναπτύξει ο έφηβος το δυναμικό του, να έλθει σε επαφή με καταστάσεις και άτομα και να απεξαρτηθεί από τους γονείς. Κάποιες φορές βλέπουμε και την ανάληψη ευθυνών που ανήκουν στους εφήβους από τους γονείς με βασικό σκοπό να μην απομακρυνθεί το παιδί από κοντά τους.

Όπως και ο αυταρχικός, ο υπερβολικά ανεκτικός τρόπος διαπαιδαγώγησης πάλι δεν έχει τόσο καλά αποτελέσματα καθώς μπορεί να οδηγήσει σε εγωκεντρική και ανώριμη συμπεριφορά, σε ανασφάλεια και αίσθηση ανικανοποίητου. Επίσης τα παιδιά ενδέχεται να παρουσιάσουν δυσκολία τόσο στον να ακολουθήσουν κανόνες και όρια, όσο και στο να θέσουν τα ίδια όρια. Πιθανή είναι επίσης η έλλειψη σεβασμού προς τους γονείς, καθώς και η έλλειψη υπευθυνότητας.

Ο τρίτος τρόπος διαπαιδαγώγησης, ο Δημοκρατικός, θα έλεγε κανείς ότι είναι ο ιδανικός τρόπος διαπαδαγώγησης καθώς χαρακτηρίζεται από:

  • Εκδήλωση συναισθημάτων στοργής και αγάπης
  • Ενίσχυση και ενθάρρυνση για ανεξαρτησία
  • Επιβράβευση κάθε προσπάθειας
  • Όρια και κανόνες μέσα από συζήτηση και διάλογο
  • Προτροπή για ανάληψη ευθυνών απέναντι στις υποχρεώσεις του
  • Χρήση του διαλόγου και της συνεργασίας, αντί των συγκρούσεων
  • Προτροπή για στοχοθεσία
  • Αλληλοαποδοχή και αλληλοσεβασμός
  • Τακτική συγκέντρωσης της οικογένειας για συζήτηση σημαντικών θεμάτων

Ως αποτέλεσμα ο συγκεκριμένος τρόπος έχει τη θετική αυτοεκτίμηση, την αίσθηση προσωπικής αξίας και αποδοχής του εαυτού, την αισιοδοξία και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών. Το παιδί μαθαίνει να δημιουργεί υγιείς σχέσεις με τους γονείς και τα άλλα άτομα της κοινωνίας, να αναλαμβάνει ευθύνες, να τηρεί όρια και κανόνες, να προσπαθεί να πετύχει τους στόχους τους και να φτάσει στον τελικό στόχο που είναι η κατάκτηση της ταυτότητας του.

Όπως αναφέρθηκε, ένας από τους βασικούς αναπτυξιακούς στόχους του εφήβου είναι και η επιλογή σπουδών και επαγγέλματος. Κατά την περίοδο λοιπόν της εφηβείας προκύπτουν κάποια βασικά ερωτήματα όπως:

Τι επάγγελμα θα ακολουθήσω;

Ποιες σπουδές οδηγούν σε αυτό;

Τι πρέπει να κάνω για να πετύχω τους επαγγελματικούς μου στόχους;

Θα μπορέσω να βρω δουλειά;

Είναι έτοιμος ο έφηβος να πάρει αποφάσεις;

Ουσιαστικά ή επαγγελματική επιλογή δεν αποτελεί και αυτή παρά μία όψη της απόκτησης ταυτότητας. Αυτό βέβαια δε σημαίνει πως η επιλογή σπουδών και επαγγέλματος είναι εύκολη υπόθεση. Αυτό οφείλεται τόσο στις αλλαγές που έχει να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί ο ίδιος ο έφηβος, όσο και στις συνεχείς αλλαγές στην αγορά εργασίας.

Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν αρκετά νέα δεδομένα στην αγορά εργασίας όπως είναι η διεθνοποίηση της κοινωνίας και της οικονομίας, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, η εμφάνιση νέων μορφών εργασίας (πχ τηλεργασία) με την παράλληλη εξαφάνιση ορισμένων επαγγελμάτων, εμφάνιση νέων ή προσαρμογή άλλων στα νέα δεδομένα. Επίσης πέρα απ’ τη μόνιμη απειλή της ανεργίας και της όξυνσης του οικονομικού ανταγωνισμού, υπάρχει μία διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση εκ μέρους των επιχειρήσεων εργαζομένων με αυξημένα προσόντα και δεξιότητες που οδηγεί στην επιβεβλημένη δια βίου εκπαίδευση.

