Η ζωή των ανθρώπων με κώφωση, τύφλωση και σύνδρομο Down άλλαξε σημαντικά από τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 μέχρι σήμερα. Όμως τα ευρωπαϊκά στοιχεία δείχνουν ότι η πρόοδος στα δικαιώματα δεν έχει μετατραπεί ακόμη σε πλήρη ισότητα στην εργασία, στην εκπαίδευση και στην καθημερινότητα.
Για δεκαετίες, η αναπηρία στην Ελλάδα και στην Ευρώπη αντιμετωπιζόταν περισσότερο ως οικογενειακό βάρος ή ιατρικό πρόβλημα, παρά ως ζήτημα δικαιωμάτων. Σήμερα υπάρχει περισσότερη ενημέρωση, περισσότερη ορατότητα και περισσότερη θεσμική προστασία. Όμως οι αριθμοί δείχνουν ότι οι κοινωνίες εξακολουθούν να αφήνουν πολλούς ανθρώπους πίσω.
Στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, η καθημερινότητα των ατόμων με κώφωση, τύφλωση και σύνδρομο Down στην Ελλάδα είχε ένα κοινό χαρακτηριστικό: περιορισμένες επιλογές. Στην επαρχία, η οικογένεια συχνά σήκωνε μόνη της το βάρος, χωρίς συστηματική ψυχοεκπαίδευση, χωρίς επαρκείς δομές και χωρίς κοινωνικό περιβάλλον που να γνωρίζει πώς να στηρίξει μια ζωή με αναπηρία.
Η εικόνα άρχισε να αλλάζει σταδιακά από τη δεκαετία του 2000, όταν η αναπηρία άρχισε να συζητείται περισσότερο ως ζήτημα δικαιωμάτων. Ωστόσο, η πραγματική ένταξη δεν ακολούθησε με τον ίδιο ρυθμό.
📊 Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέγραψε το 2024 χάσμα απασχόλησης 24 ποσοστιαίων μονάδων ανάμεσα σε άτομα με και χωρίς αναπηρία, για την ηλικιακή ομάδα 20–64 ετών.
Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο δύσκολη. Σύμφωνα με έκθεση του European Disability Forum για την Ελλάδα, με βάση EU-SILC δεδομένα, η απασχόληση των ατόμων με αναπηρία βρίσκεται στο 32,6%, από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, με χάσμα 27,7 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με τα άτομα χωρίς αναπηρία. Η ίδια έκθεση σημειώνει ότι τα άτομα με αναπηρία στην Ελλάδα είναι πιθανό να μένουν μακροχρόνια άνεργα, με μέσο χρόνο ανεργίας 5,5 χρόνια.
🔸Κώφωση
Για τους ανθρώπους με κώφωση, το βασικό ζήτημα παραμένει η πρόσβαση στην επικοινωνία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση Κωφών καταγράφει ότι σε 29 από 31 ευρωπαϊκές χώρες προβλέπεται επαγγελματική διερμηνεία νοηματικής γλώσσας μέσω νομικών ή κανονιστικών πλαισίων, ενώ σε 24 από 31 χώρες οι κωφοί μαθητές έχουν δικαίωμα εκπαίδευσης στην εθνική νοηματική γλώσσα. Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο η ύπαρξη νόμων, αλλά η εφαρμογή τους στην καθημερινότητα.
🔸Τύφλωση
Για τους ανθρώπους με τύφλωση ή σοβαρή απώλεια όρασης, τα στοιχεία της European Blind Union δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος: στην Ευρώπη υπολογίζονται πάνω από 30 εκατομμύρια τυφλοί και μερικώς βλέποντες άνθρωποι, ενώ η μέση ανεργία των τυφλών και μερικώς βλεπόντων σε ηλικία εργασίας ξεπερνά το 75%.
🔸Σύνδρομο Down
Για το σύνδρομο Down, η ένταξη στην εργασία παραμένει ακόμη πιο περιορισμένη. Έρευνα της European Down Syndrome Association στα μέλη της κατέγραψε ότι μόνο περίπου 2% των ενηλίκων με σύνδρομο Down εργάζονται σε κανονική επιχείρηση, ενώ στις περισσότερες χώρες η πλειονότητα των ενηλίκων με σύνδρομο Down παραμένει στο σπίτι χωρίς εργασιακή ευκαιρία.
Η ΕΛΕΠΑΠ δείχνει και την άλλη πλευρά: τη σημασία της πρώιμης παρέμβασης και της στήριξης της οικογένειας. Η οργάνωση ιδρύθηκε το 1937 και έχει ως αποστολή τη δια βίου υποστήριξη παιδιών με αναπηρία και των οικογενειών τους. Αναφέρει ότι παρέχει θεραπευτικά, εκπαιδευτικά και ιατρικά προγράμματα, με στόχο την ισότιμη ένταξη στον κοινωνικό ιστό.
Το συμπέρασμα είναι καθαρό:
σπό το ’80 μέχρι το 2020 η κοινωνία έμαθε περισσότερα για την αναπηρία. Αλλά η γνώση δεν έγινε ακόμη ισότητα. Η κώφωση δεν αποκλείει από μόνη της· αποκλείει η έλλειψη προσβασιμότητας στην επικοινωνία. Η τύφλωση δεν αποκλείει από μόνη της· αποκλείει η πόλη που δεν σχεδιάστηκε για όλους. Το σύνδρομο Down δεν αποκλείει από μόνο του· αποκλείει η προκατάληψη στην εκπαίδευση και στην εργασία.
Η αναπηρία δεν είναι το εμπόδιο. Το εμπόδιο είναι η κοινωνία που άργησε να εκπαιδευτεί.
Όλοι μπορούμε να βοηθήσουμε ώστε να δημιουργηθεί μια κοινωνία με ενσυναίσθηση και συμπερίληψη για τους ανθρώπους με αναπηρία . Ο κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός και μοναδικός .
Πηγές:
1.Eurostat
2.European Disability Forum
3.European Blind Union
4.European Union of the Deaf
5.European Down Syndrome Association
6.ΕΛΕΠΑΠ
