μαθήτρια που διαβάζει

Το Άγχος

Με τον όρο άγχος εννοούμε μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού, έναν φυσιολογικό μηχανισμό που ενεργοποιείται ως απάντηση σε κάποια ισχυρή πρόκληση. Δεν είναι απαραίτητα κακό, αντίθετα ως ένα σημείο μπορεί να είναι παραγωγικό και να μας κάνει να προσπαθούμε περισσότερο για να πετύχουμε τους στόχους μας. Η αλήθεια λοιπόν είναι ότι δεν χρειάζεται να δαιμονοποιούμε το άγχος αλλά όταν αυτό παύει να είναι σε ένα λογικό πλαίσιο τότε μπορεί πολύ εύκολα να γίνει ο μεγαλύτερος μας εχθρός.

Επιστημονικά, η λεγόμενη καμπύλη του άγχους μας δείχνει πως τόσο το χαμηλό όσο και το υπερβολικό άγχος βλάπτουν και δεν οδηγούν σε καλή επίδοση. Το χαμηλό άγχος φανερώνει ότι το άτομο δεν ενδιαφέρεται, ενώ τα υψηλά επίπεδα άγχους μαρτυρούν αποδιοργάνωση. Αντίθετα, μετρίου επιπέδου άγχος δείχνει ότι το άτομο βρίσκεται μπροστά σε μία σημαντική διαδικασία, είναι σε εγρήγορση και έχει βελτιωμένη ικανότητα συγκέντρωσης.

Το άγχος είναι ουσιαστικά ένας φαύλος κύκλος από αρνητικές σκέψεις, αρνητικά συναισθήματα και ψυχοσωματικές αντιδράσεις. Τα συμπτώματα δηλαδή παρουσιάζονται σε τρία επίπεδα. Πρώτα απ’ όλα σε γνωστικό επίπεδο με τη μορφή αρνητικών σκέψεων όπως “ είμαι άχρηστος”, “δε θα καταφέρω τίποτα”, “δε θυμάμαι τίποτα”. Εν συνεχεία, σε συναισθηματικό με νευρικότητα, θυμό, ανησυχία, ευερεθιστότητα και τέλος σε σωματικό με διάφορες ενοχλήσεις όπως πονοκεφάλους, πόνους στο στομάχι, δυσκολίες στον ύπνο ή εφιάλτες, αίσθημα ζάλης κλπ.

Πανελλήνιες εξετάσεις

Όσον αφορά την περίοδο των πανελληνίων εξετάσεων, ο τρόπος που αντιδρούν οι έφηβοι διαφέρει. Άλλοι οργανώνονται καλύτερα, ενώ άλλοι αδιαφορούν και παραιτούνται πριν ακόμα ξεκινήσουν την προσπάθεια.

Πηγή του άγχους τις περισσότερες φορές είναι ο φόβος της αποτυχίας. Ο φόβος αυτός από κάπου ξεκινάει και συνήθως ξεκινάει απ’ την πεποίθηση του ότι αν δεν τα πάω καλά στις πανελλήνιες θα είμαι αποτυχημένος και θα τους απογοητεύσω όλους. Ο μαθητής δηλαδή που εμφανίζει έντονο άγχος φοβάται ότι κινδυνεύει από πιθανή αποτυχία την οποία βλέπει ως κάτι απειλητικό για τη ζωή του. Βέβαια, κάτι άγνωστο είναι πάντα αγχωτικό και τρομακτικό και ιδιαίτερα όταν μιλάμε για κάτι που έχει συνδεθεί με την αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμηση του μαθητή, καθώς το αποτέλεσμα των εξετάσεων έχει επιπτώσεις στην εικόνα που έχουν για τον μαθητή οι γονείς, οι καθηγητές, οι φίλοι και αυτό επηρεάζει άμεσα την αυτοεκτίμηση του.

Το πρώτο βήμα είναι να δούμε ποια είναι η πηγή του άγχους. Τι φταίει; είμαστε γενικά αγχώδεις; είμαστε τελειομανείς; δεν έχουμε προετοιμαστεί κατάλληλα και μας πιάνει πανικός; τι από όλα;

Βασικό ρόλο στην πρόκληση του άγχους διαδραματίζει η κυρίαρχη αντίληψη του ότι πρέπει κάποιος να περάσει στο Πανεπιστήμιο, πρέπει να σπουδάσει για να είναι επιτυχημένος και πολλές φορές οι γονείς γίνονται ιδιαίτερα πιεστικοί ως προς αυτό.