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψη τα παραπάνω, ο έφηβος καλείται να επιλέξει ένα επάγγελμα που ιδανικά θα ανταποκρίνεται στις κλίσεις, τα ενδιαφέροντα και την προσωπικότητα του, θα του αποφέρει ικανοποιητικές αποδοχές, θα έχει μελλοντικές προοπτικές και θα υπάρχουν οι κατάλληλες εργασιακές συνθήκες (αυτό βέβαια είναι πολύ σχετικό καθώς στην εποχή μας όλα μεταβάλλονται). Βασικό όμως είναι το επάγγελμα να προσφέρει ικανοποίηση και ψυχική ισορροπία και μέσα από αυτό να κοινωνικοποιεί ορθά το άτομο.

Σχεδιάζοντας μια επιτυχημένη επαγγελματική σταδιοδρομία

Υπάρχουν 4 βασικά βήματα στον σχεδιασμό αυτό:

1. Αυτογνωσία
2. Πληροφόρηση για την αγορά εργασίας και τα επαγγέλματα
3. Συσχετισμός στοιχείων προσωπικότητας με σχολές και επαγγέλματα
4. Λήψη αποφάσεων- Μετάβαση

♦ Αυτογνωσία

Ο έφηβος καλείται να απαντήσει σε ερωτήματα όπως το “Ποιος είμαι;”, “Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μου;”, “Ποια είναι τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία μου;”,
“Ποια είναι τα ενδιαφέροντα μου;, “Ποιες είναι οι ικανότητες- δεξιότητες μου;”.

Πληροφόρηση για την αγορά εργασίας και τα επαγγέλματα

Κατά τη διάρκεια συλλογής πληροφοριών ο έφηβος θα πρέπει να έχει στο μυαλό του πως μια πληροφορία για να είναι χρήσιμη πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά: Να είναι αξιόπιστη, να είναι από έγκυρη και σύγχρονη πηγή, να είναι ακριβής και να μπορούμε να την αξιοποιήσουμε στην καθημερινότητα μας.

⇒ Δεν έχουν όλες οι πληροφορίες την ίδια αξία.

Στις πληροφορίες που πρέπει να αναζητήσει ο έφηβος για τα επαγγέλματα, συγκαταλέγονται και κάποια βασικά ερωτήματα

  • Τι ακριβώς θα κάνω ασκώντας αυτό το επάγγελμα;
  • Τι καθήκοντα και υποχρεώσεις θα έχω;
  • Που θα εργαστώ;
  • Θα έχω συγκεκριμένο ωράριο ή ευέλικτο;
  • Θα εργάζομαι μόνος ή σε ομάδα;
  • Θα χρειάζεται να μετακινούμαι;
  • Ποιες ιδιαίτερες ικανότητες και δεξιότητες απαιτεί το επάγγελμα;
  • Είναι απαραίτητο ένα συγκεκριμένο επίπεδο σπουδών;
  • Θα υπάρχει ένα σταθερό μηνιαίο εισόδημα;
  • Υπάρχουν άλλες επιπρόσθετες απολαβές;
  • Υπάρχουν δυνατότητες εξέλιξης στο επάγγελμα;
  • Ποιο είναι το μέλλον αυτού του επαγγέλματος;
  • Ποιες ιδιαίτερες ικανότητες και δεξιότητες απαιτεί το επάγγελμα;
  • Είναι απαραίτητο ένα συγκεκριμένο επίπεδο σπουδών;
  • Θα υπάρχει ένα σταθερό μηνιαίο εισόδημα;
  • Υπάρχουν άλλες επιπρόσθετες απολαβές;
  • Υπάρχουν δυνατότητες εξέλιξης στο επάγγελμα;
  • Ποιο είναι το μέλλον αυτού του επαγγέλματος;

Σε όλα τα στάδια σημαντικός είναι ο ρόλος της οικογένειας.

Η οικογένεια θέτει τις βάσεις για μία ολική ανάπτυξη του παιδιού και προετοιμασία για τη λήψη επωφελών αποφάσεων. Βέβαια, τα εργασιακά προβλήματα, η ανασφάλεια της σύγχρονης απασχόλησης και οι αλλαγές στις εργασιακές δομές δυσκολεύουν τους γονείς στο να είναι οι κύριοι καθοδηγητές των παιδιών τους.

Πολλοί γονείς δεν γνωρίζουν με ποιο τρόπο να βοηθήσουν τα παιδιά τους ως προς την επαγγελματική τους ανάπτυξη, ενώ άλλες φορές οι φιλοδοξίες των γονέων για τα παιδιά τους μπορεί να επηρεάσουν το πώς ένας νέος βλέπει τα επαγγέλματα. Η δύναμη των προσδοκιών και των επιθυμιών των γονέων σε σχέση με την επαγγελματική επιλογή των παιδιών τους, μπορεί να οδηγήσει είτε σε συμπεριφορά συμμόρφωσης είτε, ακόμα, σε αντιδραστική συμπεριφορά.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς στην πράξη;

Αρχικά οι γονείς είναι σημαντικό να βοηθήσουν το παιδί να διερευνήσει τα ενδιαφέροντα, τις κλίσεις, τα ταλέντα και τις δεξιότητες του. Να το βοηθήσουν να θέσει υψηλούς αλλά επιτεύξιμους στόχους, αλλά και να πάρει αποφάσεις σε σχέση με την καριέρα του. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν το παιδί να έρθει σε επαφή με άτομα και πηγές πληροφόρησης που θα το βοηθήσουν στη λήψη αποφάσεων για το επαγγελματικό του μέλλον. Για να γίνουν όμως όλα αυτά θα πρέπει πρώτα οι γονείς να διερευνήσουν το θέμα της επαγγελματικής καριέρας του παιδιού σφαιρικά και να αποκτήσουν γνώσεις, έτσι ώστε να μπορούν να εξερευνήσουν μαζί του τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές και να το βοηθήσουν να κάνει τις σωστές επιλογές. Καθότι η εφηβεία είναι μία περίοδος με αρκετές συγκρούσεις μεταξύ γονέων και παιδιών, είναι καλό να αποφεύγεται η βοήθεια αυτή να δίνεται με τη μορφή υποδείξεων. Αντίθετα, ένας καλός τρόπος είναι ο γονιός να μοιραστεί με το παιδί τις δικές του θετικές επαγγελματικές εμπειρίες, καθώς και το πως αποφάσισε ο ίδιος να ακολουθήσει το επάγγελμα του ή ποια ήταν τα δικά του επαγγελματικά όνειρα. Δεν θα πρέπει όμως σε καμία περίπτωση οι γονείς να προβάλουν τις δικές τους φιλοδοξίες και τα όνειρα πάνω στο παιδί, ούτε να του περνάνε στερεοτυπικές αντιλήψεις για την εργασία και τους ρόλους των φύλων.

Πέρα απ’ τις συμβουλές όμως το παιδί θα πρέπει να γνωρίζει πως ακόμα και να κάνει κάποιο λάθος στις αποφάσεις του αυτό είναι αποδεκτό. Δεν θα πρέπει τα παιδιά να αισθάνονται ότι τα μειώνουν, ότι τους τονίζουν τα αδύνατα σημεία τους ή ότι τα συγκρίνουν με άλλους. Αντίθετα, θα αισθανθούν ίσως πιο άνετα αν οι γονείς μοιραστούν μαζί τους τυχόν δικά τους λάθη και πως τα αξιοποιήσατε για να γίνεται καλύτεροι.

Ο επαγγελματικός μας προσανατολισμός μπορεί να ταυτιστεί με τον Σχεδιασμό της Ζωής μας και διεθνώς τείνει να χαρακτηρίζεται με αυτόν τον τρόπο εφόσον επηρεάζει την προσωπικότητά μας, τον τρόπο που ζούμε στην καθημερινότητά μας, τις προσωπικές μας επιλογές, την οικογενειακή και κοινωνική μας ζωή. Σε μια εποχή με ραγδαίες κοινωνικό- οικονομικές εξελίξεις κάποιος μπορεί να αλλάξει επάγγελμα έως και 7 φορές στη ζωή του, οπότε ίσως το πιο βασικό μήνυμα που πρέπει να περάσουμε στα παιδιά, αλλά να έχουμε στο μυαλό μας και οι μεγαλύτεροι, είναι πως η εκπαίδευση δεν σταματά στην ουσία με το τέλος των σπουδών, αλλά αντιθέτως είναι πολύ σημαντική η δια βίου μάθηση και η ανάπτυξη δεξιοτήτων.

Ενδεικτικές Βιβλιογραφικές Αναφορές

  • Δεμερτζής, Ν. (2011). Επαγγελματικός Προσανατολισμός στην Πράξη. Αθήνα: Σαββάλας.
  • Δημητρόπουλος, Ε. (1999). Συμβουλευτική Προσανατολισμός, Τόμος Β’ ,Εκδόσεις Γρηγόρη
  • Κότιος, Κ. & Ταουσάνης, Χ. (2016). Επιλέγω Σπουδές & Επάγγελμα 2016. Αθήνα: Πατάκης.
  • Σιδηροπούλου ,Δ. κ.ά.(2003). Οι Απόψεις των εφήβων για την Επίδραση των Γονέων τους στις Επαγγελματικές τους Επιλογές. Περιοδικό ΕΛΕΣΥΠ , Τ.64-65

 

Σχετικά με τον συντάκτη

Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού. Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας.

Αφήστε σχόλιο

ΧΟΡΗΓΟΙ

Επιστροφή στην κορυφή