Ας δούμε όμως στην πράξη κάποιες συμβουλές για το τι μπορούν να κάνουν τόσο οι μαθητές όσο και οι γονείς για να διαχειριστούν το άγχος τους.

Ας το πάμε βήμα βήμα:

  • Λίγες μέρες πριν, στη φάση δηλαδή που είμαστε τώρα, τον κεντρικό ρόλο έχουν οι επαναλήψεις. Όσο λιγότερος χρόνος απαιτείται για μία ολοκληρωμένη επανάληψη τόσο πιο καλή είναι η προετοιμασία που έχουμε κάνει για το συγκεκριμένο μάθημα.
  • Σπάμε την ύλη σε μικρότερα κομμάτια, έτσι ώστε συμπληρώνοντας το κομμάτι που έχουμε ορίσει να έχουμε το αίσθημα της επιτυχίας και να επιβραβεύουμε τον εαυτό μας.
  • Βοηθάει πολλές φορές να χρησιμοποιούμε χρωματιστούς μαρκαδόρους και να υπογραμμίζουμε τα σημεία που μας δυσκολεύουν ή τα σημεία που είναι πιο σημαντικά για να κάνουμε περισσότερες επαναλήψεις.
  • Κάθε 2,5 ώρες το πολύ σταματάμε και κάνουμε ένα διάλειμμα. Δεν έχει νόημα να πιεζόμαστε και να είμαστε με τις ώρες πάνω από ένα βιβλίο χωρίς να καταλαβαίνουμε τι διαβάζουμε, καθώς ο εγκέφαλος κουράζεται και δεν μπορεί να επεξεργαστεί αυτά που διαβάζουμε. Το διάλειμμα μπορεί να περιλαμβάνει μία βόλτα με φίλους, λίγη γυμναστική ή λίγη μουσική. Καλό είναι μάλιστα να μην εγκαταλείπουμε το χόμπι μας ή κάποιο άθλημα που μας αρέσει κατά την εξεταστική περίοδο.
  • Αν το άγχος επιμένει, σε σημείο που νιώθετε ότι δεν το ελέγχετε, μιλήστε με κάποιον, είτε αυτός είναι ο γονιός, είτε ο καθηγητής, είτε ακόμα και κάποιος ειδικός. Υπάρχει μεταξύ άλλων και η συμβουλευτική γραμμή 11525 που είναι το “Μαζί για το Παιδί” και εκεί μπορεί κάποιος ανώνυμα να μιλήσει και να πάρει τη βοήθεια που του χρειάζεται.

Και πάμε στην ημέρα των εξετάσεων:

  • Σκεφτόμαστε θετικά, υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας τα δυνατά μας σημεία.
  • Αντικαθιστούμε τις αρνητικές σκέψεις με θετικές. Δε λέμε πχ “θα τα πάω χάλια”, αλλά “όλα θα πάνε καλά”.
  • Δεν κάνουμε επαναλήψεις την τελευταία στιγμή. Το διάβασμα πρέπει να σταματάει τουλάχιστον 10 ώρες πριν τις εξετάσεις. Αυτό σημαίνει ότι δεν ξενυχτάμε γιατί ο οργανισμός εξαντλείται και έτσι μειώνεται και η απόδοση.
  • Δεν συζητάμε την τελευταία στιγμή με τους συμμαθητές μας το τι γνωρίζουμε και τι όχι. Δεν βοηθάει και μπορεί να οδηγήσει σε πανικό.
  • Παίρνουμε πλήρες πρωινό. Γενικά η διατροφή είναι κάτι στο οποίο πρέπει να δίνουμε προσοχή όλη αυτή την περίοδο, δηλαδή να τρώμε φρούτα, λαχανικά και ξηρούς καρπούς που δίνουν ενέργεια και φυσικά να πίνουμε πολύ νερό.

Την ώρα της εξέτασης:

  • Διαβάζουμε προσεχτικά τα θέματα. Πολλά λάθη γίνονται γιατί δεν έχουμε κατανοήσει τι ακριβώς μας ζητάει το θέμα.
  • Αφοσιωνόμαστε μόνο στο γραπτό μας, σαν να μην υπάρχει τίποτα άλλο γύρω μας.
  • Απαντάμε πρώτα στα θέματα που γνωρίζουμε καλύτερα. Καλό είναι να χρησιμοποιούμε και το πρόχειρο που μας δίνετε για να οργανώσουμε τις σκέψεις μας.
  • Πριν παραδώσουμε το γραπτό, ξαναδιαβάζουμε πάντα τι γράψαμε για τυχόν εκφραστικά και συντακτικά λάθη.
  • Αν αγχωθούμε, σταματάμε για λίγο και χρησιμοποιούμε κάποιες τεχνικές χαλάρωσης. Τι σημαίνει αυτό: Παίρνουμε μερικές βαθιές εισπνοές και αργές εκπνοές. Αυτό βοηθάει να πέσουν οι παλμοί και να χαλαρώσουμε. Επίσης μπορούμε να φέρουμε στο μυαλό μας μια όμορφη, αγαπημένη εικόνα που θα μας κάνει να ηρεμήσουμε.

Και πάμε στους γονείς:

  • Το πρώτο που πρέπει να έχουν οι γονείς στο μυαλό τους είναι ότι δεν είναι εκείνοι που δίνουν εξετάσεις. Το πρώτο που τους ακούμε πολλές φορές να λένε είναι “Δίνουμε εξετάσεις”. Αυτό φαίνεται φυσιολογικό σ’ έναν γονιό να ταυτίζεται συναισθηματικά με το παιδί, να αγωνιά αλλά έτσι του μεταδίδει το άγχος και αντί να βοηθήσει φέρνει αντίθετα αποτελέσματα.
  • Είναι απαραίτητο οι γονείς να διαχειριστούν τη δική τους αγωνία, να μένουν ψύχραιμοι, γιατί ακόμα και αν δεν εκφράσουν τις σκέψεις τους λεκτικά, τα παιδιά αντιλαμβάνονται συμπεριφορές και εισπράττουν τα πάντα.
  • Μην φροντίζετε το παιδί σαν να είναι άρρωστο. Δεν είναι… δίνει εξετάσεις, αποφύγετε δηλαδή την υπερπροστασία.
  • Φροντίστε να εξασφαλίσετε ένα ήρεμο περιβάλλον για διάβασμα χωρίς φασαρίες και συγκρούσεις. Φανταστείτε να διαβάζει ένα παιδί και στο διπλανό δωμάτιο να ακούγονται έντονες φωνές. Σίγουρα δεν βοηθάει.
  • Οπλιστείτε με υπομονή και μην παίρνετε προσωπικά τον εκνευρισμό και την ευερεθιστότητα των εφήβων.
  • Μιλήστε ενθαρρυντικά στα παιδιά, τονίζοντας τους τα θετικά τους στοιχεία και ό,τι έχουν καταφέρει ως τώρα. Σε καμία περίπτωση μην πείτε στο παιδί “ Μην αγχώνεσαι, δεν έγινε κάτι αν δεν τα πας καλά”. Μπορεί να ακούγεται υποστηρικτικό αλλά δεν είναι καθόλου καθώς ουσιαστικά ακυρώνει το συναίσθημα του παιδιού και δεν του δίνει το περιθώριο να ανοιχτεί.
  • Τέλος, το βασικότερο από όλα είναι να είστε διαθέσιμοι να ακούσετε το παιδί, να ακούσετε τις ανάγκες του και να το βοηθήσετε να χαλαρώσει. Το παιδί ψάχνει να βρει ένα συναισθηματικό στήριγμα, να πάρει μία επιβεβαίωση των προσπαθείων του και της αξίας του και για να γίνει αυτό ο μόνος τρόπος είναι ο γονιός να είναι συναισθηματικά παρών για το παιδί, όχι μόνο την περίοδο των εξετάσεων αλλά 24 ώρες το 24ωρο.

Διαβάστε Επίσης:

Εγώ, οι Πανελλήνιες και …το άγχος μου!

Πανελλήνιες και άγχος: “Μπροστά στο τέρας”

 

Σχετικά με τον συντάκτη

Νίκη Δαλιανά
Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Αφήστε σχόλιο